Yargılatabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Yargılatabilme, Türkçe kökenli bir isim olup bir kişi veya olayın yargılanmasını sağlayabilme, bu süreci başlatabilme yeteneği anlamına gelir. Hukuki ve idari süreçlerde, bir durumun hukuki zemine taşınması bağlamında sıkça kullanılır.

Yargılatabilme gibi uzun ve karmaşık yapılı kelimeler, özellikle hukuki veya resmi metinlerde karşımıza çıkar. Bir durumun veya kişinin yasal süreçlere tabi tutulma imkanını ifade eden bu sözcük, karar alma mekanizmalarında önemli bir rol oynar. Bu tür kelimeler, dilimizin zenginliğini ve karmaşık ifade yeteneğini gözler önüne serer. Bu kapsamlı içerikte, ‘Yargılatabilme’ kelimesinin derinlemesine bir analizini bulacaksınız.

Yargılatabilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Yargılatabilme, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir madde olarak yer almasa da, dilbilgisel yapısı ve kökeni itibarıyla anlamı açıkça çıkarılabilen, karmaşık bir fiilden türemiş bir isimdir. Genellikle hukuki ve idari bağlamlarda kullanılan bu sözcük, bir yetkiyi veya imkânı ifade eder.

1. Anlam (Gerçek): İsim. Bir kişinin veya bir olayın yargı organları önünde yargılanmasını sağlama, bu süreci başlatma veya bu sürece yol açma imkânı veya yeteneği. Daha geniş anlamda, bir konunun hukuki veya idari mercilerce incelenmesini, sorgulanmasını mümkün kılma durumunu ifade eder. Örneğin, bir yöneticinin, altındaki bir çalışanın eylemlerini yargılatabilme yetkisi bulunabilir. Bu, aynı zamanda bir gücü, bir yetkiyi veya bir ihtimali de barındırır.

Yargılatabilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Yargılatabilme kelimesi, tamamen Türkçe kökenli bir sözcüktür. Temelinde “yargı” fiil kökü yatar. “Yargı” fiilinden “-la-” yapım ekiyle “yargılamak” fiili türemiştir. Bu fiile “-t-” ettirgenlik eki eklenerek “yargılatmak” fiili elde edilmiştir ki bu, bir başkasına yargılama eylemini yaptırmak anlamına gelir. Ardından “-abil-” yeterlilik veya olasılık ekiyle “Yargılatabilmek” fiili oluşmuş, yani Yargılatma eylemini yapabilme yeteneği kazanılmıştır. Son olarak, “-me” isim fiil ekiyle “yargılatabilme” şeklinde isimleşerek bir durumu veya yeteneği ifade eden soyut bir isim halini almıştır. Kelimenin yapısı, Türkçenin eklemeli dil özelliğini ve kelime türetme gücünü açıkça ortaya koyar. Herhangi bir anlam kayması olmaksızın, kökündeki “yargı” kavramının üzerine inşa edilmiştir.

Yargılatabilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Yönetmeliğin bu maddesi, üst makamlara alt birimlerin kararlarını yargılatabilme yetkisi veriyordu.

Açıklama: Bu cümle, idari bir yetkinin hukuki denetim mekanizmasını ifade etmektedir.

2. Elindeki sağlam kanıtlarla, haksızlığa uğradığını düşündüğü kişinin eylemlerini yargılatabilme gücüne sahipti.

Açıklama: Bir bireyin hukuki yollara başvurma ve yargı sürecini başlatma imkanını vurgular.

3. Yeni yasa tasarısı, vatandaşlara kamu görevlilerinin ihmallerini yargılatabilme hakkı tanıyor.

Açıklama: Vatandaşların hesap Sorabilme ve yasal süreç başlatma yetkisini belirtir.

4. Şirket politikaları, etik dışı davranış sergileyen çalışanların durumunu yargılatabilme olasılığını her zaman açık bırakır.

Açıklama: Kurumsal disiplin süreçlerinde hukuki bir yolun varlığını gösterir.

5. Bu denli karmaşık bir davanın sonucunu yargılatabilme yeteneği, ancak çok deneyimli bir avukatta bulunurdu.

Açıklama: Hukuki bir sürecin başarısıyla ilgili bir yetenek ve beceriyi ifade eder.

Yargılatabilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Yargılatabilme kelimesi, hukuki bir süreci başlatma veya bu sürece yol açma yeteneğini ifade ettiği için, eş ve zıt anlamlıları da bu bağlamda değerlendirilmelidir.

Eş Anlamlıları:

• Dava Açtırabilme: Bir olayı veya kişiyi yargı önüne çıkarma yeteneği.
• Muhakeme Ettirebilme: Bir durumun yargısal olarak incelenmesini sağlayabilme.
• Yargıya Sevk Edebilme: Konuyu yargı makamlarına taşıma gücü.

Yakın Anlamlıları:

• Soruşturma Başlatabilme: Bir konu hakkında resmi bir inceleme sürecini Tetikleyebilme.
• Hesap Sorma Yeteneği: Birinden yaptığı eylemlerin sorumluluğunu talep edebilme gücü.

Zıt Anlamlıları:

• Affetme: Hukuki bir süreci başlatmama veya sonlandırma durumu.
• Göz Ardı Etme: Bir durumu yargılamaya değmez bulup işlem yapmama.
• Dokunulmazlık: Birini yargılatabilme imkanının olmaması durumu, yasal koruma.

İlgili İçerikler

• Karşılayabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Yargılatabilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Yargılatabilme ne demek kısaca?

Bir olayın veya kişinin yargılanmasını sağlama, bu süreci başlatma veya bu sürece yol açma yeteneği ya da imkânı anlamına gelir. Hukuki ve idari bağlamlarda kullanılan soyut bir isimdir.

2. Yargılatabilme hangi dilden gelir?

Tamamen Türkçe kökenli bir kelimedir. “Yargı” fiil kökünden türeyerek oluşmuştur.

3. Yargılatabilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Dava açtırabilme, muhakeme Ettirebilme ve yargıya sevk edebilme gibi kelimeler eş veya yakın anlamlı olarak kullanılabilir. Bunlar, bir hukuki süreci başlatma gücünü ifade eder.

4. Yargılatabilme cümle içinde nasıl kullanılır?

Örneğin, “Mahkemenin bu kararı, mağdurlara haksızlığı yapanları yargılatabilme hakkı tanıyordu.” şeklinde kullanılabilir. Genellikle bir yetkiyi veya imkanı belirtir.

5. Yargılatabilme kelimesi TDK’da var mı?

Evet, “yargılatabilme” kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan yer almasa da, kökü olan “yargılatabilmek” fiili ve bu fiilden türeyen isim hali dilbilgisel olarak doğru ve yaygın kullanıma sahiptir. TDK, benzer karmaşık türevleri genellikle fiil kökünden açıklar.