Yargılatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Yargılatabilmek, Türkçe kökenli bir kelime olup bir kişinin veya durumun yargı önüne çıkarılmasını sağlayabilmek anlamına gelir. Hukuki süreçlerde, bir konuyu mahkeme önüne taşıyabilme yeterliliğini belirtmek için kullanılır.

Günlük konuşmada nadiren duyulsa da, özellikle hukuk ve bürokrasi alanında karşılaşılan yargılatabilmek kelimesi, karmaşık yapısıyla dikkat çeker. Bir eylemin yaptırılabilirlik ve yetkinlik boyutunu içeren bu fiil, süreçlerin yönetimi noktasında önemli bir anlam ifade eder. Bu derinlemesine incelemede, yargılatabilmek kelimesinin dilimizdeki yerini ve kullanım inceliklerini keşfedeceğiz.

Yargılatabilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Yargılatabilmek fiili, “yargılamak” eyleminin ettirgen (causative) ve yeterlilik (sufficiency/possibility) hallerini birleştiren oldukça spesifik bir yapıdır. Temel olarak, birini veya bir şeyi yargı önüne çıkarma, yargılanmasını sağlama eylemini gerçekleştirme gücüne veya yeteneğine sahip olmak anlamına gelir. Bu fiil, genellikle hukuki veya idari bağlamlarda, bir kişinin ya da kurumun, bir durumu veya kişiyi yasal merciler önünde hesap vermeye zorlayabilecek yetkiye veya imkana sahip olduğunu ifade etmek için kullanılır. Örneğin, bir savcının bir şüpheliyi mahkemeye sevk edebilme, yani Yargılatabilme yetkisi bu duruma örnek teşkil eder. Aynı zamanda, bir eylemin yapılabilirliğini ve bu eylemi yapma gücünü vurgulayan bir yeterlilik anlamı da içerir. Dolayısıyla, sadece yargılamayı başlatma değil, aynı zamanda bu süreci başarıyla yürütebilme potansiyelini de barındırır.

Yargılatabilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Yargılatabilmek kelimesi, tamamen Türkçe kökenli bir yapıdır. Temelinde “yargı” ismi bulunur. “Yargı”, Eski Türkçede “yar-” kökünden türemiş olup “karar verme, hüküm verme” anlamlarına gelir. Bu isme “-la-” fiil yapım eki eklenerek “yargılamak” (hüküm vermek, muhakeme etmek) fiili elde edilmiştir. Ardından, fiilin ettirgen çatısı olan “-t” ekiyle “yargılatmak” (yargılanmasını sağlamak) fiili türetilmiştir. Son olarak, fiile yeterlilik ve imkan bildiren “-abil-” eki eklenerek “yargılatabilmek” şeklini almıştır. Bu karmaşık yapı, Türkçenin eklemeli dil yapısının ve fiil türetme zenginliğinin güzel bir örneğidir. Kelimenin anlamında herhangi bir kayma olmamış, eklerin getirdiği anlamlar birleşerek mevcut anlamı oluşturmuştur.

Yargılatabilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Savcı, toplanan deliller ışığında şüpheliyi mahkemeye yargılatabilmek için yeterli gerekçeye sahipti.
   • Bu cümle, savcının yasal yetkisi ve delillerin gücü sayesinde bir kişiyi mahkeme önüne çıkarabileceğini ifade eder.
2. Yeni çıkan yasalarla birlikte, mağdurlar failleri daha kolay yargılatabilmek imkanına kavuştu.
   • Bu örnek, yasal düzenlemelerin, kişilerin haklarını arama ve suçluları adalet önüne çıkarma yeteneğini artırdığını vurgular.
3. Eğer gerekli belgeleri zamanında toplarsak, bu haksız kararı temyize götürüp yeniden yargılatabilmek mümkün olabilir.
   • Burada, bir yargı kararının yeniden değerlendirilmesi için yasal yollarla müdahale edebilme potansiyeli anlatılmaktadır.
4. Şirket, iç denetim raporlarındaki usulsüzlükleri tespit ettiğinde, sorumlu yöneticileri disiplin kuruluna yargılatabilmek için harekete geçti.
   • Bu kullanım, hukuki süreçlerin yanı sıra kurumsal disiplin mekanizmalarında da birilerini hesap vermeye çağırma yeteneğini gösterir.
5. O kadar çok kanıt vardı ki, sanık kendisini aklamak istese de, herkes onu kesinlikle yargılatabilmek için kararlıydı.
   • Bu cümle, toplumsal bir kararlılığı ve bir kişinin yargılanmasını sağlamaya yönelik güçlü bir iradeyi mecazi bir vurguyla ifade eder.

Yargılatabilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Mahkemeye sevk edebilmek: Bir kişiyi veya durumu yasal merciler önüne Çıkarabilme yeteneği.
• Hesap sordurabilmek: Birine yaptığı eylemlerden dolayı yasal veya resmi olarak açıklama yapmasını sağlayabilme.
• Hüküm giydirebilmek (potansiyel olarak): Yargılama sonucunda birine ceza verilmesini sağlayabilme ihtimali.

Yakın Anlamlıları:

• Dava açabilmek: Yasal bir süreci başlatma yeteneği.
• Yasal işlem başlatabilmek: Hukuki prosedürleri devreye sokma yeterliliği.

Zıt Anlamlıları:

• Yargılamaktan alıkoyabilmek: Bir kişinin yargı önüne çıkmasını Engelleyebilmek.
• Aklayabilmek: Birini suçlamalardan veya yargılama sonucundan temize Çıkarabilmek.
• Koruyabilmek: Birini yargı süreçlerinden veya olumsuz sonuçlarından muhafaza edebilmek.

İlgili İçerikler

• Karşılayabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Yargılatabilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Yargılatabilmek ne demek kısaca?
   • Birini veya bir durumu yargı önüne çıkarma, yargılanmasını sağlama eylemini yapabilme yeteneği anlamına gelir. Genellikle hukuki ve idari süreçlerde kullanılır.
2. Yargılatabilmek hangi dilden gelir?
   • Bu kelime, kökeni tamamen Türkçe olan “yargı” isminden türetilmiş, eklemeli yapısıyla zenginleşmiş bir fiildir.
3. Yargılatabilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
   • “Mahkemeye sevk edebilmek” veya “hesap Sordurabilmek” bu kelimenin anlamını karşılayabilecek yakın eş anlamlı ifadelerdir.
4. Yargılatabilmek cümle içinde nasıl kullanılır?
   • “Savcı, şüpheliyi mahkemeye yargılatabilmek için yeterli delile sahipti.” şeklinde, bir yetki ve imkan bağlamında kullanılabilir.
5. Yargılatabilmek kelimesi TDK’da var mı?
   • Evet, Yargılatabilmek kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak yer almaktadır ve anlamı açıkça belirtilmiştir.