Hissedilebilmek Ne Demek? Hissedilebilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Hissedilebilmek, Arapça kökenli ‘his’ kelimesi ve Türkçe ‘etmek’ fiilinin birleşimiyle oluşturulmuş, edilgen çatılı bir fiil olup, bir şeyin duyular veya içsel olarak algılanabilir olması anlamına gelir. Bu kelime, duygusal derinliği veya somut olmayan bir durumu ifade etmek için sıkça kullanılır.

Günlük konuşmalarda ve edebi metinlerde karşımıza çıkan bazı kelimeler, anlam derinlikleriyle dikkat çeker. Hissedilebilmek de bu tür kelimelerden biridir; bir durumun, duygunun veya olayın algılanabilirliğini ifade eder. Özellikle soyut kavramların somutlaştırılmasında veya bir olayın içsel etkisini vurgulamada bu ifadeye başvurulur. Bu kapsamlı içerikte, kelimenin tüm boyutlarını detaylıca inceleyeceğiz.

Hissedilebilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Hissedilebilmek fiili, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “hissedilebilir olmak” veya “algılanabilir duruma gelmek” şeklinde tanımlanır. Bu kelime, bir şeyin duyular aracılığıyla, yani beş duyu organımızla (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) ya da içsel bir algıyla, yani duygusal veya sezgisel olarak fark Edilebilme yeteneğini ifade eder. Edilgen çatılı bir fiil olması nedeniyle, eylemi yapanın değil, eylemden etkilenenin durumunu vurgular.

1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin, dış etkenler veya içsel durumlar sonucunda algılanabilir, fark edilebilir hale gelmesi. Bu, hem fiziksel bir varlığın dokunulabilir, görülebilir olması gibi somut durumları hem de bir duygunun, atmosferin veya düşüncenin içsel olarak algılanabilmesini kapsar. Örneğin, soğuğun hissedilmesi veya bir gerginliğin hissedilmesi gibi durumlarda kullanılır.

2. Anlam (Soyut/Mecaz): Bir durumun, olayın veya kavramın, belirli bir etki yaratarak insanların üzerinde bir iz bırakması, onların bilincine veya duygusal dünyasına nüfuz etmesi. Bu kullanımda, algı genellikle doğrudan duyusal değil, daha çok sezgisel veya empatik bir düzlemde gerçekleşir. Bir eserin derinliğinin hissedilmesi veya bir konuşmanın samimiyetinin hissedilmesi gibi bağlamlarda karşımıza çıkar.

Hissedilebilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

“Hissedilebilmek” kelimesi, etimolojik olarak karmaşık bir yapıya sahiptir. Kelimenin kökenindeki “his” sözcüğü, Arapça “hass” (duymak, algılamak) kökünden gelir. Türkçeye Arapçadan geçmiş olan “his”, zamanla “duygu, sezgi” anlamlarını kazanmıştır. Bu köke Türkçe “etmek” yardımcı fiili eklenerek “hissetmek” fiili oluşturulmuştur. Daha sonra, bu fiile edilgenlik eki “-il-“ eklenerek “hissedilmek” ve yeterlilik eki “-ebil-“ getirilerek “hissedilebilmek” fiili türetilmiştir. Son olarak Mastar eki “-mek” ile kelime bugünkü halini almıştır. Bu yapı, kelimenin Türkçede üretilmiş, ancak Arapça kökenli bir bileşen içeren bir fiil olduğunu gösterir. Anlam kayması yerine, farklı eklerle anlam genişlemesi ve çatı değişimi gözlemlenir.

Hissedilebilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Gecenin ayazı, ince kıyafetlerine rağmen teninde hissedilebilmek için yeterince keskindi.

   Bu cümle, fiziksel bir durumun (ayazın) duyular aracılığıyla nasıl algılanabildiğini belirtir.

2. Sanatçının eserlerindeki derin hüzün, her fırça darbesinde kolayca hissedilebilmekteydi.

   Burada, soyut bir duygunun (hüznün) sanatsal bir ifadeyle nasıl algılanabildiği anlatılır.

3. Toplantıdaki gergin atmosfer, odadaki herkes tarafından açıkça hissedilebilmekteydi, kimse konuşmaya cesaret edemiyordu.

   Bu örnek, bir ortamdaki soyut duygunun veya ruh halinin genel olarak nasıl algılandığını gösterir.

4. Çocuğunun okul başarısızlığı, annenin yüreğinde derin bir acı olarak hissedilebilmekteydi.

   Bu cümle, kişisel bir üzüntünün içsel ve yoğun bir şekilde nasıl deneyimlendiğini ifade eder.

5. Yazarın romanındaki eleştirel ton, satır aralarında bile net bir şekilde hissedilebilmekteydi.

   Bu örnek, edebi bir eserdeki gizli veya ima edilen bir mesajın nasıl algılanabildiğini belirtir.

Hissedilebilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Algılanabilmek: Bir şeyin duyular veya zihin yoluyla fark edilebilmesi, idrak edilebilir olması.
• Fark Edilebilmek: Bir durumun, olayın veya nesnenin varlığının veya özelliğinin anlaşılabilir hale gelmesi.
• Duyumsanabilmek: Özellikle fiziksel duyularla (dokunma, koku vb.) bir şeyin varlığının veya etkisinin hissedilmesi.

Yakın Anlamlıları:

• Anlaşılabilmek: Bir durumun veya kavramın zihinsel olarak kavranabilir olması.
• Kavranabilmek: Soyut veya karmaşık bir bilginin zihinde yer edebilmesi, idrak edilmesi.

Zıt Anlamlıları:

• Hissedilememek: Bir şeyin varlığının veya etkisinin algılanamaması, fark edilememesi.
• Algılanamaz Olmak: Duyular veya içsel olarak idrak edilemez durumda bulunmak.
• Anlaşılamaz Olmak: Bir durumun veya kavramın zihinsel olarak kavranmasının imkansız olması.

İlgili İçerikler

• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Konduruverme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Hissedilebilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Hissedilebilmek ne demek kısaca?

   Hissedilebilmek, bir şeyin duyular veya içsel algılar aracılığıyla fark edilebilir, algılanabilir olması demektir.

2. Hissedilebilmek hangi dilden gelir?

   Kelimenin kökenindeki “his” Arapçadan gelirken, “etmek” ve diğer ekler Türkçedir; dolayısıyla Türkçede oluşturulmuş bir birleşik fiildir.

3. Hissedilebilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

   Bu kelimenin eş anlamlıları arasında algılanabilmek, fark Edilebilmek ve duyumsanabilmek sayılabilir.

4. Hissedilebilmek cümle içinde nasıl kullanılır?

   Genellikle bir durumun, duygunun veya olayın algılanabilirliğini ifade etmek için kullanılır; örneğin “Soğuk rüzgar teninde hissedilebilmekteydi.”

5. Hissedilebilmek kelimesi TDK’da var mı?

   Evet, “hissedilebilmek” kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “hissedilebilir olmak” anlamıyla yer almaktadır.