Davranılabilme Ne Demek? Davranılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Davranılabilme, Türkçe kökenli bir isim olup bir şeye veya bir kimseye belirli bir biçimde muamele edilebilme, yani davranışa konu olabilme durumunu ifade eder. Bu kavram, özellikle sosyal ilişkilerde veya nesnelerin kullanımında esneklik ve uyarlanabilirlik bağlamında karşımıza çıkar.

Dilimizde özgün yapısıyla dikkat çeken ‘davranılabilme’ kelimesi, bir eylemin pasif ve potansiyel halini bir araya getirir. Özellikle sosyal bilimlerde, felsefede veya insan ilişkilerini değerlendirirken bu terimle karşılaşmak mümkündür. Bir varlığın veya durumun, dışarıdan gelen bir etkiye ne kadar açık olduğunu ifade eden bu kavramın derinliklerini keşfedeceğiz. Bu kapsamlı içerikte, kelimenin TDK anlamından kökenine, kullanım örneklerinden eş anlamlılarına kadar tüm yönlerini aydınlatacağız.

Davranılabilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

“Davranılabilme” kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan yer almasa da, dilbilgisel yapısı ve kök anlamı itibarıyla kolayca çıkarılabilecek bir anlam taşır. Bu kelime, bir eylemin hem pasif hem de potansiyel halini ifade eden, Türkçenin zengin eklemeli yapısının bir ürünüdür. Temelde, bir varlığın ya da durumun, dışarıdan gelen bir etkiye ya da bir eyleme konu olabilme kapasitesini, yani üzerine davranılabilecek olma halini belirtir.

1. Anlam (Gerçek): İsim olarak kullanılan davranılabilme, bir nesneye, kişiye veya duruma karşı belirli bir biçimde hareket edilebilme, muamele edilebilme veya tepki Gösterilebilme yeteneği ya da olasılığıdır. Bu durum, söz konusu varlığın esnekliğini, uyarlanabilirliğini veya bir eyleme açık olma halini vurgular. Örneğin, bir materyalin kolayca şekil verilebilmesi onun yüksek bir davranışa konu olabilme potansiyeline sahip olduğunu gösterir. Benzer şekilde, bir kişinin farklı yaklaşımlara açık olması da onunla ilgili davranışların çeşitliliğini ifade eder. Bu anlam, genellikle bir şeyin manipüle edilebilirliğini veya etkileşime girilebilirliğini belirtir.

Davranılabilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Davranılabilme kelimesi, tamamen Türkçe kökenli bir yapıdır ve Türkçenin eklemeli dil özelliğini mükemmel bir şekilde sergiler. Kelimenin temelinde “davranmak” fiili bulunur. “Davranmak”, bir tutum sergilemek, bir eylemde bulunmak veya bir şeye karşı belirli bir tutum içinde olmak anlamına gelir.

Bu fiilin üzerine sırasıyla ekler gelmiştir:

• -ıl: Edilgenlik (pasiflik) ekidir. “Davranmak” fiilini “davranılmak” haline getirerek, eylemin özne tarafından değil, özneye karşı yapıldığını ifade eder. Yani, birine veya bir şeye davranışta bulunulması eylemini belirtir.
• -abil: Yeterlilik veya ihtimal ekidir. “Davranılmak” fiiline eklenerek “Davranılabilmek” şeklini alır ve bir şeye davranışta bulunulabilme, yani bu eylemin mümkün veya olası olma durumunu ifade eder.
• -me: Fiilden isim yapma ekidir. “Davranılabilmek” fiilini bir isim haline getirir ve “davranılabilme” şeklinde, bahsi geçen yeteneğin veya durumun kendisini adlandırır.

Böylece, kelime “bir şeye karşı davranışta bulunulabilme durumu veya niteliği” gibi karmaşık bir anlamı, Türkçe eklerinin gücüyle tek bir kelime içinde özetler. Anlam kayması yerine, eklerin birleşimiyle daha spesifik ve soyut bir kavramın oluşturulduğu görülür.

Davranılabilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Davranılabilme kavramı, bir varlığın veya durumun etkiye açıklığını ifade ederken, farklı bağlamlarda çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir. İşte bu kelimenin günlük, edebi ve resmi dildeki kullanımına dair örnekler:

1. Yeni yazılımın esnekliği, farklı kullanıcı ihtiyaçlarına göre davranılabilme yeteneğini artırıyor.

   Bu cümlede, yazılımın çeşitli ayarlarla veya komutlarla Yönetilebilme, adapte edilebilme kapasitesi vurgulanmaktadır.

2. Çocuğun yaşına uygun bir eğitim metodu seçmek, onun öğrenme sürecinde doğru şekilde davranılabilmesini sağlar.

   Burada, çocuğun pedagojik yaklaşımlara nasıl tepki verebileceği, eğitimin ona nasıl yönlendirilebileceği kastedilmektedir.

3. Kriz anlarında liderin soğukkanlılığı, durumun kontrol edilebilirliğini ve farklı senaryolara göre davranılabilme potansiyelini artırır.

   Bu örnek, liderin tutumunun, krizin yönetilme biçimleri üzerindeki etkisini ve krizle nasıl başa çıkılabileceğini anlatır.

4. Sanat eserinin çok katmanlı yapısı, her izleyiciye farklı yorumlama ve eserle farklı biçimlerde etkileşim kurma davranılabilmesi sunar.

   Bu cümlede, sanat eserinin algılanış biçimlerinin çeşitliliği ve izleyicinin esere karşı geliştirebileceği farklı zihinsel tutumlar ima edilmektedir.

5. Geleceğin şehir planlamasında, altyapının çevresel değişimlere karşı davranılabilme kapasitesi büyük önem taşıyor.

   Burada altyapının, çevresel faktörlere göre yeniden Düzenlenebilme, adapte olabilme veya farklı şekillerde müdahale edilebilir olma durumu ifade edilir.

Davranılabilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Türkçede her ne kadar davranılabilme kelimesinin birebir tek bir eş anlamlısı olmasa da, anlamı karşılayabilecek veya yakından ilgili olan başka kelimeler bulunmaktadır. Bu kelime, karmaşık bir durumu ifade ettiği için, eş anlamlıları da genellikle birden fazla kelimeyle açıklanır.

Eş Anlamlıları:

• Muamele Edilebilirlik: Bir şeye veya kişiye belirli bir biçimde davranılabilme, işlem Yapılabilme durumu.
• Yönlendirilebilirlik: Bir hedefe veya duruma göre şekil verilebilme, idare edilebilme kapasitesi.
• Etkilenebilirlik: Dışarıdan gelen etkilere açık olma, onlardan etkilenme potansiyeli.

Yakın Anlamlıları:

• Esneklik: Değişen koşullara kolayca uyum sağlayabilme.
• Uyarlanabilirlik: Farklı durumlara veya ihtiyaçlara göre kendini ayarlayabilme.
• Kontrol Edilebilirlik: Bir şeyin üzerinde denetim kurulabilme, yönetilebilme durumu.

Zıt Anlamlıları:

• Davranılamazlık: Bir şeye veya kişiye karşı herhangi bir davranışta bulunulamama, müdahale edilememe durumu.
• Etkilenemezlik: Dış etkilere tamamen kapalı olma, tepkisizlik.
• Değişmezlik: Her türlü müdahaleye veya etkiye rağmen sabit kalma durumu.

İlgili İçerikler

• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Davranılabilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Davranılabilme ne demek kısaca?

  Davranılabilme, bir şeye veya bir kimseye belirli bir biçimde muamele edilebilme, yani davranışa konu olabilme durumu veya yeteneği anlamına gelir.

• Davranılabilme hangi dilden gelir?

  Bu kelime, “davranmak” fiil kökünden türemiş olup tamamen Türkçe kökenli bir sözcüktür.

• Davranılabilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Davranılabilme kelimesinin doğrudan tek bir eş anlamlısı olmamakla birlikte, “muamele edilebilirlik”, “yönlendirilebilirlik” veya “etkilenebilirlik” gibi kavramlarla yakından ilişkilidir.

• Davranılabilme cümle içinde nasıl kullanılır?

  Örneğin, “Projenin esnekliği, farklı senaryolara göre davranılabilme kapasitesini artırıyor” şeklinde kullanılabilir. Burada bir şeye karşı farklı eylemlerin mümkün olabileceği vurgulanır.

• Davranılabilme kelimesi TDK’da var mı?

  Davranılabilme kelimesi, Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir madde başı olarak yer almamaktadır ancak dilbilgisel kurallara uygun, türetilmiş bir kelimedir.