Yapılabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Yapılabilme, Türkçe kökenli bir isim olup bir eylemin gerçekleştirilme imkânı veya mümkün olma durumu anlamına gelir. Günlük hayatta projelerin, görevlerin veya planların hayata geçirilme potansiyelini ifade etmek için sıkça kullanılır.

Günlük konuşmalarda ve iş dünyasında sıkça duyduğumuz ‘yapılabilme’ kavramı, bir işin veya projenin hayata geçirilme potansiyelini vurgular. Özellikle planlama ve değerlendirme süreçlerinde merkezi bir rol oynayan bu kelime, imkanların ve koşulların uygunluğunu ifade eder. Bu derinlemesine incelemede, ‘yapılabilme’nin dilimizdeki yerini, anlam katmanlarını ve çeşitli kullanım şekillerini detaylıca keşfedeceğiz.

Yapılabilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Yapılabilme kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir madde başlığı olarak yer almasa da, “yapmak” fiilinden türeyen bir isimdir ve “-abilme” yeterlilik ekiyle oluşur. Bu durum, bir eylemin gerçekleştirilebilirliğini, yani onun yapılabilir olma halini ifade eder.

1. Anlam (Gerçek): Bir eylemin veya işin, mevcut koşullar altında gerçekleştirilme imkânına sahip olması durumu. Bir projenin teknik, ekonomik veya lojistik açılardan hayata geçirilebilecek durumda olduğunu belirtir. Örneğin, bir planın fizibilitesi değerlendirilirken onun yapılabilme derecesi incelenir. Bu anlamıyla, bir görevin üstesinden gelinebilirlik potansiyelini veya bir hedefe ulaşılabilirliğini tanımlar.

2. Anlam (Genel): Bir şeyin var olma, meydana gelme veya gerçekleşme ihtimali. Daha geniş bir perspektifte, sadece insan eylemleri için değil, doğal olaylar veya süreçler için de bir potansiyel veya olasılık bildirebilir. Bu bağlamda, bir durumun veya olayın olası sonuçlarını veya gelişimini ifade edebilir.

Yapılabilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Yapılabilme kelimesi, Türkçe kökenli bir yapıdır ve dilimizin eklemeli özelliğini net bir şekilde gösterir. Temelinde köklü bir fiil olan yapmak bulunur. Yapmak fiili, Eski Türkçeden günümüze ulaşmış ve geniş bir anlam yelpazesine sahip kadim bir kelimedir.

Bu fiilin üzerine sırasıyla ekler gelerek kelime türetilmiştir: Öncelikle “-ıl-” edilgenlik eki eklenir ve bir eylemin başkası tarafından gerçekleştirildiğini ifade eden yapılmak fiili oluşur. Ardından, fiile yeterlilik, imkan veya olasılık anlamı katan “-abilme” veya “-ebilme” eki gelir ve yapılabilmek fiili ortaya çıkar.

Son olarak, fiillerden soyut isimler türetmeye yarayan “-me” isim fiil ekiyle, bir durumun veya eylemin adı olan yapılabilme ismi meydana gelir. Bu eklemeli süreç, kelimenin herhangi bir yabancı dilden alıntı olmadığını, tamamen Türkçenin kendi iç dinamikleriyle, kök ve eklerin birleşimiyle oluşturulduğunu gösterir. Kelimenin anlamında belirgin bir kayma değil, aksine bir anlam genişlemesi ve soyutlaşma gözlemlenir.

Yapılabilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Yeni projenin yapılabilme fizibilitesi, ekonomik veriler ışığında dikkatle inceleniyor.

   Bu cümle, bir projenin teknik ve finansal açıdan gerçekleştirilebilirliğini vurgular.

2. Görevin kısa sürede tamamlanmasının yapılabilme ihtimali Oldukça düşüktü, bu yüzden Ek Süre istendi.

   Burada, bir işin belirli bir Zaman diliminde tamamlanmasının zorluğunu ifade eder.

3. Hayallerini gerçeğe dönüştürmenin yapılabilme inancını hiç kaybetmemelisin.

   Bu örnek, kişisel hedeflere ulaşma potansiyeli ve motivasyon bağlamında kullanılmıştır.

4. Bu tür karmaşık sistemlerin entegrasyonunun yapılabilme düzeyi, mühendislik ekibinin tecrübesine bağlıdır.

   Teknik bir bağlamda, bir sistemin entegrasyonunun ne kadar mümkün olduğunu açıklar.

5. Bir toplumda adaletin tam olarak tesis edilmesinin yapılabilme şartları, hukukun üstünlüğü ilkesine dayanır.

   Daha soyut ve toplumsal bir bağlamda, adaletin sağlanmasının temel koşullarını ifade eder.

Yapılabilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Mümkünat: Bir şeyin mümkün olma, gerçekleşme imkânı veya olanağı.
• İmkan: Bir şeyin gerçekleşmesi için uygun koşullar veya mevcut olanaklar.
• Fizibilite: Özellikle projeler için, ekonomik, teknik ve Operasyonel açıdan gerçekleştirilebilirlik durumu.
• Gerçekleşebilirlik: Bir durumun veya olayın hayata geçirilme potansiyeli veya olasılığı.

Yakın Anlamlıları:

• Olanak: Bir işi yapmaya uygun durum, elverişli şartlar veya fırsatlar.
• Potansiyel: Henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşme ihtimali olan güç, yetenek veya kapasite.
• Yeterlilik: Bir işi yapmaya uygun olma durumu, gerekli bilgi, beceri veya koşullara sahip olma.

Zıt Anlamlıları:

• Yapılamazlık: Bir şeyin gerçekleştirilemez, imkânsız veya olanaksız olma durumu.
• İmkânsızlık: Bir şeyin gerçekleşme olanağının bulunmaması, mümkün olmaması hali.
• Ulaşılmazlık: Bir hedefe, duruma veya sonuca erişilememe, erişilemez olma hali.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Yapılabilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Yapılabilme ne demek kısaca?

   Yapılabilme, bir eylemin veya işin mevcut koşullar altında gerçekleştirilebilir olma durumu, yani mümkün olma halidir.

2. Yapılabilme hangi dilden gelir?

   Yapılabilme kelimesi, Türkçe kökenli “yapmak” fiilinden türemiş olup, dilimizin eklemeli yapısıyla kendi içinde oluşmuştur.

3. Yapılabilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

   Yapılabilme kelimesinin eş anlamlıları arasında “mümkünat”, “imkan” ve “fizibilite” gibi kavramlar sayılabilir.

4. Yapılabilme cümle içinde nasıl kullanılır?

   Bu kelime, “Projenin teknik açıdan yapılabilme koşulları henüz netleşmedi.” gibi bir cümlede, bir işin gerçekleştirilme potansiyelini ifade etmek için kullanılır.

5. Yapılabilme kelimesi TDK’da var mı?

   Yapılabilme kelimesi, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir madde başlığı olarak yer almaz; ancak “yapmak” fiilinden türemiş bir isim olarak anlamı açıktır ve yaygın olarak kullanılır.