“Allah’ın ayağını cehenneme koyması” ne anlama gelir? Bu ifadeyi gerçek manada almak Allah’ı cisimleştirmek olur mu?

İlk bakışta ürkütücü gelen bu ifade, aslında bizi derin bir itikadi meseleyi anlamaya davet ediyor. Peki, bu tür hadislerde geçen teşbihli ifadeleri nasıl yorumlamalıyız? Gerçekten Allah’ın bir ‘ayağı’ mı vardır? Yoksa burada mecazi bir anlam mı saklı? İşte merak edilenlerin yanıtı…

Hadislerde geçen “Allah’ın ayağı” ifadesini nasıl anlamalıyız?

Bu tür tabirler sıfat hadisleri olarak bilinir ve İslam dünyasında asırlardır üzerinde konuşulan derin meseleler arasında yer alır. “Allah’ın ayağını cehenneme koyması” şeklindeki rivayetler, Buhari ve Müslim gibi muteber kaynaklarda geçer. Ancak bu ifadeler, Allah’a şekil veya organ izafe etmek anlamında değildir. Zira Kur’an, Allah’ın hiçbir şeye benzemediğini açıkça bildirir:
“O’nun benzeri hiçbir şey yoktur.” (Şûrâ, 11)

Allah’ın zatı hakkında şekil düşünmek caiz midir?

Hayır. Allah’ın zatını düşünerek O’na bir şekil vermek, İslam inancında kesinlikle yasaktır. Çünkü Allah yaratılmışlara benzemez ve duyu organlarıyla algılanamaz. Her ne kadar akıl, maddeye ait şeyleri kavrayabiliyorsa da; Allah madde değildir. Dolayısıyla “ayağını koymak” ifadesi, bizim bildiğimiz bir uzuv anlamında değil, mecazi bir anlatım olarak değerlendirilmelidir.

Hadisi nasıl anlamalıyız?

Peygamber Efendimiz’in (sas) Enes bin Malik’ten rivayetle aktardığı hadis şöyledir:

“Cehennem sürekli ‘Daha yok mu?’ diye sorar. Sonunda Allah ayağını cehenneme koyar. Bunun üzerine cehennem ‘Yeter, yeter!’ der ve dolmuş olur.”
(Buhari, Tefsir 50/1)

Bu tür hadisleri yorumlarken ulema iki temel yaklaşıma ayrılmıştır:

1. Müfovviza (tefvîz ehli): Bu grup, hadiste geçen ifadelerin gerçek anlamını Allah’a havale eder, zahirini kabul eder ama anlamını bilmediklerini söyler. Selefin çoğunluğu bu gruptadır.
2. Müevvila (te’vil ehli): Bu grup ise hadisleri, teşbih ve mecaz çerçevesinde yorumlar. “Ayak koymak” ifadesini, “cehennemin dolması, azapla tamamlanması” gibi manalarla açıklarlar. Bazı alimler burada “ayak” kelimesinden maksat olarak, cehenneme ilk girenleri, azabı hak eden topluluğu kastetmişlerdir. Yani “Allah’ın ayağını koyması”, “cehenneme azabı hak edenlerin yerleştirilmesi” anlamında mecazî bir anlatımdır.

Allah’ı cisimleştirmek küfür müdür?

Evet, Allah’a şekil ve organ isnat etmek O’nu mahluklara benzetmek anlamına gelir ki, bu da tehlikeli bir inanç sapmasıdır. Zira Allah Teâlâ hakkında kesin naslarla sabit olan bir gerçek vardır: “Gözler O’nu idrak edemez.” (En’âm, 103)

Bu nedenle, bu tür rivayetlerde geçen ifadeler ya olduğu gibi bırakılır (tefvîz) ya da akideye aykırı anlamlar yüklenmeden yorumlanır (te’vil).

Hadislerde geçen “Allah’ın ayağını cehenneme koyması” ifadesi, Allah’a cisim isnat etmek için değil, mecazi bir anlatım olarak anlaşılmalıdır. Allah’ı bir şekle sokmak aklen ve naklen caiz değildir. Müminin tavrı, bu tür hadisleri imanla kabul edip, hikmetini Allah’a havale etmek ya da ehil alimlerin te’viline tabi olmaktır.

İlgili İçerikler

• İftarda Nasıl Beslenmeli? Doğru Yemek Seçimi ve Su Tüketimi
• Sahurda Kaç Bardak Su İçilmeli? Gün Boyu Susuzluğu Önleme Rehberi
• Sahurda Ne Yenir? Tok Tutan ve Sağlıklı Sahur Besinleri