Anadolu’nun kadim medeniyetlerinden Hitit İmparatorluğu’nun başkenti Hattuşa (Boğazköy), tarih meraklıları için adeta bir açık hava müzesidir. Hattuşa’nın görkemli surlarının biraz dışında, yüksek kayalıkların arasına ustalıkla gizlenmiş bir mücevher parçasını barındırır: Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı. Çorum sınırları içinde yer alan bu eşsiz kült alanı, yalnızca bir ibadet yeri değil, aynı zamanda Hititlerin inanç dünyasını, sanatını ve gücünü yansıtan devasa bir anıttır. Eğer kendinizi tarihin derinliklerinde kaybolmaya ve Hitit pantheonunun tanrı-tanrıçalarıyla tanışmaya hazırsanız, Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı rehberimiz tam size göre.
Hitit İmparatorluğu’nun ulusal tapınağı olarak kabul edilen Yazılıkaya, antik dönemde özellikle yeni yıl kutlamaları gibi önemli törenler için kullanılırdı. Doğal kaya yüzeyine işlenmiş sıra sıra tanrı ve tanrıça kabartmaları, ziyaretçileri binlerce yıl öncesine götürerek o dönemin ruhunu hissetmelerini sağlar.
Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı’nın Tarihsel Katmanları
Bugün “Yazılıkaya” adıyla anılan bu kutsal alan, Hattuşa’nın yaklaşık 2 kilometre kuzeydoğusunda konumlanır ve tamamen doğal kaya üzerine şekillendirilmiş bir açık hava tapınağıdır. Ancak burası, sadece kabartmalardan ibaret değildir; önünde inşa edilmiş ve farklı dönemlere ait olan tapınak yapıları da bulunur.
Kaya tapınağının inşa süreci ve evreleri, Hitit İmparatorluğu’nun güçlü hükümdarlarıyla doğrudan ilişkilidir. İlk dönemde, kaya tapınağının dış dünya ile bağlantısını kesen bir çevre duvarı inşa edilmiştir. İkinci evresinde, anıtsal bir giriş yapısı ile birlikte Büyük Galeri’deki etkileyici kabartmaların büyük çoğunluğu III. Hattuşili zamanında hayata geçirilmiştir. Tarihçiler, Büyük Galeri’deki Tudhaliya kabartması, Küçük Galeri ve tapınağın üçüncü evresinin ise IV. Tudhaliya döneminde tamamlandığını düşünmektedir. Üçüncü dönemde, ana yapının doğu kanadı, Küçük Galeri’nin önünde daha kullanışlı bir giriş haline getirilmiştir. Bu katmanlı yapı, Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı‘nın zaman içindeki önemini ve gelişimini gözler önüne serer.
Büyük Galeri: Tanrılar ve Tanrıçaların Karşılaşması
Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı, Büyük Galeri (A Odası) ve Küçük Galeri (B Odası) olmak üzere iki ana bölümden oluşur. A Odası, yani Büyük Galeri, Hitit tanrılarının görkemli geçit töreninin sergilendiği ana alandır.
Bu galerideki en can alıcı sahne, arka duvarda yer alan Hitit panteonunun baş tanrısı Hava Tanrısı Teşup ile eşi Arinna Güneş Tanrıçası Hepat‘ın karşılaşmasıdır. Hava Tanrısı Teşup, iki dağ tanrısının üzerinde durmakta ve elinde büyük bir topuz tutmaktadır. Teşup’un hemen arkasında Hatti ülkesinin Hava Tanrısı ve Tanrı Kumarbi’nin figürleri görülür.
Güneş Tanrıçası Hepat ise pileli uzun bir elbise ve yüksek bir başlık taşır. Tanrıça, dört dağ kütlesine basan bir yaban kedisi üzerinde betimlenmiştir. Tanrıça Hepat’ın yanında, genellikle annesiyle birlikte tasvir edilen oğlu Tanrı Şarruma da panter üzerinde yer alır. Şarruma, omuzunda uzun saplı bir balta taşır.
Galeri’nin batı duvarı erkek tanrı kabartmaları ile doğu duvarı ise tanrıça kabartmaları ile süslenmiştir. Tanrı ve Tanrıça sıralarının birleştiği kuzey duvar ise ana Tanrı ve Tanrıçalara ayrılmıştır. Bu sıralamada hiyerarşi en yüksekte tutulmuştur. Örneğin, Cennetin Hava Tanrısı (Hatti Hava Tanrısı), kutsal boğaları Serri ve Hurri’den biriyle birlikte, yüceltilmiş iki dağ olarak sembolize edilen Nanni ve Hazzi üzerinde gösterilmiştir. Bu önemli konum, başlığının diğer tanrılardan farklı ve daha karmaşık bir şekilde (önde ve arkada altı boynuz, arada beş tanrı ideogramı) tasvir edilmesiyle vurgulanmıştır. Batıdaki tanrılar arasında Cennetin Güneş Tanrısı, Ay Tanrısı, Mezopotamya Su Tanrısı, Başak Tanrısı ile birlikte Hitit ve Hatti Fırtına Tanrıları gibi önemli figürler de yer alır.
A Odası’nın ilk figürleri arasında yer alan on iki yeraltı tanrısı kabartması da dikkat çekicidir. Ayrıca, tanrıça figürlerinin sonunda, ana sahnenin karşısında, bu açık hava tapınağının en büyük figürü olan IV. Tuthaliya‘nın betimi bulunur. Tüm tanrı ve tanrıçaların başları üzerinde, kimliklerini belirten hiyeroglif yazılar yer almaktadır.
Gizemli B Odası ve Kılıç Tanrısı
Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı‘nın ikinci bölümü olan B Odası, yaklaşık 18 metre uzunluğunda dar bir mekândır. Odaya giriş, dar bir geçit ile sağlanır ve girişin iki yanında, aslan başlı ve kanatlı iki demon kabartması yer alır. Bu koruyucu demonlar, girişi korumak istercesine ellerini kaldırmış vaziyette tasvir edilmişlerdir.
B Odası’nda da on iki yeraltı tanrısı kabartmaları tekrarlanır. Ancak bu odanın en dikkat çekici sahnelerinden biri, Tanrı Şarumma’nın, IV. Tuthaliya’ya sarılarak ona kılavuzluk ettiği betimlemedir.
Bu odadaki en gizemli ve güçlü figürlerden biri ise Kılıç Tanrısı ya da Yeraltı Tanrısı Nergal betimidir. Burada, dik duran bir kılıç tasviri şeklinde sembolize edilmiş olan tanrı, Hitit inancındaki yeraltı dünyasına dair önemli ipuçları sunar. B Odası’ndaki son kabartma, IV. Tuthaliya’nın adını ve unvanını gösteren kartuştur.
Yazılıkaya’nın Kültürel Önemi
Hattuşa’daki kapalı tapınaklarda Fırtına Tanrısı heykeli önünde yapılan dinî ritüellerin aksine, Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı‘nda törenler, Hitit panteonunun neredeyse tamamını içeren bu muhteşem kaya kabartmaları önünde, açık havada icra edilirdi. Bu durum, tapınağın sadece dinî değil, aynı zamanda siyasi ve sanatsal açıdan da ne denli yüksek bir değere sahip olduğunu göstermektedir. Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı‘nı ziyaret etmek, Çorum Boğazkale İlçesi’nde yer alan bu antik başyapıtın büyülü atmosferini solumak, Hititlerin dünyasına unutulmaz bir yolculuk demektir.
Nasıl Gidilir?
Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı, Çorum Boğazkale İlçesi Yazılıkyaya yolu üzerinde yer alır. Tarihi mekân, Boğazkale ilçe merkezine yaklaşık 3 kilometre ve Hattuşa Ören yerine ise 2 kilometre mesafededir. Bölge, İnanç-Kültür Turizmi açısından büyük öneme sahiptir.
İlgili İçerikler
- Mama Hatun Külliyesi Nerededir ve Mimari Özellikleri Nelerdir?
- Cacabey Medresesi Nerededir ve Tarihi Önemi Nedir?
- Cehennem Deresi Kanyonu Nerede ve Nasıl Gidilir? Artvin Ardanuç Gezi Rehberi
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!