Mama Hatun Külliyesi Nerededir ve Mimari Özellikleri Nelerdir?

Mama Hatun Külliyesi, Erzincan’ın Tercan ilçesinde bulunan, Saltuklu Beyliği prensesi Mama Hatun tarafından 12. yüzyıl sonunda inşa ettirilmiş tarihi bir yapılar topluluğudur. Kümbet, kervansaray, hamam ve camiden oluşan külliye, özellikle dünyada benzeri olmayan dairesel mimarili türbesiyle tanınır.

Anadolu’nun orta yerinde, Erzurum ve Erzincan arasındaki tarihi kervan yolu üzerinde yükselen bir abide, yüzyıllardır yolcuları selamlamaya devam ediyor. Saltuklu Beyliği’nin güçlü kadın figürlerinden biri olan Mama Hatun’un mirası, sadece bir mezar yapısı değil, aynı zamanda Selçuklu ve Saltuklu mimarisinin zirve noktalarından birini temsil eder. Bu kadim yapıyı özel kılan ise alışılmışın dışındaki dairesel formu ve Orta Asya geleneklerini Anadolu estetiğiyle harmanlayan derin sanatsal detaylarıdır.

Mama Hatun Kimdir ve Külliye Hangi Dönemde Yapılmıştır?

Mama Hatun, Erzurum çevresinde hüküm süren Saltuklu Beyliği‘nin 1191 yılında başına geçen II. İzzeddin Saltuk’un kızıdır. Külliye, Erzincan’ın Tercan (eski adıyla Mamahatun) ilçesinde, önemli bir ticaret rotası üzerinde konumlandırılmıştır. Yapının kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, Saltuklu Devleti’nin 1202’deki yıkılışı ve prensesin 1192’deki vefatı göz önüne alındığında, eserlerin 1192-1202 yılları arasında tamamlandığı değerlendirilmektedir.

Mama Hatun Türbesi’nin Benzersiz Mimari Yapısı

Mama Hatun Türbesi, dilimli gövdesi ve onu çevreleyen dairesel kuşatma duvarıyla Anadolu Türk mimarisinde eşi benzeri olmayan bir tasarıma sahiptir. Sarıya yakın kesme taştan inşa edilen yapı, Ahlat mimari ekolünün izlerini taşır. Türbenin mimarı Ahlatlı Ebu’n-Nema bin Mufaddal’dır.

• Kuşatma Duvarı: Türbenin etrafını saran duvar 2.50 metre kalınlığında ve 13.50 metre çapındadır. Duvarın iç kısmında, muhtemelen diğer aile üyelerinin lahitleri için ayrılmış 13 adet sivri kemerli derin niş bulunur.
• Giriş Portali: Batı yönündeki giriş kapısı mukarnas dolgular, geometrik motifler, rozetler ve düğüm motifleriyle bezenmiş sanatsal bir şaheserdir. Kapının yanında bir çeşme ve merdiven girişi yer alır.
• İç Yapı ve Mumyalık: İki katlı olan kümbetin alt katında Mama Hatun ve diğer 11 kişinin mezarının bulunduğu kare planlı mumyalık yer alır. Buraya 4 basamaklı bir merdivenle inilir. Üst kat ise ibadet için ayrılan bir mescit işlevindedir.

Kervansaray, Hamam ve Sosyal Yapılar

Külliyenin bir diğer görkemli parçası olan Mama Hatun Kervansarayı, 13. yüzyılın başında inşa edilmiştir. 51×51 metre ölçüleriyle “eş odaklı kervansaraylar” grubunun en büyük örneği olarak kabul edilir. Tamamen kesme taştan yapılan bu devasa yapı, dört köşesindeki silindirik kulelerle adeta bir kaleyi andırır.

• İç Plan: Doğu cephesindeki taşkın taç kapıdan girilen iç mekânda geniş bir avlu, odalar, eyvanlar ve hayvanların barınması için ayrılmış uzun ahır bölümleri mevcuttur.
• Mama Hatun Hamamı: Kümbet ile kervansaray arasında yer alan bu yapı daha mütevazı ölçektedir. İçerisinde altıgen bir havuz, kubbeli bir ılıklık ve tonoz örtülü bir sıcaklık bölümü bulunur.
• Cami: Orijinal külliye camisi zamanla yıkılmış, yerine günümüzde kullanılan modern cami inşa edilmiştir.

Mama Hatun Külliyesi Ziyaret Bilgileri

Kültür turizmi açısından büyük önem taşıyan bu abidevi eser, Erzincan’ın Tercan ilçesi merkezinde yer almaktadır. Ulaşım oldukça kolaydır ve kervansaray caddesi üzerinde ziyaretçilerini ağırlamaktadır.

Etiketler: Mama Hatun Külliyesi, Erzincan Gezilecek Yerler, Saltuklu Beyliği, Mama Hatun Türbesi, Tercan Kervansarayı, Anadolu Selçuklu Mimarisi, Kültür Turizmi, Ahlatlı Ebü’n-Nema, Tarihi Kümbetler.

İlgili İçerikler

• Cacabey Medresesi Nerededir ve Tarihi Önemi Nedir?
• Cehennem Deresi Kanyonu Nerede ve Nasıl Gidilir? Artvin Ardanuç Gezi Rehberi
• Çorum Kapılıkaya Kaya Mezarı: İkezios Yazıtı ve MÖ 2. Yüzyılın Mimari Sırları