Yargılanabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Yargılanabilme, Türkçe kökenli bir isim olup yargılanma imkanı veya yeterliliği anlamına gelir. Hukuk ve etik tartışmalarda, bir eylemin ya da kişinin hesap verebilirliğini vurgulamak için sıkça kullanılır. Bu kavram, sorumluluk ve adalet ilkeleriyle yakından ilişkilidir.

Günlük konuşmalarda ve özellikle hukuki metinlerde karşımıza çıkan ‘yargılanabilme’ kelimesi, bir durumun veya kişinin hesap verebilirlik potansiyelini ifade eder. Bu kavram, bireylerin eylemlerinin hukuki veya etik düzlemde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sorusuyla doğrudan bağlantılıdır. Toplumsal düzenin ve adaletin temel taşlarından biri olan yargılanabilirlik, sorumluluk bilincini de beraberinde getirir. Bu yazımızda, ‘yargılanabilme’ teriminin Derinlikli anlamlarını, kökenini ve çeşitli kullanım alanlarını keşfedeceksiniz.

Yargılanabilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Yargılanabilme kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te ‘yargılanabilir olma durumu veya niteliği’ olarak tanımlanır. Bu tanım, bir eylemin, kararın ya da kişinin hukuki, ahlaki veya etik ölçütlere göre değerlendirilme, sorgulanma ve hakkında hüküm verilme potansiyeline sahip olmasını ifade eder. Esasen, bir varlığın veya durumun hesap verebilirlik niteliğini vurgular. Örneğin, bir suçun işlenmiş olması, o suçun faillerinin yargılanabilme durumunu ortaya koyar. Aynı şekilde, bir yöneticinin aldığı kararların doğruluğu veya yanlışlığı da yargılanabilme niteliği taşır. Bu bağlamda, yargılanabilme, sorumluluk ve şeffaflık ilkeleriyle iç içe geçer. Kişilerin veya kurumların, eylemlerinin sonuçlarına katlanma ve bu sonuçlar üzerinden değerlendirilme kapasitesini işaret eder.

1. Anlam (Gerçek):

Yargılanabilir olma durumu veya niteliği; bir şeyin veya bir kimsenin hukuki, ahlaki ya da etik kurallar çerçevesinde sorgulanma, değerlendirilme ve hakkında hüküm verilme imkanı taşıması. (İsim)

Yargılanabilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Yargılanabilme kelimesi, kökeni itibarıyla tamamen Türkçedir. ‘Yargı’ kökünden türemiştir. ‘Yargı’, eski Türkçede ‘yargu’ şeklinde geçen ve ‘hüküm, Mahkeme’ anlamlarına gelen bir sözcüktür. Bu köke ‘-la’ fiil yapma eki gelerek ‘yargılamak’ fiili oluşmuştur. Ardından, fiilin Edilgen çatısı olan ‘-n’ ekiyle ‘yargılanmak’ haline dönüşmüştür. ‘Yargılanmak’ fiiline ‘-(a)bil’ yeterlilik/olasılık eki eklenerek ‘Yargılanabilmek’ fiili, son olarak da ‘-me’ isim fiil ekiyle ‘yargılanabilme’ ismi meydana gelmiştir. Bu eklemeler, kelimeye ‘yargılanabilir olma durumu’ anlamını kazandırmıştır. Kelimenin anlamında herhangi bir kayma yaşanmamış, kökenindeki adalet ve hüküm verme kavramlarıyla doğrudan bağlantısını korumuştur.

Yargılanabilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Her bireyin eylemleri, hukuki ve ahlaki açıdan bir yargılanabilme potansiyeli taşır.

Bu cümle, her insanın davranışlarının bir değerlendirmeye tabi tutulabileceğini vurgular.

2. Şirketin aldığı tartışmalı kararlar, kamuoyunda ciddi bir yargılanabilme durumu yarattı.

Burada, şirketin kararlarının eleştiriye ve sorgulamaya açık olduğu belirtiliyor.

3. Sanat eserinin özgünlüğü, onun estetik ölçütler içinde yargılanabilme yeteneğini de beraberinde getirir.

Sanatın, belirli kriterlere göre değerlendirilebileceği fikrini ifade eder.

4. Demokratik bir toplumda, yöneticilerin her icraatının yargılanabilme ilkesi esastır.

Yöneticilerin hesap verebilirliğinin demokratik sistemin temelini oluşturduğunu anlatır.

5. İnsan vicdanı, yapılan her hatanın içsel bir yargılanabilme sürecinden geçmesini gerektirir.

Bu kullanım, kişinin kendi kendini sorgulama ve değerlendirme eylemini vurgular.

Yargılanabilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Hesap Verilebilirlik: Bir eylem veya kararın sonuçlarından sorumlu tutulma durumu.
• Sorgulanabilirlik: Bir şeyin doğruluğunun veya geçerliliğinin tartışmaya açık olması.
• Değerlendirilebilirlik: Belirli kriterlere göre incelenip bir sonuca Varılabilme hali.

Yakın Anlamlıları:

• Sorumluluk: Yapılan işlerin sonuçlarını üstlenme yükümlülüğü.
• Denetlenebilirlik: Bir sistemin veya sürecin belirli standartlara göre kontrol edilebilir olması.

Zıt Anlamlıları:

• Yargılanamazlık: Bir eylem veya kişinin hukuki veya etik olarak yargılanma imkanının olmaması.
• Sorgulanamazlık: Bir şeyin doğruluğunun veya geçerliliğinin tartışmaya kapalı olması, mutlak kabul edilmesi durumu.
• Hesap Verilemezlik: Sorumluluktan muaf olma, eylemlerinin sonuçlarından sorumlu tutulmama durumu.

İlgili İçerikler

• Karşılayabilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Yargılanabilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Yargılanabilme ne demek kısaca?

Yargılanabilme, bir eylemin, kararın veya kişinin hukuki, ahlaki ya da etik açıdan değerlendirilme ve hakkında hüküm verilme potansiyeline sahip olması durumudur. Esasen, hesap verebilirlik ve sorgulanabilirlik niteliğini ifade eder.

Yargılanabilme hangi dilden gelir?

Yargılanabilme kelimesi, tamamen Türkçe kökenli olup, “yargı” kökünden türemiş ve çeşitli eklerle türetilmiştir.

Yargılanabilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Yargılanabilme kelimesinin başlıca eş anlamlıları hesap verilebilirlik, sorgulanabilirlik ve değerlendirilebilirlik olarak sıralanabilir.

Yargılanabilme cümle içinde nasıl kullanılır?

Bu kelime, genellikle bir durumun veya kişinin hesap verebilirlik potansiyelini vurgulamak için kullanılır; örneğin, “Tüm kamu görevlilerinin kararları yargılanabilme ilkesine tabidir.”

Yargılanabilme kelimesi TDK’da var mı?

Evet, Yargılanabilme kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve “yargılanabilir olma durumu veya niteliği” olarak tanımlanmaktadır.