Pejmürde Ne Demek? Pejmürde TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan Pejmürde, Farsça kökenli olup eski püskü, bakımsız ve perişan anlamlarını taşır. Genellikle giyim kuşamın veya bir yerin özensiz, yıpranmış ve dağınık durumunu ifade etmek için kullanılır, günlük konuşmada sıklıkla karşımıza çıkar.

Günlük konuşmada ve edebi metinlerde karşımıza çıkan pejmürde kelimesi, genellikle bir durumun veya görünümün olumsuzluğunu vurgulamak için kullanılır. Özellikle bakımsızlık, yıpranmışlık ve özensizlik gibi kavramlarla ilişkilendirilen bu sözcük, derin bir anlamsal katmana sahiptir. İnsanların dış görünüşünden mekanların haline kadar geniş bir yelpazede kullanılan pejmürde, dilimizin zenginliğini yansıtan önemli bir sıfattır. Bu içerikte, kelimenin kökeninden TDK anlamlarına, kullanım örneklerinden eş anlamlılarına kadar her yönüyle aydınlatacağız.

Pejmürde Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te pejmürde kelimesi, bir sıfat olarak tanımlanmaktadır ve birden fazla anlam katmanını bünyesinde barındırır. Bu kelime, genellikle göz ardı edilmiş, bakımsız kalmış veya zamanın etkisiyle yıpranmış durumları ifade etmek için kullanılır. Hem fiziksel nesneler hem de kişiler veya ortamlar için geçerli olabilir.

1. 1. Anlam (Gerçek): Eski püskü, yıpranmış, bakımsız bir durumda olan şeyleri tanımlamak için kullanılır. Özellikle giyim eşyaları, mobilyalar veya diğer eşyalar için bu anlam öne çıkar. Örneğin, uzun süre kullanılmaktan dolayı yıpranmış bir palto veya tamir edilmemiş, eskimiş bir sandalye için ‘pejmürde’ ifadesi tercih edilebilir. Bu kullanım, nesnenin estetik ve işlevsel değerini yitirdiğini vurgular.
2. 2. Anlam (Mecaz/Genişletilmiş): Dağınık, perişan ve özensiz bir görünüm sergileyen kişi veya yerler için kullanılır. Bu anlamda, bir kişinin saçının başının dağılmış olması, giysilerinin ütüsüz ve bakımsız olması veya bir odanın Oldukça düzensiz ve kirli olması gibi durumlar “pejmürde” olarak nitelendirilebilir. Bu kullanım, genellikle dış görünüşteki özensizliği ve düzensizliği ele alır, kişinin veya ortamın genel durumuna dair olumsuz bir izlenim verir.

Pejmürde Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Pejmürde kelimesi, dilimize Farsça‘dan geçmiştir. Orijinal Farsça yazılışı “پژمرده” (pejmurde) şeklindedir ve bu dilde “solmuş, buruşuk, yıpranmış” gibi anlamlara gelir. Türkçeye geçişi, özellikle Osmanlıca döneminde edebi ve günlük dildeki etkileşimlerle gerçekleşmiştir. Farsça’daki temel anlamı olan ‘solmuşluk’ ve ‘yıpranmışlık’, Türkçede de korunmuş ve zamanla ‘eski püskü, bakımsız, dağınık, perişan’ gibi daha geniş anlamlara evrilmiştir. Bu anlam genişlemesi, kelimenin sadece bitkilerin solması gibi doğal durumları değil, aynı zamanda insan yapımı eşyaların veya insan görünüşünün yıpranmışlığını da ifade etmesini sağlamıştır. Böylece, pejmürde kelimesi, dilimizin Farsça’dan aldığı zengin mirası yansıtan önemli bir sözcüktür.

Pejmürde Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Pejmürde kelimesi, farklı bağlamlarda kullanılarak anlatıma zenginlik katar. İşte kelimenin günlük, edebi ve mecaz anlamda kullanıldığı bazı örnekler:

1. Eski bir sahaf dükkanında, raflarda duran kitapların çoğu oldukça pejmürde bir haldeydi.

   Bu cümle, kitapların yıpranmış, eskimiş ve bakımsız durumda olduğunu vurgulamaktadır.

2. Sabahın erken saatlerinde uyandığında, aynadaki pejmürde görüntüsü onu şaşırttı.

   Burada, kişinin uykudan yeni kalkmış, dağınık ve özensiz dış görünüşü ifade edilmiştir.

3. Yılların yorgunluğunu taşıyan köy evi, çatısı çökmüş, duvarları dökülmüş bir şekilde pejmürde duruyordu.

   Bu örnek, bir yapının genel bakımsızlığını ve perişan durumunu gözler önüne sermektedir.

4. Sanatçı, resminde fakir bir ailenin pejmürde yaşam koşullarını çarpıcı bir şekilde betimlemişti.

   Bu kullanım, maddi imkansızlıklar nedeniyle ortaya çıkan kötü ve bakımsız yaşam standardını anlatır.

5. Şehrin kenar mahallelerindeki pejmürde binalar, kentsel dönüşümün ne kadar elzem olduğunu gösteriyordu.

   Burada, binaların eski, yıpranmış ve bakımsız yapısı Kentsel Dönüşüm ihtiyacını ortaya koymaktadır.

Pejmürde Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Pejmürde kelimesinin anlam derinliğini daha iyi kavramak için eş ve zıt anlamlılarını bilmek faydalıdır. Bu kelimeler, anlatımda çeşitlilik sağlayarak metinleri zenginleştirir.

• Eş Anlamlıları:

  • Eski püskü: Yıpranmış, kullanılamayacak duruma gelmiş veya çok eski eşyalar için kullanılır.
  • Yıpranmış: Zamanla veya kullanımla eskiyen, hasar gören anlamındadır.
  • Bakımsız: Gerekli özen gösterilmediği için kötü bir durumda olan.
  • Dağınık: Düzeni bozulmuş, karmakarışık bir halde bulunan.
  • Perişan: Çok kötü durumda olan, üzüntülü veya harap olmuş.

• Yakın Anlamlıları:

  • Döküntü: Eski, harap ve işe yaramaz hale gelmiş şeyleri ifade eder.
  • Harap: Yıkık dökük, virane olmuş.
  • Bitap: Çok yorgun, tükenmiş (genellikle kişiler için).

• Zıt Anlamlıları:

  • Bakımlı: Düzenli olarak özen gösterilmiş, iyi durumda olan.
  • Yeni: Kullanılmamış, taze, yıpranmamış.
  • Düzenli: Tertipli, intizamlı, belli bir sıra veya düzene göre yerleştirilmiş.
  • Özenli: Titizlikle, dikkatle yapılmış veya bakılmış.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Pejmürde Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Pejmürde ne demek kısaca?

  Pejmürde, kısaca eski püskü, yıpranmış, bakımsız veya dağınık ve perişan durumda olan bir şeyi veya kişiyi tanımlayan bir sıfattır.

• Pejmürde hangi dilden gelir?

  Pejmürde kelimesi, Farsça kökenli olup “solmuş, buruşuk, yıpranmış” anlamlarına gelen “پژمرده” (pejmurde) kelimesinden dilimize geçmiştir.

• Pejmürde kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Pejmürde kelimesinin eş anlamlıları arasında eski püskü, yıpranmış, bakımsız, dağınık ve perişan gibi sözcükler bulunmaktadır.

• Pejmürde cümle içinde nasıl kullanılır?

  Pejmürde, “Yaşlı adamın pejmürde giysileri, hayat mücadelesini anlatıyordu.” gibi cümlelerde bir kişinin veya nesnenin bakımsızlığını ifade etmek için kullanılır.

• Pejmürde kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Pejmürde kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve “eski püskü, yıpranmış, bakımsız” ile “dağınık, perişan” anlamlarıyla tanımlanmaktadır.