Mariz Ne Demek? Mariz TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Mariz, Arapça kökenli bir sıfat olup hasta, rahatsız veya sakat anlamına gelir. Bu kelime, günlük dilde genellikle bir kişinin fiziksel veya zihinsel durumunu ifade etmek için kullanılır ve bazen mecazi anlamda da karşımıza çıkar.

Günlük konuşmalarda veya edebi metinlerde karşımıza çıkan ‘mariz’ kelimesi, pek çok kişi için anlamı merak uyandıran eski ama hala kullanılan bir ifadedir. Özellikle Sağlık durumu veya genel bir rahatsızlık hali belirtilirken bu kelimeye rastlamak mümkündür. Kökeni itibarıyla zengin bir geçmişe sahip olan mariz, dilimizde farklı bağlamlarda Derinlikli anlamlar kazanmıştır. Bu yazıda, mariz kelimesinin TDK’daki yerini, etimolojik kökenlerini ve çeşitli kullanım örneklerini bulacaksınız.

Mariz Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre mariz kelimesi, Arapça kökenli bir sıfat olarak tanımlanmaktadır. Bu kelime, temel olarak bir kişinin fiziksel veya zihinsel sağlığının bozuk olduğunu ifade eden, yani ‘hasta’ veya ‘rahatsız’ durumunu belirten bir anlam taşır. Halk arasında veya edebi metinlerde Sıklıkla karşılaşılan bu ifade, genel bir iyi olmama halini anlatmak için kullanılır.

1. Anlam (Gerçek): Fiziksel veya ruhsal olarak sağlıksız durumda olan, hastalanmış kişi. Örneğin, grip olmuş birine veya derin bir keder yaşayan birine ‘mariz’ denilebilir. Bu bağlamda kelime, doğrudan bir rahatsızlığı işaret eder.

2. Anlam (Gerçek): Bedensel bir engeli veya kusuru olan, sakat. Bu anlamıyla mariz, kalıcı bir fiziksel durumu ifade eder ve genellikle eski metinlerde veya bazı yöresel kullanımlarda karşımıza çıkar. Kelime, zaman zaman mecazi anlamlar da kazanabilse de, TDK’daki ana tanımları genellikle bu iki gerçek anlam etrafında şekillenir ve bir kişinin genel sağlık durumuna veya fiziksel yetisine odaklanır. Özellikle eski Türkçede ve Osmanlıca metinlerde bu kullanımlara sıkça rastlanır.

Mariz Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Mariz kelimesi, dilimize Arapçadan geçmiştir. Arapça orijinal yazılışı ‘مَرِيض’ (marīḍ) şeklindedir ve ‘hasta, rahatsız’ anlamlarına gelmektedir. Osmanlı Türkçesi döneminde dilimize giren bu kelime, o dönemdeki yoğun kültürel ve dilsel etkileşimin bir göstergesidir. Türkçede genellikle asıl anlamını koruyarak kullanılmıştır, yani ‘hasta’ veya ‘sakat’ durumunu ifade etmiştir. Zaman içinde halk arasında kullanımı azalmış olsa da, özellikle eski metinlerde, edebi eserlerde ve bazı yöresel ağızlarda canlılığını sürdürmüştür. Kelimenin anlamında büyük bir kayma olmamış, ancak zamanla daha modern karşılıkları (hasta, rahatsız) tercih edilmeye başlanmıştır. Etimolojik olarak kökenindeki ‘hastalık’ veya ‘rahatsızlık’ kavramı, Türkçedeki kullanımında da ana ekseni oluşturmuştur.

Mariz Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Dün geceki soğuktan sonra adamcağız mariz düşmüş, ateşi bir türlü düşmüyordu.

   Bu cümlede kelime, bir kişinin hastalanma durumunu, yani fiziksel olarak rahatsızlanmasını ifade eder.

2. O yıllarda kasabadaki pek çok kişi salgın hastalıklardan dolayı mariz kalmıştı.

   Burada ise bir topluluğun genel bir hastalık nedeniyle sağlıklarını yitirdiğini, rahatsızlandığını belirtmek için kullanılmıştır.

3. Zihniyeti o kadar mariz ki, her şeye olumsuz bir pencereden bakıyor.

   Bu örnek, kelimenin mecazi kullanımına işaret eder; kişinin düşünce yapısının veya karakterinin bozuk, sağlıksız olduğunu anlatır.

4. Eski hekimler, bedensel mariz durumları için farklı bitkisel tedaviler önerirlerdi.

   Kelime, eski tıp metinlerinde veya edebi eserlerde görülebilecek, bedensel rahatsızlıkları ve hastalıkları kapsayan bir terim olarak kullanılmıştır.

5. Uzun süren bu hastalık onu iyice mariz bir hale getirmişti, ayağa kalkmakta zorlanıyordu.

   Bu cümlede ise, bir hastalığın kişiyi güçsüz, zayıf ve rahatsız bir duruma soktuğunu vurgulamak için kullanılmıştır.

Mariz Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Mariz kelimesi, eski bir ifade olmasına rağmen Türkçede bazı eş ve yakın anlamlı kelimelerle ifade edilebilirken, tam zıt anlamlıları da mevcuttur. Bu kelimeler, marizin farklı bağlamlardaki anlamlarını daha iyi anlamamıza yardımcı olur.

• Eş Anlamlıları:
  • Hasta: En bilinen ve doğrudan eş anlamlısıdır. Fiziksel veya ruhsal olarak iyi durumda olmayan kişiyi tanımlar.
  • Rahatsız: Genel bir iyi olmama halini, fiziksel veya zihinsel olarak hissedilen bir sıkıntıyı ifade eder.
  • Sakat: Özellikle bedensel bir engeli veya kusuru olan kişiler için kullanılan, mariz kelimesinin eski ve daha spesifik bir anlamını karşılar.
• Yakın Anlamlıları:
  • Dertli: Genellikle ruhsal sıkıntıları olan veya bir sorunu bulunan kişiler için kullanılır.
  • Halsiz: Fiziksel olarak güçsüz, bitkin ve yorgun durumdaki kişiyi tanımlar.
• Zıt Anlamlıları:
  • Sağlıklı: Herhangi bir hastalığı veya rahatsızlığı olmayan, bedenen ve ruhen iyi durumda olan kişi.
  • Sağlam: Fiziksel olarak güçlü, dayanıklı ve eksiksiz durumda olan.
  • Dinç: Enerjik, canlı ve zinde olan kişi.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Mariz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Mariz ne demek kısaca?

  Mariz, kısaca hasta, rahatsız veya sakat anlamına gelen Arapça kökenli bir sıfattır.

• Mariz hangi dilden gelir?

  Mariz kelimesi, Türkçeye Arapça dilinden geçmiştir ve orijinali ‘مَرِيض’ (marīḍ) şeklindedir.

• Mariz kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Mariz kelimesinin başlıca eş anlamlıları hasta, rahatsız ve sakat kelimeleridir.

• Mariz cümle içinde nasıl kullanılır?

  Genellikle bir kişinin fiziksel veya ruhsal olarak iyi olmama durumunu belirtmek için kullanılır. Örneğin, “Soğuktan mariz düşmüştü.” gibi.

• Mariz kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, mariz kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır ve anlamları açıklanmıştır.