Kıpışık Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan kıpışık, Türkçe kökenli olup küçük ve dolgun anlamına gelir. Genellikle bebeklerin veya çocukların sevimli, tombul yanakları, elleri ve ayakları gibi özellikleri tanımlamak için kullanılır. Bu ifade, tatlı ve minyon bir görünümü vurgular.

Günlük konuşmada ve edebi metinlerde bazen karşımıza çıkan kıpışık kelimesi, özellikle sevimli ve minyon detayları betimlemek için kullanılır. Bu özgün kelime, bir nesnenin veya kişinin fiziksel özelliklerini şirin bir ifadeyle vurgular. Özellikle çocukların ve bebeklerin tombul yanakları, elleri veya ayakları gibi özelliklerini tanımlarken sıkça başvurulan bir benzetmedir. Bu kapsamlı inceleme ile kıpışık kelimesinin dilimizdeki yerini, TDK anlamlarını, kökenini ve çeşitli kullanım örneklerini tüm detaylarıyla keşfedeceksiniz.

Kıpışık Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer alan bilgilere göre, kıpışık kelimesi sıfat olarak tanımlanmaktadır. Bu kelime, özellikle küçük ve dolgun fiziksel özellikleri olan varlıkları, genellikle de insanların belirli uzuvlarını betimlemek için kullanılır. Örneğin, bebeklerin veya küçük çocukların tombul yanakları, minik elleri ya da ayakları gibi sevimli ve dolgun görünen kısımları için bu ifadeye başvurulur. Kelime, bir şeyin hem boyut olarak küçük olmasını hem de etli, dolgun bir yapıya sahip olmasını vurgular. Bu anlamıyla, genellikle olumlu ve şirin bir çağrışım taşır. Bir nesnenin veya bedenin bir parçasının kompakt ve tombul görünümünü ifade ederken, Ayni zamanda masumiyet ve sevimlilik gibi duygusal bağlamları da beraberinde getirebilir. Bu anlam, kelimenin günlük dildeki kullanımının temelini oluşturur.

Kıpışık Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Kıpışık kelimesi, dilimizin zengin yapısından doğmuş, Türkçe kökenli bir sözcüktür. Etimolojik olarak incelendiğinde, kelimenin ‘kıpır’ kökünden türediği düşünülebilir. ‘Kıpır’ kelimesi, küçük ve hızlı hareketleri çağrıştırırken, ‘-ışık’ eki ise bu eylemden veya durumdan kaynaklanan bir özelliği, bir durumu ifade etmek için kullanılır. Bu bağlamda, ‘kıpışık’ kelimesi, küçük ve dolgun yapısıyla dikkat çeken, adeta kendi içinde bir hareketlilik barındıran veya sevimli bir şekilde toplanmış görünen bir özelliği tanımlar. Kelimenin anlamında belirgin bir kayma olmamış, tarihsel süreçte de ‘küçük ve dolgun’ anlamını koruyarak günümüze ulaşmıştır. Türkçenin ses ve yapı özelliklerine uygun bir şekilde türetilmiş olması, kelimenin özgün Türkçeliğini pekiştirmektedir.

Kıpışık Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Yeni doğan bebeğin kıpışık elleri, annesinin parmağını sıkıca tutuyordu.

   Bu cümle, yeni doğmuş bir bebeğin küçük ve tombul ellerinin sevimli bir betimlemesini sunar.

2. Yaşlı teyzenin yılların yorgunluğunu taşıyan, ama yine de sevimli duran kıpışık yüzü gülümsedi.

   Burada, yaşlı bir kişinin yüzündeki küçük ve dolgun yapının hâlâ şirinliğini koruduğunu ifade eder.

3. Minik köpeğin kıpışık patileri, karda oynamaktan kıpkırmızı olmuştu.

   Evcil hayvanların küçük ve dolgun uzuvlarını tanımlamak için kullanılan günlük bir örnektir.

4. Sanatçı, heykelinde insan figürünün kıpışık parmak uçlarını büyük bir titizlikle işlemişti.

   Bu örnek, edebi veya sanatsal bir metinde, detaylı bir betimleme için kelimenin Nasıl kullanılabileceğini gösterir.

5. Küçük kızın kıpışık yanakları, utandığında daha da pembeleşiyordu.

   Çocukların karakteristik sevimli özelliklerini vurgulamak için sıkça tercih edilen bir kullanım şeklidir.

Kıpışık Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları

• Tombul: Genellikle yuvarlak, dolgun ve etli görünen kişi veya nesneler için kullanılır. Kıpışık kelimesinin ana anlamını karşılar.
• Minyon: Küçük yapılı, zarif ve sevimli anlamlarına gelir. Özellikle fiziki küçüklüğü vurgular.
• Şişmanca: Normalden biraz daha dolgun veya kilolu olan durumları ifade eder, ancak kıpışık kadar sevimli bir çağrışımı yoktur.

Yakın Anlamlıları

• Pofuduk: Genellikle yumuşak, kabarık ve dolgun şeyler için kullanılır, örneğin yanaklar veya eller.
• Süslü (mecazi olarak): Bazen sevimli ve özenli küçük nesneler için bu kelime de bağlamına göre kullanılabilir.

Zıt Anlamlıları

• Zayıf: İnce, narin ve dolgun olmayan bir yapıyı ifade eder.
• İnce: Genişliği az olan, narin ve zayıf görünümlü durumlar için kullanılır.
• İri: Büyük boyutlu ve hacimli olan şeyleri tanımlar, kıpışık kelimesinin tam tersidir.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Kıpışık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kıpışık ne demek kısaca?

Kıpışık, TDK’ya göre küçük ve dolgun anlamına gelen bir sıfattır. Özellikle bebeklerin veya çocukların tombul yanakları, elleri veya ayakları gibi sevimli fiziksel özelliklerini betimlemek için kullanılır.

Kıpışık hangi dilden gelir?

Kıpışık kelimesi, Türk dilinin özgün kelimelerinden olup Türkçe kökenlidir. ‘Kıpır’ kökünden türediği ve ‘-ışık’ ekiyle bir özellik belirttiği düşünülmektedir.

Kıpışık kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Kıpışık kelimesinin eş anlamlıları arasında tombul ve minyon sayılabilir. Bu kelimeler, küçük ve dolgun olma özelliğini farklı tonlarda ifade eder.

Kıpışık cümle içinde nasıl kullanılır?

Kıpışık kelimesi, genellikle sevimli ve dolgun fiziksel özellikleri olan nesneleri veya uzuvları tanımlamak için kullanılır. Örneğin, "Bebeğin kıpışık yanakları çok tatlıydı" şeklinde cümle içinde kullanılabilir.

Kıpışık kelimesi TDK’da var mı?

Evet, kıpışık kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır. Sıfat olarak tanımlanmış ve "küçük ve dolgun" anlamıyla açıklanmıştır.