Kararıvermek, Türkçe kökenli bir birleşik fiil olup aceleyle veya hızla karar vermek anlamına gelir. Günlük hayatta anlık durumlarda veya beklenmedik gelişmeler karşısında hemen bir sonuca ulaşma ihtiyacını ifade etmek için sıkça kullanılır.
Günlük konuşmalarda bazen hızla bir sonuca ulaşma ihtiyacı duyarız. Özellikle ani gelişen olaylar veya zaman kısıtlaması olan durumlarda, zihinsel bir süreçten geçerek bir eyleme yönelmek kaçınılmaz hale gelir. Bu gibi anlarda devreye giren ‘kararıvermek’ eylemi, dilimizdeki pratik ifadelerden biridir. Bu incelemede, ‘Kararıvermek’ kelimesinin TDK sözlük anlamından etimolojisine, cümle içi kullanımlarından eş anlamlılarına kadar tüm detaylarını bulacaksınız.
Kararıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre kararıvermek fiili, bir eylemi aceleyle, çabuk bir şekilde veya aniden yapma anlamını taşıyan birleşik bir fiildir. Bu ifade, genellikle beklenmedik durumlar karşısında ya da kısıtlı zaman dilimlerinde, düşünme sürecini hızlandırarak bir sonuca varma eylemini anlatır. Kelimedeki ‘-ivermek’ eki, Türkçede tezlik fiili olarak bilinir ve eylemin Hızlıca, kolayca veya aniden gerçekleştiğini vurgular. Dolayısıyla, kararıvermek, ‘karar vermek’ eyleminin bu hızlı ve ani nitelikle birleşmiş halidir. Bir durum karşısında tereddüt etmeden, vakit kaybetmeden bir hükme Varmak veya bir seçim yapmak anlamına gelir. Bu fiil, genellikle pratik zekanın veya duruma hızlı adaptasyonun bir göstergesi olarak da yorumlanabilir, zira zamanın kritik olduğu anlarda doğru veya yanlış fark etmeksizin bir yol çizme zorunluluğunu ifade eder. Bu kullanım, günlük hayatta ve edebi metinlerde yaygın olarak karşımıza çıkar.
Kararıvermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Kararıvermek kelimesi, Türkçe dil yapısının zenginliğini gösteren birleşik bir fiildir. Kelimenin ana bileşeni olan ‘karar’, Arapça kökenli olup ‘kesmek, belirlemek, hüküm vermek’ anlamlarına gelen bir kelimeden türemiştir ve Türkçeye Arapçadan geçmiştir. ‘Vermek’ fiili ise öz Türkçe bir kelimedir. ‘Karar vermek’ birleşik fiili, dilimizde ‘bir konuda hüküm bildirmek, bir sonuca ulaşmak’ anlamında yaygın olarak kullanılır.
Kararıvermek fiilindeki ‘-ivermek’ eki ise Türkçede ‘tezlik fiili’ olarak bilinen bir yapıdır. Bu ek, eylemin hızlı, çabuk veya ansızın gerçekleştiğini ifade eder. Dolayısıyla, kararıvermek kelimesi, Arapça kökenli ‘karar’ ve öz Türkçe ‘vermek’ fiillerinin birleşimiyle oluşan temel birleşik fiile, yine öz Türkçe bir ek olan ‘-ivermek’in eklenmesiyle meydana gelmiştir. Bu yapı, kelimeye ‘aceleyle veya aniden karar vermek’ anlamını katmış ve herhangi bir anlam kayması olmaksızın, eylemin hızına vurgu yapmıştır. Bu tür yapılar, Türkçenin eklemeli dil yapısının ve farklı kökenlerden gelen kelimeleri kendi bünyesinde birleştirme yeteneğinin önemli bir göstergesidir.
Kararıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Kararıvermek fiilinin günlük dilde ve farklı bağlamlarda nasıl kullanıldığına dair örnekler aşağıda sunulmuştur:
Ani bir telefonla işlerin değiştiğini öğrenince, müdür toplantının iptaline kararıverdi.
Bu cümlede, müdürün beklenmedik bir durum karşısında hızlıca bir sonuca ulaştığı ifade edilmektedir.
Çocuklar topu pencereye isabet ettirince, anneleri hemen dışarı çıkıp oyunu bitirmeye kararıverdi.
Burada, annenin ani gelişen bir olaya karşı çabuk bir tepkiyle Hareket ettiği görülüyor.
Yıllardır ertelediği yurt dışı seyahati için bu sabah birdenbire bilet almaya kararıverdi.
Kişinin uzun süredir düşündüğü bir şeyi aniden, hızlıca gerçekleştirmeye karar verdiğini anlatır.
Müşteri, sunulan seçenekler arasında fazla düşünmeden, ilk gördüğü ürünü almaya kararıverdi.
Bu örnek, bir tercihin hızlı ve tereddütsüz bir şekilde yapıldığını vurgular.
Zorlu sınavın son dakikalarında, kalan soruları şansına işaretleyip teslim etmeye kararıverdi.
Burada da zaman kısıtlaması altında, risk alarak hızlıca bir sonuca varma eylemi betimlenmiştir.
Kararıvermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Kararıvermek fiilinin anlam derinliğini daha iyi kavramak için eş anlamlılarına ve zıt anlamlılarına bakmak faydalı olacaktır:
Eş Anlamlıları
- Acele karar vermek: Bir konuda aceleci bir tutumla, hızlı bir şekilde yargıya varmak.
- Çabucak hükmetmek: Bir durum veya konu hakkında tez elden bir sonuca ulaşmak, yargısını bildirmek.
- Hemen sonuca varmak: Beklemeden, vakit kaybetmeden bir durumun neticesine ulaşmak.
Yakın Anlamlıları
- Ani karar almak: Plansız ve birdenbire bir seçim yapmak.
- Tez elden karar kılmak: Bir işi hızla bitirmek veya bir konuda çabukça anlaşmaya varmak.
Zıt Anlamlıları
- Tereddüt etmek: Bir karar vermekte zorlanmak, kararsız kalmak, duraksamak.
- Ertelemek: Bir kararı veya eylemi daha sonraki bir zamana bırakmak.
- Kararsız kalmak: İki veya daha fazla seçenek arasında bir türlü seçim yapamamak.
İlgili İçerikler
- Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Kararıvermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kararıvermek kelimesiyle ilgili merak edilen bazı sorular ve cevapları aşağıda derlenmiştir:
Kararıvermek ne demek kısaca?
Kısaca kararıvermek, bir konuda aceleyle, çabuk veya aniden bir sonuca ulaşmak, hızlıca hüküm vermek anlamına gelir.
Kararıvermek hangi dilden gelir?
Kararıvermek kelimesi, Arapça kökenli ‘karar’ kelimesi ile öz Türkçe ‘vermek’ fiilinin birleşimi ve yine öz Türkçe ‘tezlik’ eki olan ‘-ivermek’in eklenmesiyle oluşmuş, karma kökenli bir birleşik fiildir.
Kararıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Kararıvermek kelimesinin eş anlamlıları arasında ‘acele karar vermek’, ‘çabucak hükmetmek’ ve ‘hemen sonuca varmak’ gibi ifadeler sayılabilir.
Kararıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu fiil, “Müdür, yeni duruma göre hemen bir plan yapıp kararıverdi.” gibi cümlelerde, hızlı ve ani bir karar alma eylemini ifade etmek için kullanılır.
Kararıvermek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, kararıvermek kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde ‘çabucak karar vermek’ anlamıyla yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!