TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Geriletebilmek, Türkçe kökenli olup bir şeyin ilerlemesini durdurma veya daha kötü bir duruma sokabilme yeteneğini ifade eder. Bu kelime, genellikle ekonomik, sosyal ya da teknolojik gelişmelerin yavaşlatılması veya tersine çevrilmesi bağlamında kullanılır.
Günlük konuşmada ve özellikle sosyal, ekonomik veya teknolojik gelişmelerin değerlendirildiği ortamlarda sıkça duyduğumuz “geriletebilmek” kelimesi, bir durumun veya sürecin istenmeyen bir yöne doğru ilerlemesini engelleme potansiyelini ifade eder. Bu güçlü fiil, sadece bir eylemi değil, aynı zamanda o eylemi gerçekleştirme yeteneğini de içinde barındırır. Bu kapsamlı içerikte, “geriletebilmek” kelimesinin derinlemesine anlamını, dilimizdeki yerini ve farklı kullanım bağlamlarını keşfedeceğiz.
Geriletebilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre geriletebilmek kelimesi, bir eylemi Yapabilme yeterliliğini ifade eden birleşik bir fiildir. Temelde “gerilemek” fiilinin ettirgen ve yeterlilik hali olan bu kelime, bir şeyi veya bir durumu daha kötü, daha az gelişmiş veya daha eski bir seviyeye Düşürebilme yeteneğine sahip olmayı anlatır. Yani, bir ilerlemeyi durdurma, bir gelişmeyi tersine çevirme veya bir durumu olumsuz yönde Etkileyebilme gücünü belirtir.
1. Anlam (Fiil): Bir nesnenin, olayın, durumun veya sürecin ilerlemesini durdurarak onu daha önceki, daha düşük veya daha kötü bir seviyeye getirme yeteneğine sahip olmak.
Örnek: “Yanlış politikalar, ülkenin ekonomik büyümesini geriletebilmek gibi ciddi bir riski barındırıyordu.”
Bu anlam, genellikle soyut kavramlar veya süreçler üzerinde yapılan olumsuz etkileri ve bu etkiyi yapabilme potansiyelini vurgular. İnsan eylemleriyle veya dış faktörlerle bir şeyin olumsuz yönde değiştirilme kapasitesini ifade eder.
Geriletebilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Geriletebilmek kelimesi, tamamen Türkçe kökenli bir yapıdır. Temelinde “geri” kelimesi bulunur. “Geri”, bir şeyin başlangıç noktasına veya önceki konumuna dönmesini ifade eden bir zarftır. Bu zarfa “-le-” fiil yapım eki getirilerek “gerilemek” fiili türetilmiştir. “Gerilemek”, bir şeyin ilerlemesini durdurup eski haline dönmesi veya kötüye gitmesi anlamına gelir. Ardından, bu fiile ettirgenlik anlamı katan “-t-” eki eklenerek “geriletmek” fiili elde edilmiştir. “Geriletmek”, bir şeyi gerilemeye sebep olmak demektir. Son olarak, fiile yetenek veya olasılık anlamı katan “-ebil-” yeterlilik fiili ve mastar eki “-mek” eklenerek geriletebilmek şeklini almıştır. Bu karmaşık yapı, kelimenin anlamını “geriletme eylemini yapabilme yeteneği” olarak belirler. Türkçenin zengin eklemeli yapısını net bir şekilde gösteren bir örnektir.
Geriletebilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Hükümetin alacağı yanlış kararlar, ihracat rakamlarını ciddi şekilde geriletebilmek potansiyeli taşıyordu.
Bu cümle, ekonomik bir bağlamda, olumsuz bir etkinin gerçekleşme ihtimalini ve bu etkiyi yapma gücünü vurgulamaktadır.
- Küresel ısınma, bazı bitki türlerinin yaşam alanlarını daraltarak popülasyonlarını geriletebilmek gibi yıkıcı sonuçlar doğurabilir.
Burada, çevresel bir faktörün canlı türleri üzerindeki olumsuz etkileme kapasitesi anlatılmaktadır.
- Eğitim sistemindeki köklü değişiklikler, öğrencilerin akademik başarısını geriletebilmek riskini de beraberinde getirebilir.
Bu örnek, eğitim alanında yapılan müdahalelerin olası olumsuz sonuçlarını ve bu sonuçları oluşturma gücünü ifade eder.
- Sanatçı, eleştirmenlerin sert yorumlarının kariyerini geriletebilmek ihtimalinden endişe duyuyordu.
Bu kullanımda, bir bireyin kariyeri üzerindeki olumsuz dış etkenlerin potansiyeli dile getirilmiştir.
- Teknolojinin hızlı gelişimi, geleneksel el sanatlarını zamanla geriletebilmek tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.
Bu cümle, kültürel ve geleneksel değerlerin modernleşme karşısında Zayıflama veya kaybolma potansiyelini anlatır.
Geriletebilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Geriletebilmek kelimesi, bir şeyin ilerlemesini durdurma veya kötüye gitmesine neden olma yeteneğini ifade ettiğinden, eş anlamlıları genellikle bu anlam çevresinde şekillenir.
- Eş Anlamlıları:
- Köreltmek: Bir şeyi etkisiz hale getirme, işlevini azaltma veya yeteneğini zayıflatma potansiyeli. Örneğin, yetenekleri köreltmek.
- Yavaşlatmak: Bir sürecin hızını kesme, ilerlemesini engelleme veya temposunu düşürme yeteneği. Örneğin, ekonomik büyümeyi yavaşlatmak.
- Aksatmak: Bir işleyişi veya düzeni bozma, kesintiye uğratma veya düzensiz hale getirme yeteneği. Örneğin, üretimi aksatmak.
- Duraksatmak: Bir hareketin, gelişmenin veya sürecin geçici olarak durmasına neden olma yeteneği.
- Yakın Anlamlıları:
- Sekteye Uğratmak: Bir işin veya sürecin kesintiye uğramasına veya engellenmesine neden olma potansiyeli.
- Zayıflatmak: Bir şeyin gücünü, etkisini veya direncini azaltma yeteneği.
- Zıt Anlamlıları:
- İlerletebilmek: Bir şeyi daha iyi, daha ileri veya daha gelişmiş bir duruma getirme yeteneği.
- Geliştirebilmek: Bir şeyin niteliğini, potansiyelini veya kapasitesini artırma yeteneği.
- Yükseltebilmek: Bir şeyi daha yüksek bir seviyeye, değere veya konuma taşıma yeteneği.
- İleri Götürebilmek: Bir süreci veya durumu olumlu yönde ilerletme kapasitesi.
İlgili İçerikler
- Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Konduruverme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
Geriletebilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Geriletebilmek ne demek kısaca?
Geriletebilmek, bir şeyin ilerlemesini durdurma, onu daha kötü veya daha az gelişmiş bir duruma düşürebilme yeteneğine sahip olmak anlamına gelir.
- Geriletebilmek hangi dilden gelir?
Bu kelime, tamamen Türkçe kökenli olup “geri” kelimesinden türemiş ve eklemeli bir yapıyla oluşmuştur.
- Geriletebilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Geriletebilmek kelimesinin eş anlamlıları arasında köreltmek, yavaşlatmak ve aksatmak gibi fiiller sayılabilir.
- Geriletebilmek cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Yanlış kararlar, sektörün büyümesini geriletebilmek riski taşıyor.” şeklinde, bir durumun olumsuz etkilenme potansiyelini belirtmek için kullanılır.
- Geriletebilmek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Geriletebilmek kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almakta ve tanımlanmaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!