TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Geriletebilme, Türkçe kökenli bir sözcük olup bir şeyin ilerlemesini durdurup onu geri götürebilme veya aksatma yeteneği anlamını taşır. Bu kelime, genellikle bir sürecin veya durumun olumsuz yönde etkilenme potansiyelini ifade etmek için kullanılır.
Günlük konuşmada ve yazılı metinlerde bazen karşımıza çıkan ‘geriletebilme’ kelimesi, bir durumun veya sürecin seyrini olumsuz yönde değiştirme kabiliyetini ifade eder. Özellikle stratejik planlamalar, ekonomik analizler veya sosyal değişimler üzerine yapılan tartışmalarda bu tür potansiyelleri belirtmek için kullanılır. Bir şeyin ilerlemesinin durdurulması veya hatta tersine çevrilmesi olasılığını güçlü bir şekilde vurgulayan bu ifade, derinlemesine bir incelemeyi hak eder. Bu metin, ‘geriletebilme’ sözcüğünün Türkçe’deki yerini, anlam katmanlarını ve çeşitli kullanım biçimlerini tüm yönleriyle aydınlatacaktır.
Geriletebilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre Geriletebilme kelimesi, isim türünde bir sözcüktür. Bu kelime, en Temel anlamıyla bir şeyi veya bir durumu bulunduğu ilerlemiş konumdan daha geriye Götürebilme, ilerlemesini durdurup onu aksatma veya tersine çevirme yeteneği ya da potansiyeli anlamına gelir. ‘Gerilemek’ fiilinden türeyen ‘geriletmek’ fiiline ‘-ebilme’ yeterlilik ve isim yapma eki eklenerek oluşturulmuştur. Dolayısıyla, bir eylemin yapılabilirlik durumunu ifade ederken, aynı zamanda bu eylemin sonucunda ortaya çıkacak olumsuz değişimi de ima eder. Özellikle bir sürecin, gelişimin veya performansın istenmeyen yönde bozulması ihtimalini anlatmak için kullanılır. Bir projenin ilerlemesini durdurma, bir ekonomiyi küçültme veya bir öğrencinin akademik başarısını düşürme gibi çeşitli bağlamlarda bu kabiliyet veya durumdan bahsedilebilir.
Geriletebilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Geriletebilme kelimesi, köken olarak tamamen Türkçe bir yapıdır. ‘Geri’ zarfından türeyen ‘gerilemek’ fiiline, ettirgenlik eki olan ‘-t-‘ eklenerek ‘geriletmek’ fiili elde edilmiştir. Ardından, yeterlilik fiili olan ‘-ebilmek’ ve isim yapma eki olan ‘-me’ eklerinin birleşimiyle ‘geriletebilme’ şeklinde türetilmiştir. Bu yapı, bir eylemi gerçekleştirme kabiliyetini ifade eden yeterlilik fiilinin, bir isim olarak kullanılmasıyla oluşmuştur. Dilimizde sıkça görülen bu tür türetmeler, kelimenin anlamını ve işlevini doğrudan kökünden almasını sağlar. Kelimenin etimolojik yolculuğunda herhangi bir anlam kayması yaşanmamış, aksine ‘geriletmek’ eylemini Yapabilme potansiyelini açıkça ifade eden bir isim haline gelmiştir.
Geriletebilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Bu kelime, genellikle bir durumu veya süreci olumsuz yönde etkileme potansiyelini vurgulamak amacıyla kullanılır. İşte farklı bağlamlarda geriletebilme kelimesinin kullanımı:
Ekonomik krizin, ülkenin kalkınma hamlelerini ciddi şekilde geriletebilme ihtimali herkesi endişelendiriyordu.
Bu cümle, ekonomik bir krizin ülkenin ilerlemesini olumsuz etkileme potansiyelini ifade eder.
Hatalı bir strateji, şirketin piyasadaki konumunu geriletebilme gücüne sahipti.
Burada, yanlış bir kararın bir kurumun durumunu kötüleştirebilecek yeteneği vurgulanmaktadır.
Eğitimdeki nitelik düşüşü, genç nesillerin geleceklerini geriletebilme riski taşıyor.
Bu örnekte, eğitimin kalitesindeki azalmanın bireylerin geleceği üzerindeki olumsuz etkisi belirtilmiştir.
Sanatçı, eleştirilerin kendisini geriletebilme gücüne asla inanmadığını dile getirdi.
Bu cümle, eleştirilerin bir kişiyi sanatsal veya kişisel olarak olumsuz etkileme potansiyelinin reddedilişini anlatır.
Yoğun stresin insan sağlığını geriletebilme potansiyeli bilimsel olarak kanıtlanmıştır.
Burada, stresin insan sağlığı üzerindeki olumsuz, yıpratıcı etkisinden bahsedilmektedir.
Geriletebilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Dilimizde her kelimenin tam olarak aynı anlamı karşılayan bir eş anlamlısı olmasa da, geriletebilme kelimesinin anlamını farklı ifadelerle yakalamak mümkündür.
Eş Anlamlıları:
- Aksatma Potansiyeli: Bir işin veya sürecin düzenini bozma, ilerlemesini engelleme ihtimali.
- Geriye Götürebilme: Bir şeyi bulunduğu durumdan daha önceki bir konuma Taşıyabilme yeteneği.
- İlerlemesini Durdurma Kabiliyeti: Bir gelişimin önünü kesme veya yavaşlatma gücü.
Yakın Anlamlıları:
- Sekteye Uğratma Yeteneği: Bir işin akışını kesintiye uğratma, engelleme becerisi.
- Boza Bilme: Bir düzeni veya işleyişi olumsuz yönde değiştirme kapasitesi.
Zıt Anlamlıları:
- İlerletebilme: Bir şeyi daha ileriye götürme, gelişimini sağlama yeteneği.
- Geliştirebilme: Bir şeyi daha iyi, daha üst düzeye çıkarma kabiliyeti.
- Yükseltebilme: Bir şeyi mevcut seviyesinden daha yukarıya taşıma potansiyeli.
İlgili İçerikler
- Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Konduruverme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
Geriletebilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Geriletebilme ne demek kısaca?
Geriletebilme, bir şeyi veya bir durumu bulunduğu ilerlemiş konumdan geri götürebilme, gelişimini aksatma veya durdurma yeteneği anlamına gelir.
Geriletebilme hangi dilden gelir?
Bu kelime, Türkçe kökenli olup ‘geri’ zarfından türemiş, çeşitli eklerle oluşturulmuş bir yapıdır.
Geriletebilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Tam bir eş anlamlısı olmamakla birlikte ‘aksatma potansiyeli’ veya ‘geriye götürebilme’ gibi ifadeler yakın anlam taşır.
Geriletebilme cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, ‘Yanlış kararlar, şirketin büyümesini geriletebilme riski taşır’ şeklinde kullanılabilir.
Geriletebilme kelimesi TDK’da var mı?
Evet, ‘geriletebilme’ kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!