Geciktirebilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Geciktirebilme, bir işi, olayı veya süreci planlanan zamandan sonraya bırakabilme yeteneği veya eylemi anlamını taşır. Bu kavram, özellikle planlama ve zaman yönetimi bağlamında sıkça karşımıza çıkarak işlerin ertelenme potansiyelini ifade eder.

Günlük konuşmalarda ve iş hayatında Sıklıkla karşılaştığımız kavramlardan biri olan geciktirebilme, zaman yönetimi becerilerimizle yakından ilişkilidir. Özellikle sorumlulukların veya projelerin belirlenen süre içinde tamamlanması gereken durumlarda bu yetenek veya eylem büyük önem taşır. Bir görevin ertelenme potansiyelini veya bu ertelemeyi mümkün kılan durumu ifade eden geciktirebilme, bireyin veya kurumun planlama kapasitesini de gözler önüne serer. Bu kapsamlı incelemede, geciktirebilme kelimesinin TDK’daki yerini, etimolojik kökenlerini ve farklı kullanım alanlarını detaylıca keşfedeceğiz.

Geciktirebilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

TDK Güncel Türkçe Sözlük’e göre geciktirebilme kelimesi, bir işin, bir olayın veya bir sürecin belirlenen ya da beklenen zamanından daha sonraya bırakılabilme eylemi veya bu eylemi Gerçekleştirebilme yeteneği olarak tanımlanır. Bu anlamıyla, bir şeyin zamanında yapılmasının önüne geçerek onu ileri bir tarihe erteleme kabiliyetini ifade eder. Genellikle bir eylemi veya durumu kasıtlı olarak ertelemek, vadesini uzatmak veya bir sonuca ulaşmasını yavaşlatmak anlamında kullanılır. Kimi zaman olumsuz bir çağrışım taşısa da, bazen stratejik bir karar olarak da değerlendirilebilir. Örneğin, bir projenin teslim tarihini uzatma veya bir toplantıyı ileri bir saate alma yeteneği bu kapsama girer. Kelime, isim türünde olup, Türkçe dilbilgisindeki ‘-ebilme’ ekiyle fiilden isim türetilmiştir.

Geciktirebilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Geciktirebilme kelimesi, Türkçenin zengin ekleme ve türetme yapısının güzel bir örneğidir. Kelimenin kökeni, ‘geç’ kelimesine dayanır. ‘Geç’ kökünden ‘gecikmek’ fiili türemiş, bu fiile ettirgenlik (geçişlilik) anlamı katan ‘-tir’ ekiyle ‘geciktirmek’ fiili meydana gelmiştir. Ardından, bir eylemi Yapabilme yeteneğini veya imkanını ifade eden yeterlilik fiili ‘-ebilmek’ eklenerek ‘Geciktirebilmek’ fiili oluşmuştur. Son olarak, bu fiilin isimleşmiş hali olan ‘-me’ ekiyle ‘geciktirebilme’ ismi ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, geciktirebilme tamamen Türkçe kökenli bir kelime olup, dilimizdeki fiil türetme ve isim yapma kurallarına uygun olarak meydana gelmiştir. Herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir ve anlam kayması yerine, fiilden isme geçişle anlam genişlemesi yaşamıştır.

Geciktirebilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Proje yöneticisinin son teslim tarihini geciktirebilme yeteneği, ekibe büyük bir rahatlama sağladı.
   • Bu cümle, bir yöneticinin esneklik tanıma veya erteleme yetkisini vurgular.
2. Öğrencinin ödevlerini sürekli geciktirebilme alışkanlığı, akademik başarısını olumsuz etkiliyordu.
   • Burada, olumsuz bir alışkanlık olarak erteleme eylemi ifade edilmektedir.
3. Toplantının başlama saatini geciktirebilme kararı, uzaktan katılım sağlayacakların işine yaradı.
   • Bu örnek, bir kararın sonuçlarını ve faydalarını açıklar.
4. Hükümetin bu yasa tasarısını oylamayı geciktirebilme ihtimali, kamuoyunda endişe yarattı.
   • Cümle, olası bir ertelemenin toplumsal etkisini belirtir.
5. Acil durum sinyallerini geciktirebilme lüksümüz yoktu, her saniye kritikti.
   • Bu ifade, bir eylemin ertelenemezliğini, mecazi Bir anlamda ‘lüks’ olarak kullanır ve durumun ciddiyetini vurgular.

Geciktirebilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Geciktirebilme kelimesinin anlam zenginliği, farklı kelimelerle ifade edilebilir.

Eş Anlamlıları:

• Erteleme: Bir işin veya olayın zamanını ileriye atma, tehir etme eylemini ifade eder.
• Tehir: Arapça kökenli olup, bir işi veya durumu daha sonraki bir zamana bırakma anlamında kullanılır.
• Süre Uzatma: Belirlenen bir zaman diliminin geçerliliğini veya bitişini daha ileri bir tarihe çekme eylemidir.

Yakın Anlamlıları:

• Öteleme: Bir şeyi daha sonraya bırakma, başka bir zamana kaydırma durumu.
• Bekletme: Bir şeyin veya birinin eyleme geçmesini veya ilerlemesini durdurma hali.

Zıt Anlamlıları:

• Hızlandırma: Bir işin veya sürecin bitişini erkene çekme, daha çabuk olmasını sağlama eylemi.
• Erken Bitirme: Belirlenen süreden önce bir işi tamamlama veya bir durumu sonlandırma.

İlgili İçerikler

• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Konduruverme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Geciktirebilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Geciktirebilme ne demek kısaca?

Geciktirebilme, bir işi veya olayı planlanan zamandan daha sonraya bırakabilme yeteneği veya eylemi anlamına gelir.

Geciktirebilme hangi dilden gelir?

Geciktirebilme kelimesi, tamamen Türkçe kökenli olup, ‘geç’ kökünden türetilmiştir.

Geciktirebilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Geciktirebilme kelimesinin eş anlamlıları arasında erteleme, tehir ve süre uzatma gibi kelimeler bulunur.

Geciktirebilme cümle içinde nasıl kullanılır?

Bu kelime, “Proje yöneticisinin son teslim tarihini geciktirebilme yeteneği, ekibe rahatlama sağladı.” gibi cümlelerde, bir eylemi erteleme kapasitesini ifade etmek için kullanılır.

Geciktirebilme kelimesi TDK’da var mı?

Evet, Geciktirebilme kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve tanımlanmaktadır.