TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Dayanıksızlaşmak, dayanma gücünü kaybetmek, direncinin azalması ve mukavemetini yitirmek anlamını taşır. Bu durum, özellikle fiziksel veya ruhsal yıpranma sonucu ortaya çıkan güç kaybını, bir şeyin sağlamlığını yitirmesini ifade eder. Kelime, zamanla meydana gelen bir zayıflama sürecini anlatır.
Dayanıksızlaşmak gibi uzun ve türemiş bir fiil, Günlük dilde hem fiziksel hem de soyut durumları ifade etmek için kullanılır. Özellikle zorlu süreçlerden geçen bireylerin veya yıpranmaya maruz kalan nesnelerin durumunu betimler. Bu karmaşık fiil, zamanla meydana gelen bir Zayıflama veya güç kaybını vurgular. Bu detaylı incelemede, kelimenin anlam derinliklerini ve farklı kullanım alanlarını keşfedeceğiz.
Dayanıksızlaşmak Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Dayanıksızlaşmak fiili, Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından "dayanıksız duruma gelmek, dayanma gücünü yitirmek, direnci azalmak" şeklinde tanımlanmaktadır. Bu fiil, hem somut nesneler için hem de soyut kavramlar veya canlılar için kullanılabilir. Örneğin, bir yapının, malzemenin veya eşyanın fiziksel olarak eskimesi, yıpranması ve zamanla mukavemetini kaybetmesi durumunu ifade edebilir. Betonarme bir yapının demirlerinin paslanmasıyla dayanıksızlaşması veya sürekli kullanımdan dolayı bir kumaşın incelerek dayanıksızlaşması bu kapsamdadır. Bununla birlikte, bir kişinin ruhsal ya da fiziksel olarak güçsüzleşmesini, strese veya hastalıklara karşı direncini yitirmesini de anlatır. Uzun süreli yorgunluk veya psikolojik baskılar sonucunda bireyin dayanıksızlaşması yaygın bir kullanım şeklidir. Kelime, genellikle olumsuz bir değişimi, bir şeyin eskisi gibi sağlam, güçlü ya da dirençli olmama halini vurgular. Bu durum, zamanla veya dış etkenlerle meydana gelen bir zayıflama sürecini işaret eder ve eski gücün veya sağlamlığın kaybını ifade eder.
Dayanıksızlaşmak Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Dayanıksızlaşmak kelimesi, Türkçe kökenli, Oldukça zengin bir türetme sürecinin ürünüdür. Temelinde "dayanmak" fiili yer alır. "Dayanmak" fiilinden "-ık" ekiyle "dayanık" (isim) türetilmiş, ardından "-sız" olumsuzluk ekiyle "dayanıksız" (sıfat) kelimesi meydana gelmiştir. Son olarak, bu sıfata "-laşmak" fiilden fiil yapım eki eklenerek "dayanıksızlaşmak" fiili oluşturulmuştur. Bu etimolojik yapı, kelimenin anlamını Net bir şekilde ortaya koyar: dayanma gücünü yitirme eylemi. Kelimenin anlamında herhangi bir kayma olmamış, tamamen morfolojik yapısına uygun bir anlam kazanmıştır. Türkçe’nin eklemeli yapısının ve kelime türetme zenginliğinin güzel bir örneğidir.
Dayanıksızlaşmak Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Eski ahşap köprü, yıllar süren yağmur ve rüzgarın etkisiyle iyice dayanıksızlaşmıştı.
Bu cümle, fiziksel bir yapının dış etkenler sonucu mukavemetini kaybetmesini anlatır.
Uzun süreli uykusuzluk, onun hem fiziksel hem de zihinsel olarak dayanıksızlaşmasına neden oldu.
Burada, bir kişinin hem bedensel hem de ruhsal gücünün azalması durumu vurgulanmıştır.
Şirket, piyasadaki dalgalanmalar karşısında finansal olarak dayanıksızlaşmaya başladı.
Bu örnek, soyut bir varlığın (şirket) ekonomik olarak zayıflamasını, direncini yitirmesini ifade eder.
Sürekli eleştiri altında kalmak, en güçlü iradelerin bile zamanla dayanıksızlaşmasına yol açabilir.
Bu cümle, ruhsal bir direncin, baskı altında zayıflamasını mecazi bir dille anlatır.
Malzemenin kalitesizliği, ürünün kısa sürede dayanıksızlaşmasına ve bozulmasına sebep oldu.
Burada, bir ürünün materyalinin yetersizliği nedeniyle ömrünün kısalması ve sağlamlığını yitirmesi açıklanmaktadır.
Dayanıksızlaşmak Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Dayanıksızlaşmak kelimesinin anlamdaşları ve karşıt anlamlıları aşağıdaki gibidir:
- Eş Anlamlıları:
- Zayıflamak: Bir canlının fiziksel gücünü, bir nesnenin direncini veya bir kavramın etkisini kaybetme durumunu ifade eder.
- Güçsüzleşmek: Özellikle canlılar için kullanılan bu ifade, fiziksel veya ruhsal olarak kuvvetini yitirme, enerji ve Dayanıklılık kaybı yaşama durumunu belirtir.
- Yıpranmak: Uzun süreli kullanım, dış etkenler veya zorlu koşullar altında eskiyip bozulmak, aşınmak ve buna bağlı olarak direncini kaybetmek anlamındadır.
- Yakın Anlamlıları:
- Eskimek: Zamanla veya yoğun kullanımla birlikte orijinal niteliğini, işlevselliğini veya dayanıklılığını kaybetmek.
- Çürümek: Organik maddelerin bozulup dağılması anlamına gelirken, mecazen bir sistemin veya yapının içten içe zayıflayıp direncini tamamen kaybetmesini de ifade edebilir.
- Deforme Olmak: Bir şeyin orijinal şeklini veya yapısını bozmak, deformasyona uğramak ve bunun sonucunda dayanıklılığını yitirmek.
- Zıt Anlamlıları:
- Güçlenmek: Fiziksel, ruhsal veya yapısal olarak kuvvet kazanmak, daha dirençli ve mukavemetli hale gelmek.
- Sağlamlaşmak: Daha dayanıklı, mukavemetli ve dirençli bir yapıya bürünmek, zayıflıklarını gidererek kuvvetlenmek.
- Dirençlenmek: Zorluklara, olumsuz etkilere veya baskılara karşı daha fazla mukavemet ve kararlılık göstermek.
İlgili İçerikler
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
Dayanıksızlaşmak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Dayanıksızlaşmak ne demek kısaca?
Dayanıksızlaşmak, bir şeyin veya bir kimsenin dayanma gücünü, direncini kaybetmesi, zayıflaması ve mukavemetinin azalması anlamına gelir.
- Dayanıksızlaşmak hangi dilden gelir?
Bu kelime, "dayanmak" fiilinden türeyen Türkçe kökenli bir kelimedir; eklemeli dil yapımızın güzel bir örneğidir.
- Dayanıksızlaşmak kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Dayanıksızlaşmak kelimesinin eş anlamlıları arasında zayıflamak, güçsüzleşmek ve yıpranmak sayılabilir.
- Dayanıksızlaşmak cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, "Eski bina, bakımsızlık yüzünden günden güne dayanıksızlaşıyordu" şeklinde hem fiziksel hem de soyut bağlamlarda kullanılabilir.
- Dayanıksızlaşmak kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Dayanıksızlaşmak kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde fiil olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!