TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan dayanıklılık, zorluklara, yıpranmaya veya dış etkilere karşı koyabilme gücü anlamını taşır. Bu kelime, hem fiziksel nesnelerin ömrünü hem de bireylerin ruhsal sağlamlığını anlatmak için yaygın olarak kullanılır. Spor ve psikoloji alanlarında sıkça duyulur.
Günlük hayatımızda, karşılaştığımız zorluklar karşısında gösterdiğimiz direnci veya kullandığımız eşyaların ömrünü tanımlarken sıkça başvurduğumuz kavramlardan biri dayanıklılıktır. Özellikle sporcuların performansını, malzemelerin kalitesini veya bir bireyin ruhsal gücünü ifade etmek için bu kelime ön plana çıkar. Fiziksel ve zihinsel sağlamlığın bir göstergesi olan bu kavram, birçok alanda derinlemesine incelenir. Bu içerikte, dayanıklılık kelimesinin TDK sözlük anlamından kökenine, cümle içindeki kullanımlarından eş ve zıt anlamlılarına kadar tüm detaylarını keşfedeceksiniz.
Dayanıklılık Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Dayanıklılık kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde birden fazla anlamda yer alan, günlük dilde yaygın olarak kullanılan bir isimdir. Bu kelime, nesnelerin fiziksel özelliklerinden, canlıların biyolojik kapasitelerine ve insanların ruhsal sağlamlıklarına kadar geniş bir yelpazede anlam bulur.
1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin veya bir kimsenin dış etkilere, yıpranmaya, zorluklara veya baskılara karşı koyabilme, Direnebilme gücü ve yeteneği. Bu, genellikle fiziksel sağlamlık, mukavemet veya direnç olarak anlaşılır. Örneğin, bir binanın depreme karşı dayanıklılığı veya bir kumaşın aşınmaya karşı direnci bu anlamda değerlendirilir.
2. Anlam (Mecaz): Kişinin ruhsal veya psikolojik olarak zor durumlar, stres veya üzüntüler karşısında yılmadan, yıkılmadan ayakta kalabilme, direnç gösterme yeteneği. Bu bağlamda, psikolojik sağlamlık, metanet veya ruhsal direnç kavramlarıyla eşdeğerdir. Özellikle yaşamın getirdiği güçlüklerle başa çıkmada bireyin gösterdiği azim ve sebatı ifade eder.
3. Anlam (Terim – Spor/Biyoloji): Canlıların veya sporcuların uzun süreli fiziksel veya zihinsel çaba gerektiren faaliyetleri Sürdürebilme kapasitesi. Bu, genellikle yorgunluğa karşı koyma yeteneği olarak bilinir ve atletik performansta kritik bir faktördür.
Dayanıklılık Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Dayanıklılık kelimesi, etimolojik olarak Türkçe kökenlidir ve dilimizin zengin ekleme sisteminin güzel bir örneğini teşkil eder. Kelimenin kökeni, “dayan-” fiil köküne dayanmaktadır.
“Dayanmak” fiili, eski Türkçeden günümüze kadar “bir şeye karşı durmak, mukavemet etmek, desteklemek, tahammül etmek, direnmek” gibi geniş bir anlam yelpazesinde kullanılmıştır. Bu fiile, öncelikle fiilden isim yapan “-ık/-ik” eki getirilerek “dayanık” (dayanma özelliği olan şey veya durum) kelimesi türetilmiştir. Ardından, soyut isimler oluşturmak için kullanılan “-lık/-lik” eki eklenerek “dayanıklılık” kelimesi meydana gelmiştir.
Bu türetme süreci, kelimenin “bir şeye dayanma hali, özelliği veya niteliği” anlamını doğrudan yansıtır. Dolayısıyla, dayanıklılık kelimesi, kök fiilin anlamını genişleterek, hem fiziksel hem de ruhsal bir niteliği ifade eden soyut bir kavramı ortaya koymuştur. Bu yapı, kelimenin Türkçenin doğal işleyişi içinde, anlam kayması olmaksızın, kök anlamdan türediğini göstermektedir.
Dayanıklılık Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Yeni yapılan köprünün depreme karşı dayanıklılığı mühendisler tarafından titizlikle kontrol edildi.
Bu cümle, bir yapının fiziksel olarak dış etkilere ne kadar dirençli olduğunu anlatır.
Maraton koşucusu, yarış boyunca gösterdiği dayanıklılık sayesinde finiş çizgisine ulaşmayı başardı.
Burada, sporcunun uzun süreli fiziksel çabaya karşı koyma yeteneği vurgulanmaktadır.
Hayatın zorlukları karşısında ruhsal dayanıklılık geliştirmek, bireyin daha mutlu bir yaşam sürmesine yardımcı olur.
Bu örnek, kelimenin psikolojik ve mecaz anlamda, kişinin zorluklara karşı metanetini ifade ettiğini gösterir.
Eski ahşap mobilyalar, kaliteli işçilikleri sayesinde yıllara meydan okuyan bir dayanıklılık sergiler.
Bu kullanımda, bir eşyanın zamanla yıpranmaya karşı gösterdiği fiziksel dirençten bahsedilir.
Şirketin kriz dönemindeki finansal dayanıklılığı, doğru stratejilerle ayakta kalmasını sağladı.
Burada dayanıklılık, ekonomik zorluklara karşı bir kuruluşun direncini ve sağlamlığını ifade eder.
Dayanıklılık Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Dayanıklılık kelimesi, farklı bağlamlarda kullanılabilecek çeşitli eş ve yakın anlamlılara sahiptir. Zıt anlamlıları ise kelimenin taşıdığı niteliğin karşıtını ifade eder.
Eş Anlamlıları:
- Mukavemet: Özellikle fiziksel nesnelerin dış etkilere, baskılara veya yıpranmaya karşı gösterdiği direnç gücü.
- Sağlamlık: Bir şeyin bozulmadan, yıkılmadan, kırılmadan veya hasar görmeden kalabilme niteliği, dirençli olma durumu.
- Direnç: Bir etkiye veya güce karşı koyma, karşı gelme hali veya yeteneği.
- Metanet: Özellikle ruhsal olarak, zorluklar, üzüntüler veya sıkıntılar karşısında gösterilen sağlamlık, sarsılmazlık ve soğukkanlılık.
Yakın Anlamlıları:
Sebat, azim, tahammül, Dirençlilik, mukavemetlilik.
Zıt Anlamlıları:
- Kırılganlık: Kolayca kırılabilme, zarar Görebilme veya bozulabilme özelliği.
- Hassasiyet: Dış etkilere karşı kolayca Etkilenebilme, incinebilme veya duyarlı olma durumu.
- Zayıflık: Güçsüzlük, dirençsizlik, mukavemet eksikliği.
Dayanıklılık ile Sık Karıştırılan Kelimeler
Dayanıklılık kelimesi, anlamı itibarıyla genellikle net bir kullanıma sahip olup, ciddi anlam karmaşalarına yol açan bir kelime değildir. Ancak, bazen “direnç” veya “tahammül” gibi kavramlarla eş anlamlı olarak kullanılsa da, dayanıklılık daha geniş ve kapsamlı bir niteliği ifade eder. “Direnç” daha çok bir etkiye karşı pasif bir karşı koymayı veya elektronik devrelerdeki bir özelliği akla getirirken, “tahammül” bir şeye katlanma, sineye çekme veya sabır gösterme anlamını vurgular. Dayanıklılık ise, hem fiziksel hem de ruhsal sağlamlığı, uzun süreli bir direniş gücünü ve yıpranmaya karşı koyabilme kapasitesini kapsar. Bu nedenle, kullanıldığı bağlama göre bu kelimeler arasındaki ince farkları anlamak önemlidir.
İlgili İçerikler
- Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Dayanıklılık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dayanıklılık ne demek kısaca?
Dayanıklılık, bir şeyin veya bir kimsenin dış etkilere, zorluklara veya yıpranmaya karşı koyabilme gücü ve direncidir. Hem fiziksel hem de ruhsal sağlamlığı ifade eder.
Dayanıklılık hangi dilden gelir?
Dayanıklılık kelimesi, Türkçe kökenli olup “dayanmak” fiilinden türemiştir.
Dayanıklılık kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Dayanıklılık kelimesinin eş anlamlıları arasında mukavemet, sağlamlık, direnç ve metanet sayılabilir.
Dayanıklılık cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu kelime, "Sporcunun dayanıklılığı takdire şayandı." veya "Malzemenin dayanıklılığı test edildi." gibi farklı bağlamlarda kullanılabilir.
Dayanıklılık kelimesi TDK’da var mı?
Evet, dayanıklılık kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde tanımlanmış ve yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!