Daralıvermek, Türkçe kökenli bir fiil olup, bir şeyin beklenmedik bir hızla veya aniden daralması anlamına gelir. Genellikle fiziksel alanların veya soyut durumların hızla kısıtlanmasını ifade etmek için kullanılır ve günlük konuşmada sıkça rastlanır.
Günlük konuşmada ve yazılı metinlerde bazen karşılaştığımız ‘daralıvermek’ kelimesi, ifade gücü yüksek bir fiildir. Bir durumun veya nesnenin hızla ve aniden küçülmesini, kısıtlanmasını anlatan bu kelime, Türkçenin zenginliğini gösterir. Özellikle beklenmedik olayları veya ani değişimleri aktarırken tercih edilir. Bu metinde, ‘daralıvermek’ kelimesinin TDK’daki karşılığından kökenine, cümle içindeki kullanımlarından eş anlamlılarına kadar tüm detayları keşfedeceksiniz.
Daralıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre daralıvermek kelimesi, bir eylemin aniden ve çabucak gerçekleştiğini ifade eden bir fiildir. Temelinde ‘daralmak’ fiili yatan bu kelimeye, eyleme ‘tezlik’ ve ‘ani oluş’ anlamı katan ‘-ıvermek’ eki eklenmiştir. Bu ek, fiile ‘birdenbire, hemen, çabucak’ gibi anlamlar Yükler. Dolayısıyla daralıvermek, bir şeyin genişliğinin beklenmedik bir hızla azalması, kısıtlanması veya hacminin küçülmesi durumunu anlatır. Bu durum hem somut nesneler için hem de soyut kavramlar, örneğin Zaman veya alan için kullanılabilir. Genellikle bir durumun beklenenden daha hızlı bir şekilde olumsuz yönde değiştiğini vurgular.
1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin genişliğinin, hacminin veya alanının aniden, çabucak azalması; birdenbire dar duruma gelmesi. Örneğin, bir yolun aniden daralması veya bir elbisenin çabucak küçülmesi gibi durumları ifade etmek için kullanılır.
Daralıvermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Daralıvermek kelimesi, köken itibarıyla tamamen Türkçe bir yapıya sahiptir. Kelimenin ana gövdesi olan ‘dar’ sözcüğünden türeyen ‘daralmak’ fiiline, Türkçenin zengin ekleme sistematiği içinde yer alan ‘-ıvermek’ tezlik fiili eki eklenmiştir. ‘Dar’ kelimesi, eski Türkçeden beri ‘geniş olmayan, sıkışık’ anlamlarında kullanılmaktadır. ‘Daralmak’ fiili ise ‘dar’ kelimesine ‘-al-‘ fiilden fiil yapım eki getirilerek ‘dar duruma gelmek’ anlamını kazanmıştır. ‘-Ivermek’ eki ise eylemin çabukluk, ani oluş veya kolaylık bildirdiğini gösterir. Bu yapısıyla Daralıvermek, dilimize dışarıdan bir alıntı olmayıp, Türkçenin kendi iç dinamikleriyle oluşturulmuş, anlamı pekiştiren birleşik bir fiildir ve herhangi bir anlam kayması yaşamamıştır.
Daralıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Ani bir karla karışık yağmurla birlikte yol gözle görülür şekilde daralıverdi ve trafik kilitlendi.
Bu cümlede, yolun genişliğinin beklenmedik bir hızla azaldığı somut bir durum anlatılmaktadır.
Sınav süresi hızla daralıverince, öğrenciler son soruları yetiştirmek için telaşlandı.
Burada, zaman kavramının hızla azaldığı, kısıtlandığı mecazi bir kullanım söz konusudur.
Deprem sonrası hasar tespit çalışmaları devam ederken, güvenli alanlar giderek daralıverdi.
Bu örnekte, fiziksel bir alanın veya güvenli bölgenin hızla azaldığı ifade edilmektedir.
Bütçe kısıtlamaları yüzünden şirketin Hareket alanı bir anda daralıverdi.
Bu cümle, soyut bir kavram olan ‘hareket alanı’nın ekonomik sebeplerle hızla kısıtlandığını mecazi olarak belirtir.
Kalabalık bir caddede yürürken, aradan geçen bir araç yüzünden kaldırım aniden daralıverdi.
Bu kullanım, günlük yaşamda karşılaşılan, fiziksel bir mekanın anlık olarak küçülmesini tasvir eder.
Daralıvermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Daralıvermek kelimesinin doğrudan tek bir eş anlamlısı bulunmamaktadır, çünkü bünyesinde hem ‘daralmak’ eylemini hem de ‘tezlik’ anlamını barındırır. Ancak bağlama göre benzer anlamlar taşıyan ifadeler kullanılabilir.
Eş Anlamlıları ve Yakın Anlamlıları
- Hızla daralmak: Eylemin çabukluk yönünü vurgular. Örneğin, ‘Yol hızla daraldı.’
- Birdenbire küçülmek: Hacmin veya alanın aniden azalması durumunu ifade eder. Örneğin, ‘Fırsatlar birdenbire küçüldü.’
- Aniden kısıtlanmak: Özellikle soyut alanlar veya imkanlar için kullanılır. Örneğin, ‘Seçenekler aniden kısıtlandı.’
Zıt Anlamlıları
- Genişleyivermek: Bir şeyin aniden veya çabucak genişlemesi, yayılması durumunu anlatır. Örneğin, ‘Yol aniden genişleyiverdi.’
- Ferahlayıvermek: Hem fiziksel bir alanın genişlemesi hem de soyut olarak bir durumun rahatlaması anlamında kullanılır. Örneğin, ‘İçim ferahlayıverdi.’
- Büyüyüvermek: Hacim veya boyut olarak aniden büyümesi. Örneğin, ‘Çocuk gözümüzün önünde büyüyüverdi.’
İlgili İçerikler
- Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
Daralıvermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Daralıvermek ne demek kısaca?
Daralıvermek, bir şeyin aniden ve çabucak daralması, genişliğinin veya hacminin hızla azalması anlamına gelen Türkçe bir fiildir.
Daralıvermek hangi dilden gelir?
Daralıvermek kelimesi, kökeni tamamen Türkçe olan ‘daralmak’ fiiline, yine Türkçe olan ‘-ıvermek’ tezlik ekinin eklenmesiyle oluşmuştur.
Daralıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Daralıvermek kelimesinin doğrudan tek bir eş anlamlısı yoktur; ancak ‘hızla daralmak’, ‘birdenbire küçülmek’ veya ‘aniden kısıtlanmak’ gibi ifadeler yakın anlamlı olarak kullanılabilir.
Daralıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu kelime, hem somut (yol daralıverdi) hem de soyut (zaman daralıverdi, imkanlar daralıverdi) bağlamlarda, bir şeyin beklenmedik bir hızla küçüldüğünü veya kısıtlandığını ifade etmek için kullanılır.
Daralıvermek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, ‘daralıvermek’ kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te ‘daralmak’ fiilinin tezlik fiili olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!