Çıkılabilmek Ne Demek? Çıkılabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Çıkılabilmek, bir yerden ayrılma veya yükselme eyleminin mümkün olması anlamını taşır. Bu kelime, genellikle bir engelin aşılabilirliğini veya bir hedefe ulaşılabilirliğini ifade etmek için kullanılır ve günlük konuşmada sıkça karşımıza çıkar.

Günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde karşılaştığımız ‘çıkılabilmek’ fiili, bir eylemin gerçekleştirilebilirliğini, bir durumun üstesinden gelinebilirliğini ifade eder. Özellikle hedeflere ulaşma, engelleri aşma veya belirli bir yerden ayrılma gibi durumlarda bu kelimeye sıkça başvurulur. Bu fiil, bir ihtimali veya yeterliliği vurgulayarak dilimize dinamik bir yapı katar. İşte bu içeriğimizde ‘çıkılabilmek’ kelimesinin TDK sözlük anlamından kökenine, cümle içindeki kullanımından eş anlamlılarına kadar tüm detaylarını inceleyeceğiz.

Çıkılabilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer alan bilgilere göre Çıkılabilmek fiili, “çıkmak” eylemine yeterlilik ve edilgenlik bildiren eklerin getirilmesiyle oluşturulmuş bir yapıdır. Bu kelime, bir eylemin yapılabilirliğini ve mümkünatını vurgular. Sözcük türü olarak fiil kategorisinde değerlendirilir ve başlıca iki ana anlamda kullanılır:

1. Anlam (Gerçek): Bir yerden yukarı doğru Hareket etme veya bir şeyin üzerinden geçerek ayrılma eyleminin yapılabilir olması, mümkün bulunması. Bu durum, genellikle fiziki bir engelin veya zorluğun aşılabilirliğini ifade eder. Örneğin, “Bu tepeye arabayla çıkılabilmek mümkün mü?” cümlesinde olduğu gibi bir yere ulaşma imkanını vurgular ve fiziksel bir yeterliliğe işaret eder.

2. Anlam (Mecaz): Bir durumun, sorunun veya zorluğun üstesinden gelinebilmesi, aşılabilir olması. Bu anlam daha çok soyut durumlar için kullanılır ve bir engelin zihinsel veya stratejik olarak alt edilebileceğini, bir çözüm yolu bulunabileceğini belirtir. Örneğin, “Bu krizden ancak böyle bir planla çıkılabilmek mümkün.” ifadesi, bir çözüm yolu bulunabileceğini anlatır ve soyut bir yeterliliğe vurgu yapar.

Çıkılabilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Çıkılabilmek kelimesi, köken olarak tamamen Türkçe bir yapıdır ve Türkçenin eklemeli dil özelliğini açıkça gösterir. Kelimenin temelinde “çıkmak” fiili yer alır. “Çıkmak” fiiline sırasıyla iki farklı ek getirilerek bu karmaşık fiil oluşturulmuştur:

• Öncelikle “çıkmak” fiiline edilgenlik eki olan “-ıl” (veya ünlü uyumuna göre “-il”) getirilerek “çıkılmak” fiili oluşturulur. Bu ek, eylemin başkası tarafından yapıldığını veya eylemin özne üzerinde gerçekleştiğini belirtir.
• Ardından, yeterlilik fiili olan “-ebilmek” (veya ünlü uyumuna göre “-abilmek”) eklenerek “çıkılabilmek” şeklini alır. Bu ek, bir eylemi Yapabilme, o eyleme gücü yetme veya o eylemin mümkün olma anlamını katar.

Dolayısıyla kelime, “çıkma eyleminin yapılabilir olması” veya “çıkma eylemine gücü yetilmesi” anlamlarını taşır. Bu yapı, dilimizin eklemeli yapısının güzel bir örneğidir ve herhangi bir anlam kayması olmaksızın, temel fiilin anlamını genişleterek yeterlilik ve edilgenlik bildiren bir durum fiili oluşturmuştur. Kökeni itibarıyla saf Türkçe bir fiil olup, başka bir dilden alıntı değildir.

Çıkılabilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Çıkılabilmek kelimesi, farklı bağlamlarda bir eylemin mümkünatını veya bir durumun aşılabilirliğini ifade etmek için kullanılır. İşte bu kelimenin cümle içinde kullanımına dair beş örnek:

1. Bu dar ve kaygan yoldan ancak çok dikkatli bir şekilde çıkılabilmek mümkündü, aksi halde kaza kaçınılmazdı.

   (Fiziki bir yerden ayrılma veya yükselme eyleminin zorlu ancak mümkün olduğunu belirtir.)

2. Dağın zirvesine fırtınalı havada güvenli bir şekilde çıkılabilmek çok zordu, bu yüzden tırmanışı başka bir güne erteledik.

   (Zorlu hava koşullarında bir hedefe ulaşma yeteneğinin sınırlılığını ifade eder.)

3. Şehrin bu bölümüne toplu taşıma ile çıkılabilmek neredeyse imkansız gibiydi, taksi tutmak zorunda kaldık.

   (Ulaşım imkanlarının kısıtlılığını ve bir yere varmanın güçlüğünü anlatır.)

4. Bu ekonomik darboğazdan ancak sıkı bir tasarruf programı ve yenilikçi projelerle çıkılabilmek mümkün olabilirdi.

   (Mecaz anlamda, zorlu bir durumun, yani ekonomik krizin üstesinden gelme ve iyileşme imkanını belirtir.)

5. Toplantıdan sonra yapılan oylamada, herkesin ortak bir karara çıkılabilmek için büyük bir çaba sarf ettiği görüldü.

   (Mecaz anlamda, bir anlaşmaya veya sonuca ulaşma çabası ve bu çabanın başarıya ulaşma ihtimalini ifade eder.)

Çıkılabilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Çıkılabilmek kelimesi, bir eylemin veya durumun mümkünatını ifade ettiğinden, bu anlamı pekiştiren veya karşıtını belirten çeşitli kelimeler bulunmaktadır.

Eş Anlamlıları:

• Mümkün Olmak: Bir eylemin gerçekleşme imkanının bulunması, yapılabilir olması durumunu anlatır.
• Gerçekleştirilebilmek: Bir eylemin hayata geçirilebilirliği, fiiliyata dökülebilirliği anlamına gelir.
• Yapılabilmek: Bir işin veya eylemin icra edilebilirliği, yerine getirilebilirliği durumunu ifade eder.

Yakın Anlamlıları:

• Başarılabilmek: Bir hedefe veya amaca ulaşma becerisinin, imkanının bulunması.
• Aşılabilmek: Bir engelin veya zorluğun üstesinden gelinebilmesi, geçilebilir olması.
• Erişilebilmek: Bir yere veya duruma ulaşma imkanının olması, erişimin mümkün olması.

Zıt Anlamlıları:

• Çıkılamamak: Bir yerden ayrılma veya yükselme eyleminin mümkün olmaması, yapılamaması.
• İmkansız Olmak: Bir eylemin veya durumun gerçekleşme ihtimalinin hiç bulunmaması.
• Yapılamamak: Bir işin veya eylemin icra edilememesi, yerine getirilememesi.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Çıkılabilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Çıkılabilmek ne demek kısaca?

  Çıkılabilmek, bir yerden ayrılma, yükselme veya bir zorluğun üstesinden gelme eyleminin yapılabilir, mümkün veya gerçekleştirilebilir olması anlamına gelir. Bir eylemin yeterliliğini ve ihtimalini vurgular.

• Çıkılabilmek hangi dilden gelir?

  Çıkılabilmek kelimesi, temel fiili “çıkmak” olan ve Türkçe dilinin kendi ekleriyle (-ıl, -ebilmek) türetilmiş, kökeni tamamen Türkçe olan bir fiildir.

• Çıkılabilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Bu kelimenin eş anlamlıları arasında “mümkün olmak”, “Gerçekleştirilebilmek” ve “Yapılabilmek” gibi ifadeler sayılabilir. Bu kelimeler, eylemin yapılabilirliğini vurgular.

• Çıkılabilmek cümle içinde nasıl kullanılır?

  Çıkılabilmek, hem fiziksel hem de soyut bağlamlarda kullanılabilir. Örneğin, “Bu yokuşa arabayla çıkılabilmek Oldukça zordu.” veya “Bu karmaşık durumdan çıkılabilmek için yeni stratejiler geliştirmeliyiz.” gibi farklı durumlarda karşımıza çıkar.

• Çıkılabilmek kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Çıkılabilmek kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde “çıkmak” fiilinin çeşitli eklerle türetilmiş bir hali olarak yer almaktadır ve anlamı açıkça belirtilmiştir.