Büzdürülmek Ne Demek? Büzdürülmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan Büzdürülmek, Türkçe kökenli bir kelime olup bir şeyin büzülmesini, sıkıştırılmasını veya daraltılmasını sağlamak anlamına gelir. Genellikle kumaş, kağıt gibi esnek malzemelerin toplanarak küçültülmesi veya yüz hatlarının gerginleşmesi gibi durumlarda bu kelime kullanılır.

Günlük dilde ve çeşitli uzmanlık alanlarında karşımıza çıkan büzdürülmek kelimesi, bir nesnenin veya yüzeyin küçültülerek toplanması, daraltılması eylemini anlatır. Özellikle kumaş, kağıt gibi esnek malzemelerin işlenmesinde veya yüz ifadelerinde gerginlik belirtmek için kullanılır. Türkçenin anlam zenginliğini yansıtan bu fiilin tüm detaylarını bu yazıda bulacaksınız.

Büzdürülmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer alan bilgilere göre, büzdürülmek kelimesi, bir eylemin başkası tarafından yapılmasını veya bir şeyin bu duruma getirilmesini ifade eden bir fiildir. Temel olarak “büzmek” fiilinden türemiş olup, nesnelerin veya yüzeylerin fiziksel olarak daraltılması, toplanması ve buruşturulması süreçlerini tanımlar. Kelimenin iki ana anlamı bulunmaktadır:

1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin karşılıklı iki kenarından veya çevresinden ortasına doğru yaklaştırılarak buruşturulmasını, toplanmasını Sağlamak ya da bu duruma getirilmek. Bu anlam, genellikle kumaş, kağıt, deri gibi esnek malzemeler için kullanılır. Örneğin, bir perdenin yukarı doğru büzdürülmesi veya bir torbanın ağzının iple büzdürülmesi gibi durumlarda bu fiil kullanılır. Amaç, genellikle hacmi küçültmek, belirli bir şekil vermek veya bir açıklığı kapatmaktır.

2. Anlam (Mecaz): Yüz kaslarının gerilmesiyle oluşan, genellikle memnuniyetsizlik, şaşkınlık, sıkıntı veya endişe gibi duyguları ifade eden bir yüz ifadesini oluşturmak veya bu ifadenin oluşmasına neden olmak. Kaşların çatılması, dudakların toplanması veya yüzün genel ifadesinin gergin bir görünüm alması durumunda kullanılır. Bu kullanım, kişinin içsel durumunun dışa vurumunu anlatır ve günlük dilde Sıklıkla karşımıza çıkar.

Kökeni ve Etimolojisi

Türkçe kökenli büzdürülmek kelimesi, ‘büzmek’ fiilinden türemiştir. ‘Büzmek’, dilimizde bir şeyi toplayıp buruşturma, daraltma eylemini anlatan temel bir fiildir. Büzdürülmek ise bu fiile ‘-dır’ (ettirgenlik) ve ‘-ıl’ (edilgenlik) eklerinin eklenmesiyle oluşmuştur. Yani, ‘büzmek’ eyleminin başkası tarafından gerçekleştirilmesini veya bu eyleme maruz kalmayı ifade eder. Kelimenin kökeni, tamamen Türkçenin kendi yapım ekleriyle zenginleşmiş özgün bir fiil yapısıdır. Herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir; doğrudan Türkçenin kendi dilbilgisel kuralları içinde meydana gelmiştir. Bu durum, kelimenin anlamının netliğini ve dilimizdeki yerini güçlendirir.

Büzdürülmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Büzdürülmek kelimesi, hem gerçek hem de mecaz anlamlarıyla farklı bağlamlarda kullanılabilir. İşte bu fiilin cümle içinde kullanımına dair beş örnek:

1. Perdenin kenarları, rüzgarın etkisiyle içeri doğru büzdürülmek üzereydi ve odanın içi karanlıklaştı.
   Bu cümle, rüzgarın fiziksel etkisiyle perdenin kendiliğinden büzülme eylemini anlatır.
2. Elbiseye estetik bir görünüm kazandırmak için kumaşın belirli bölgeleri ustalıkla büzdürülmek zorundaydı.
   Burada, bir terzinin veya tasarımcının kumaş üzerinde yaptığı bilinçli bir daraltma veya toplama eylemi ifade edilir.
3. Toplantıda verilen kötü haberle, herkesin yüzü birden büzdürülmek Suretiyle gerildi ve salonda bir sessizlik oluştu.
   Bu cümle, insanların olumsuz bir duruma karşı yüz kaslarını gererek gösterdikleri mecaz anlamdaki tepkiyi açıklar.
4. Eski zamanlarda mektupların ağzı, önemli bilgilerin gizli kalması için mühürlenmeden önce ince bir iple büzdürülmek suretiyle kapatılırdı.
   Tarihi bir bağlamda, bir nesnenin açıklığını kapatma amacıyla yapılan bir eylemi betimler.
5. Sanatçı, kağıda farklı bir doku vermek için yüzeyin bazı kısımlarının hafifçe büzdürülmek tekniklerini kullandı.
   Bu örnek, sanatsal bir uygulamada, malzemenin şeklini değiştirme eylemini ifade eder.

Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Büzdürülmek kelimesinin anlamını pekiştiren ve farklı bağlamlarda kullanılabilecek eş ve zıt anlamlı kelimeler bulunmaktadır:

• Eş Anlamlıları:
  • Toplanmak: Bir araya getirilmek, kümeleşmek anlamlarına gelir. Büzülerek bir araya gelme eylemini karşılar.
  • Daraltılmak: Genişliği azaltılmak, sıkıştırılmak demektir. Özellikle bir şeyin hacminin küçültülmesi durumunda kullanılır.
  • Buruşturulmak: Kırışık hâle getirilmek, kırıştırılmak anlamındadır. Esnek bir yüzeyin şeklinin bozulmasıyla oluşan görünümü ifade eder.
• Yakın Anlamlıları:
  • Sıkıştırılmak: Bir yere sığdırılmak veya hacmi küçültülmek için basınç uygulanmak.
  • Kırıştırılmak: Yüzeyinde kırışıklıklar oluşturulmak, genellikle kumaş veya kağıt için kullanılır.
• Zıt Anlamlıları:
  • Gerilmek: Sıkıca çekilerek uzatılmak, yayılmak veya esnetilmek anlamlarına gelir. Büzülmenin tam tersi bir durumu ifade eder.
  • Açılmak: Kapalı veya büzülmüş durumdan serbest hale gelmek, yayılmak veya genişlemek demektir.
  • Yayılmak: Geniş bir alana dağılmak, serbest bırakılmak.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Büzdürülmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Büzdürülmek ne demek kısaca?
   Büzdürülmek, bir şeyin karşılıklı kenarlarının veya çevresinin ortasına doğru yaklaştırılarak buruşturulması, toplanması veya sıkıştırılması eylemine maruz kalmak demektir. Genellikle esnek malzemeler ve yüz ifadeleri için kullanılır.
2. Büzdürülmek hangi dilden gelir?
   Bu kelime, Türkçe kökenli “büzmek” fiilinden türemiş olup, dilimize herhangi bir yabancı dilden geçmemiştir. Tamamen öz Türkçe bir yapıdır.
3. Büzdürülmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
   Büzdürülmek kelimesinin eş anlamlıları arasında “toplanmak”, “daraltılmak” ve “Buruşturulmak” gibi fiiller sayılabilir. Bu kelimeler, benzer bir eylemi farklı bağlamlarda ifade eder.
4. Bu fiil cümle içinde nasıl kullanılır?
   Bu fiil, genellikle bir şeyin fiziksel olarak küçültülmesi veya bir yüz ifadesinin gerginleşmesi gibi durumlarda kullanılır. Örneğin, “Perde, ışığı engellemek için yukarı doğru büzdürülmek zorundaydı.”
5. Büzdürülmek kelimesi TDK’da var mı?
   Evet, büzdürülmek kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır ve belirtilen anlamlarıyla tanımlanmıştır.