Buruşturulmak Ne Demek? Buruşturulmak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Buruşturulmak, Türkçe kökenli bir fiil olup bir şeyin katlanarak veya sıkılarak düzgünlüğünü yitirmesi anlamına gelir. Bu eylem, genellikle kağıt, kumaş veya metal gibi esnek maddeler için kullanılır. İstenmeyen bir deformasyonu ifade eder ve günlük dilde sıkça karşılaşılır.

Günlük yaşamda, özellikle bir nesnenin formunu kaybetmesi veya deforme olması durumlarında karşımıza çıkan ‘buruşturulmak’ kelimesi, dilimizin zenginliğini yansıtan önemli fiillerden biridir. Bir kağıdın atılmadan önce sıkıştırılması veya bir kumaşın özensizce katlanması gibi durumlarda bu eylemden söz ederiz. Türkçede aktif ve pasif yapılarıyla geniş bir kullanım alanına sahip olan bu fiil, çoğu zaman istenmeyen bir durumu ifade eder. Bu kapsamlı içerikte, ‘buruşturulmak’ kelimesinin TDK sözlük anlamlarını, etimolojik kökenini, eş ve zıt anlamlılarını ve çeşitli cümlelerdeki kullanımlarını detaylıca inceleyeceğiz.

Buruşturulmak Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre buruşturulmak fiili, bir nesnenin dış etkenler sonucu düzgünlüğünü ve pürüzsüzlüğünü kaybetmesi, katlanarak veya sıkılarak kırışık bir duruma getirilmesi eylemini ifade eder. Genellikle nesnelerin fiziksel formunda meydana gelen, istenmeyen bir deformasyonu anlatır. Bu fiil, “buruşturmak” fiilinin Edilgen çatısı olup, eylemin özne tarafından değil, dışarıdan bir etkiyle gerçekleştiğini vurgular.

1. Anlam (Gerçek): Bir şeyin, özellikle kağıt, kumaş, metal levha gibi esnek malzemelerin, sıkma, katlama veya ezme gibi fiziksel müdahalelerle düzgünlüğünü yitirip kırışık, büzgülü bir hâle getirilmesi. Bu durum, genellikle nesnenin eski formuna geri dönemeyeceği veya zor döneceği bir deformasyonu anlatır. Örneğin, bir mektubun okunup atılmadan önce buruşturulması bu anlamda kullanılır.

Bu fiil, gündelik yaşamda sıkça karşımıza çıkar ve bir nesnenin kullanılamaz hale gelmesi, kötü bir duruma düşmesi veya bir eylemin sonucu olarak şeklinin bozulması gibi durumları ifade etmek için tercih edilir.

Kelimenin Kökeni ve Etimolojisi

Buruşturulmak kelimesi, köken olarak Türkçe bir fiildir. Temelini “buruş-” kökünden alır. Bu kök, eski Türkçeden beri var olan ve “kırışmak, büzülmek, düzgünlüğünü yitirmek” anlamlarına gelen bir yapıdır. “Buruş-” köküne “-tur-” ettirgenlik eki eklenerek “buruşturmak” (bir şeyi buruşuk hale getirmek) fiili türetilmiştir. Ardından “-ul-” edilgenlik eki ile “buruşturulmak” fiili ortaya çıkmıştır. Bu yapı, eylemin başkası tarafından yapıldığını veya dış bir etkiyle gerçekleştiğini gösterir. Kelimenin yapısı, Türk dilinin fiil türetme ve çatı eklerini ustaca kullandığının bir örneğidir ve anlamında herhangi bir büyük kayma yaşanmamıştır; orijinal anlamını günümüze kadar korumuştur.

Cümle İçinde Kullanım Örnekleri

Bu fiil, günlük dilde ve edebi metinlerde çeşitli bağlamlarda karşımıza çıkar. İşte bu kelimenin farklı durumlarda nasıl kullanıldığına dair beş örnek cümle:

1. Okuduğu mektup, kötü haberi içerdiği için öfkeyle buruşturulmak üzere avucunda sıkıldı.

   Bu cümlede, mektubun duygusal bir tepkiyle fiziksel olarak deforme edilmesi durumu anlatılmaktadır.

2. Eski gazete kağıtları, soba Yakmak için Özenle buruşturulmak zorundaydı.

   Burada, bir amaca hizmet etmek üzere kağıtların kasıtlı olarak kırıştırılması eylemi vurgulanmıştır.

3. Mağazadan yeni alınan elbise, çantaya özensizce atıldığı için tamamen buruşturulmak üzereydi.

   Bu örnek, bir giysinin dikkatsizlik sonucu kırışık hale gelmesini ifade eder.

4. O kadar çok öfkelenmişti ki, yüzündeki ifade adeta buruşturulmak istenen bir kağıt gibi gerildi.

   Bu cümle, “buruşturulmak” kelimesini mecaz anlamda kullanarak, bir insanın yüz ifadesindeki yoğun gerginliği ve deformasyonu betimler.

5. Eski bir arabanın kaportası, ufak bir kazada kolayca buruşturulmak Suretiyle hasar gördü.

   Bu kullanımda, metal bir yüzeyin dış bir etkiyle ezilip şeklinin bozulması durumu açıklanmaktadır.

Buruşturulmak Kelimesinin Eş ve Zıt Anlamlıları

Türkçede birçok kelime gibi buruşturulmak fiilinin de anlamdaşları ve karşıt anlamlıları bulunur. Bu kelimeler, metinlerde çeşitlilik Sağlamak ve anlatımı zenginleştirmek için kullanılabilir.

Eş Anlamlıları:

• Kırıştırılmak: Bir şeyin kırışık hâle getirilmesi, buruşturulması eyleminin edilgen biçimi. Genellikle kumaş veya kağıt için kullanılır.
• Büzülmek: Bir şeyin toplanarak, sıkıştırılarak hacminin küçülmesi veya yüzeyinin dalgalı bir şekil alması.
• Ezilmek: Bir nesnenin baskı altında kalarak şeklinin bozulması, yassılaşması veya kırışması.

Yakın Anlamlıları:

• Deforme olmak: Bir nesnenin orijinal şeklini kaybetmesi, bozulması.
• Yıpranmak: Kullanım veya zamanla eski halini kaybetmek, aşınmak.

Zıt Anlamlıları:

• Düzeltilmek: Kırışık veya bozuk bir şeyin eski düzgün haline getirilmesi.
• Ütülenmek: Kumaş gibi malzemelerdeki kırışıklıkların ısı ve buharla giderilmesi.
• Açılmak: Katlanmış veya büzülmüş bir şeyin serbest bırakılarak yayılması, düzleşmesi.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sıkça Sorulan Sorular

1. Buruşturulmak ne demek kısaca?

   Buruşturulmak, bir nesnenin dış bir etkiyle düzgünlüğünü kaybedip kırışık, büzgülü bir hâle getirilmesi anlamına gelen Türkçe kökenli bir fiildir.

2. Bu kelime hangi dilden gelir?

   Buruşturulmak kelimesi, tamamen Türkçe kökenli olup “buruş-” kökünden türemiştir.

3. Buruşturulmak kelimesinin eş anlamlısı nedir?

   Bu fiilin eş anlamlıları arasında “kırıştırılmak”, “büzülmek” ve “ezilmek” gibi kelimeler yer alır.

4. Buruşturulmak cümle içinde nasıl kullanılır?

   Bu kelime, genellikle “Kağıt öfkeyle buruşturulmak üzere avucunda sıkıldı” veya “Elbise çantada buruşturulmak üzereydi” gibi cümlelerde, bir şeyin deforme edilmesi bağlamında kullanılır.

5. Buruşturulmak kelimesi TDK’da var mı?

   Evet, buruşturulmak kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve tanımlanmaktadır.