Askın surat Ne Demek? Askın surat TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat tamlaması olarak tanımlanan Askın surat, aşırı üzüntü, endişe veya hoşnutsuzluk belirten, asık ve uzun yüz ifadesi anlamını taşır. Bu ifade, genellikle bir kişinin moral bozukluğunu veya memnuniyetsizliğini dile getirmek için günlük konuşmalarda sıkça kullanılır.

Günlük hayatta karşılaştığımız bazı ifadeler, doğrudan bir duyguyu veya durumu betimlemede Oldukça güçlüdür. Özellikle bir kişinin üzüntü, endişe veya derin bir memnuniyetsizlik içinde olduğunu anlatmak istediğimizde, askın surat gibi deyimsel anlatımlar devreye girer. Bu içerikte, ifadenin TDK’daki yerini, kökenini, çeşitli kullanım örneklerini ve anlam derinliğini keşfedeceksiniz.

Askın surat Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Askın surat ifadesi, Türkçede bir kişinin yüzündeki aşırı üzüntü, endişe, kızgınlık veya belirgin bir memnuniyetsizlik halini anlatan bir betimlemedir. TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir Madde olarak yer almasa da, ‘aşmak’ fiilinden türeyen ‘aşkın’ (yani olağandan çok, aşırı) kelimesi ile ‘surat’ kelimesinin birleşimiyle bu anlamı kazanmıştır. Bu sıfat tamlaması, yüzdeki mimiklerin normalden daha gergin, hüzünlü veya somurtkan olduğunu, dolayısıyla kişinin iç dünyasında olumsuz bir durum yaşadığını dışa vuran belirgin bir işarettir. Genellikle kişinin içinde bulunduğu olumsuz ruh halini veya bir olay karşısındaki hoşnutsuzluğunu vurgulamak için kullanılır.

1. Anlam (Mecaz):

Askın surat, derin bir üzüntü, yoğun bir endişe, belirgin bir kızgınlık veya genel bir memnuniyetsizlik hali gösteren, asık ve somurtkan bir yüz ifadesini tanımlar. Bu ifade, kişinin moralinin Bozuk olduğunu ve çevresine karşı hoşnutsuz bir tavır sergilediğini ima eder.

Askın surat Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Askın surat ifadesi, Türkçe kökenli iki kelimenin birleşimiyle oluşturulmuş bir sıfat tamlamasıdır. İfadenin ilk kelimesi olan “aşkın“, Türkçe “aşmak” fiilinden türemiştir ve “bir şeyi aşmış, ötesine geçmiş, olağandan çok” anlamlarına gelir. Bu kullanımda, bir yüzün normalden daha fazla asık veya üzgün olduğunu vurgular. İkinci kelime olan “surat” ise Arapça kökenli olup (وجه – wajh) Türkçeye geçerek “yüz” ve mecazi olarak “hiddet, kızgınlık belirten yüz” anlamlarını kazanmıştır. Bu iki kelimenin birleşimiyle, “olağandan çok asık veya üzgün yüz” anlamını taşıyan askın surat ifadesi meydana gelmiştir. Bu ifade, özellikle olumsuz bir ruh halini abartılı bir şekilde betimlemek amacıyla dilimizde yer edinmiştir. Her iki kelimenin de dilimizdeki köklü varlığı, bu ifadenin doğal bir şekilde oluşmasına zemin hazırlamıştır.

Askın surat Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Toplantıdan sonra müdürün askın suratını görünce, projenin onaylanmadığını hemen anladık.

   Bu cümle, bir kişinin yüz ifadesinden olumsuz bir sonucun anlaşıldığı günlük bir durumu betimler.

2. Misafirler geldiğinde bile odaya askın suratıyla girmiş, kimseyle göz teması kurmamıştı.

   Kişinin genel mutsuzluğunu ve sosyal çekingenliğini vurgulayan bir kullanım örneğidir.

3. Hava karardıkça, Yaşlı adamın pencereden dışarı bakarkenki askın suratı, içindeki yalnızlığı daha da belirginleştiriyordu.

   Daha edebi bir anlatımla, içsel bir duygunun dışa vurumunu tasvir eder.

4. Tüm uyarılara rağmen ödevini yapmayan öğrencinin, öğretmenin karşısında askın suratla durması kaçınılmazdı.

   Bir hatanın veya sorumluluğun getirdiği pişmanlık ve mahcubiyeti ifade eder.

5. Şehrin gri atmosferi, parktaki heykelin askın suratında bile kendini gösteriyordu sanki.

   Mecazi bir kullanımla, cansız bir nesneye insan duygusu atfedilerek çevresel bir etkiyi vurgular.

Askın surat Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Askın surat ifadesinin dilimizdeki karşılıkları ve zıt anlamlıları, kişinin ruh halini betimlemede bize zengin seçenekler sunar.

Eş Anlamlıları

• Asık surat: En yakın eş anlamlısı olup, üzüntüden veya kızgınlıktan somurtmuş yüz ifadesini doğrudan anlatır.
• Somurtkan: Yüzünden memnuniyetsizlik ve asık bir ifade okunan kişiyi veya bu ifadeyi tanımlar.
• Surat asmak: Bir deyim olarak, üzüntü veya kızgınlık göstermek amacıyla yüzünü asmak eylemini ifade eder.

Yakın Anlamlıları

• Hüzünlü yüz: Daha genel bir ifade olup, derin bir keder veya melankoli içeren yüzü betimler.
• Kederli ifade: Üzüntü ve acı dolu bir yüz görünümünü tanımlar.
• Memnuniyetsiz bakış: Kişinin bir durumdan hoşnut olmadığını gösteren yüz ifadesini veya bakışını belirtir.

Zıt Anlamlıları

• Güler yüz: Neşeli, mutlu ve sevecen bir yüz ifadesini karşılar.
• Şen şakrak: Genellikle neşeli, coşkulu ve canlı kişileri veya bu hallerini tanımlar.
• Mutlu ifade: Sevinç, memnuniyet ve pozitif duyguları yansıtan yüz görünümünü ifade eder.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Askın surat Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Askın surat ne demek kısaca?
  Askın surat, aşırı üzüntü, endişe veya memnuniyetsizlik belirten, asık ve somurtkan bir yüz ifadesidir. Kişinin moral bozukluğunu veya hoşnutsuzluğunu ifade eder.
• Askın surat hangi dilden gelir?
  Askın surat ifadesi, Türkçe “aşmak” fiilinden türeyen “aşkın” kelimesi ve Arapça kökenli “surat” kelimesinin birleşmesiyle Türkçe olarak oluşturulmuştur. Dolayısıyla kökeni Türkçedir.
• Askın surat kelimesinin eş anlamlısı nedir?
  Bu ifadenin en yakın eş anlamlısı “asık surat”tır. Ayrıca “somurtkan” ve “surat asmak” gibi ifadeler de benzer anlamları taşır.
• Askın surat cümle içinde nasıl kullanılır?
  Askın surat, bir kişinin üzgün, kızgın veya memnuniyetsiz halini betimlemek için kullanılır. Örneğin, “Toplantıdan sonra müdürün askın suratını görünce, kötü bir haber aldığını düşündük.”
• Askın surat kelimesi TDK’da var mı?
  TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “askın surat” doğrudan bir madde olarak yer almamaktadır. Ancak “aşkın” ve “surat” kelimelerinin anlamlarından yola çıkarak “aşırı asık/üzgün yüz” anlamında kullanılır.