Uyandırılmak Ne Demek? Uyandırılmak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim-fiil olarak tanımlanan uyandırılmak, uykudan veya bir durumdan harekete geçirilmek, bilinçlenmek veya canlanmak anlamını taşır. Günlük dilde, birini uykudan kaldırmanın yanı sıra, bir konuya dikkat çekmek veya bir duyguyu harekete geçirmek gibi farklı bağlamlarda yaygın olarak kullanılır.

Günlük konuşmada sıkça duyduğumuz ve farklı durumlarda karşımıza çıkan ‘uyandırılmak’ kelimesi, dilimizin zengin yapısını yansıtan önemli bir kavramdır. Özellikle bir kişinin fiziksel olarak uykudan kaldırılması veya bir fikrin, duygunun zihinlerde canlandırılması gibi geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir. Bu sözcük, eylemin pasif bir şekilde gerçekleştiğini vurgulayarak, bir dış etkenin varlığına işaret eder. Bu içerik, ‘uyandırılmak’ kelimesinin derinlemesine anlam katmanlarını, kökenini ve günlük hayattaki çeşitli kullanım biçimlerini detaylı bir şekilde sunmaktadır.

Uyandırılmak Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Uyandırılmak, Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde isim-fiil olarak yer alır ve temel olarak bir eylemin pasif halini ifade eder. Bu kelime, bir kişinin uykudan veya herhangi bir bilinçsiz durumdan aktif olarak çıkarılması, yani başka bir güç veya etken tarafından uyanık hale getirilmesi anlamına gelir.

1. Anlam (Gerçek): Birini uykudan veya baygınlık gibi bir bilinçsizlik halinden uyandırmak eyleminin pasif biçimi. Örneğin, "Sabahın erken saatlerinde telefon sesiyle uyandırılmak sinir bozucuydu."

2. Anlam (Mecaz): Bir duygunun, düşüncenin, bilincin veya ilginin harekete geçirilmesi, canlandırılması. Bu bağlamda, bir konu hakkında farkındalık yaratılmasını veya bir olayın belirli bir tepkiyi tetiklemesini ifade eder. Örneğin, "Bu eser, toplumdaki adalet duygusunu yeniden uyandırılmak için yazılmıştı."

3. Anlam (Daha Geniş Mecaz/Farkındalık): Bir şeyi harekete geçirmek, bir durumu tetiklemek veya bir bilinci oluşturmak. Bir eylemin veya olayın dış bir etken tarafından tetiklenmesi durumunu anlatır. "Tarihi olaylar, ulusal kimlik bilincinin uyandırılmak için önemli bir rol oynadı."

Uyandırılmak Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Uyandırılmak kelimesi, köken itibarıyla Öztürkçe bir sözcüktür ve Türk dilinin doğal gelişim süreçleri içinde oluşmuştur. Temelinde "uyan-" fiili yatar. Bu fiile "-dır-" ettirgenlik eki gelerek "uyandırmak" (birini uyandırmak) fiili türemiştir. Ardından, "-ıl-" edilgenlik eki eklenerek "uyandırılmak" (Uyandırılma eylemine maruz kalmak) fiili elde edilmiş ve son olarak "-mak" Mastar ekiyle isim-fiil haline gelmiştir. Bu yapı, kelimenin eylemi gerçekleştiren değil, eyleme maruz kalan tarafı ifade ettiğini açıkça gösterir. Anlamında belirgin bir kayma olmamış, ancak kullanım bağlamları zamanla genişleyerek mecazi anlamlar kazanmıştır.

Uyandırılmak Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Sabahın erken saatlerinde, komşunun yüksek sesli müziğiyle aniden uyandırılmak hiç hoş bir durum değildi.
   Bu cümle, fiziksel olarak uykudan beklenmedik bir şekilde kaldırılma durumunu anlatır.
2. Okuldaki sunum, öğrencilerin çevre sorunlarına karşı duyarlılıklarının uyandırılmak için harika bir fırsat oldu.
   Burada, bir konuda bilinç veya farkındalık yaratılması mecazi anlamda kullanılmıştır.
3. Tarihi romanları okurken, geçmişin tozlu sayfaları arasında kaybolmuş ulusal duyguların yeniden uyandırılmak hissini yaşadım.
   Bu örnek, unutulmaya yüz tutmuş bir duygunun canlandırılması anlamını taşır.
4. Yönetim kurulu toplantısında dile getirilen eleştiriler, şirketin rekabet gücünü artırmak için yeni stratejiler geliştirmeye uyandırılmak gerekliliğini ortaya koydu.
   Bu cümle, bir eylemi tetiklemek veya bir gerekliliği fark ettirmek anlamında kullanılmıştır.
5. Çocukluğumdan kalan bu eski oyuncak, içimdeki nostalji duygularını yeniden uyandırılmak için yeterliydi.
   Bu örnek, kişisel bir anı veya duygunun canlanmasını ifade eder.

Uyandırılmak Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Uyandırılmak kelimesinin dilimizdeki zengin karşılıkları, farklı bağlamlarda kullanım imkanı sunar.

Eş Anlamlıları:

• Canlandırılmak: Bir şeyi yeniden hayata döndürmek, enerji katmak veya hareketlendirmek anlamına gelir. (Örn: "Ekonomi canlandırılmak isteniyor.")
• Harekete Geçirilmek: Bir durumu veya kişiyi eyleme sevk etmek, aktif hale getirmek demektir. (Örn: "Toplum harekete geçirilmek için çağrı yapıldı.")
• Diriltilmek: Özellikle mecazi anlamda, eski bir durumu, inancı veya değeri yeniden hayata döndürmek. (Örn: "Unutulmuş gelenekler diriltilmek isteniyor.")

Yakın Anlamlıları:

• Tetiklenmek: Bir olayın veya durumun başlangıcını Sağlamak, sebep olmak.
• Uyarılmak: Bir şeye karşı duyarlılık göstermeye başlamak, farkına Varmak.
• İlham Verilmek: Bir konuda yeni fikirler veya motivasyon kazanmak.

Zıt Anlamlıları:

• Uyutulmak: Birini uykuya daldırmak, bilinçsiz hale getirmek.
• Susturulmak: Bir sesi, bir hareketi veya bir konuyu durdurmak, etkisiz hale getirmek.
• Bastırılmak: Bir duygunun, düşüncenin veya hareketin ortaya çıkmasını engellemek, yok etmek.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Uyandırılmak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Uyandırılmak ne demek kısaca?

Kısaca uyandırılmak, bir kişinin uykudan veya bilinçsiz bir durumdan harekete geçirilmesi ya da bir duygunun, düşüncenin canlandırılması anlamına gelir. Bu, dış bir etken tarafından gerçekleşen pasif bir eylemdir.

Uyandırılmak hangi dilden gelir?

Uyandırılmak kelimesi, kökeni itibarıyla Öztürkçe bir sözcüktür ve "uyan-" fiilinden türemiştir. Dilimize başka bir dilden geçmemiş, kendi iç dinamiklerimizle oluşmuştur.

Uyandırılmak kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Uyandırılmak kelimesinin başlıca eş anlamlıları arasında canlandırılmak, harekete geçirilmek ve diriltilmek kelimeleri sayılabilir. Her biri farklı bağlamlarda benzer anlamları ifade eder.

Uyandırılmak cümle içinde nasıl kullanılır?

Bu kelime, hem gerçek anlamda uykudan kaldırma eyleminin pasif halini ifade etmek için ("Sabah alarm sesiyle uyandırılmak") hem de mecazi olarak bir duygu veya bilinci canlandırmak için ("Toplumun duyarlılığı uyandırılmak istendi") kullanılır.

Uyandırılmak kelimesi TDK’da var mı?

Evet, uyandırılmak kelimesi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır. TDK tarafından isim-fiil olarak tanımlanır ve yukarıda belirtilen anlamları taşır.