Ürkünçlük Ne Demek? Ürkünçlük TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Ürkünçlük, ürkütücü ve korkutucu olma hâli anlamını taşır. Bu durum, genellikle bir nesnenin, olayın veya atmosferin oluşturduğu yoğun bir dehşet hissine işaret eder ve günlük dilde sıklıkla kullanılır.

Günlük konuşmalarda veya edebî metinlerde karşılaştığımız bazı kelimeler, taşıdıkları anlam derinliğiyle dikkat çeker. Özellikle Bir durumun veya olayın oluşturduğu yoğun etkiyi ifade etmek için kullanılan ‘ürkünçlük’ de bunlardan biridir. Bu kelime, genellikle korku, dehşet veya tedirginlik uyandıran bir niteliği tanımlar. Bu kapsamlı analizde, ‘ürkünçlük’ kelimesinin Türk Dil Kurumu’ndaki yerini, etimolojik kökenlerini ve farklı kullanım bağlamlarını keşfedeceksiniz.

Ürkünçlük Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre ürkünçlük kelimesi, “ürkünç olma durumu” anlamını taşır ve bir isimdir. Bu tanım, bir şeyin veya durumun ürkütücü, korkutucu veya dehşet verici niteliğini ifade eder. Genellikle görsel, işitsel veya deneyimsel bir etkiyle meydana getirdiği yoğun bir rahatsızlık ve korku hissini tanımlar. Bir mekânın atmosferi, bir olayın vahameti veya bir nesnenin görünüşü ürkünçlük barındırabilir. Bu durum, sadece fiziksel bir tehditten ziyade, psikolojik bir tedirginliği de içerebilir. Türkçede yaygın olarak kullanılan bir kavram olup, bir durumun veya varlığın oluşturduğu ürkütücü etkiyi güçlü bir şekilde vurgulamak için kullanılır.

Ürkünçlük Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Ürkünçlük kelimesi, Türkçe kökenli bir yapıdır. Temelinde “ürk-” fiili bulunur. “Ürk-” fiili, korkmak, çekinmek, ürkmek gibi anlamlara gelir. Bu fiile “-ünç” yapım eki eklenerek “ürkünç” sıfatı elde edilmiştir. “Ürkünç”, ürküten, korkutan, dehşet veren anlamına gelir. Daha sonra, “ürkünç” sıfatına Türkçedeki soyut isim yapma eki olan “-lük” getirilerek ürkünçlük ismi oluşturulmuştur. Bu ek, bir niteliğin veya durumun adını türetmek için kullanılır (örneğin, güzellik, iyilik). Dolayısıyla, ürkünçlük, “ürkünç olma durumu” veya “korkutuculuk” anlamını kazanmıştır. Kelime, Türkçenin kendi bünyesinde, eklemeli dil yapısının bir örneği olarak meydana gelmiştir ve herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir.

Ürkünçlük Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. O eski, metruk binanın içindeki sessizlik ve loşluk, insanın tüylerini diken diken eden bir ürkünçlük oluşturuyordu.
   (Mekânın atmosferinin oluşturduğu korkutucu etkiyi anlatır.)
2. Gece yarısı ormandan gelen garip sesler, köy halkında büyük bir ürkünçlük meydana getirdi.
   (Beklenmedik bir olayın insanlar üzerindeki dehşet verici etkisini belirtir.)
3. Yüzündeki donuk ifade ve anlamsız bakışlar, karşısındakine tarifsiz bir ürkünçlük hissi uyandırıyordu.
   (Bir kişinin görünüşünün oluşturduğu tedirginliği ifade eder.)
4. Filmin son sahnesindeki o ani dönüş, salondaki herkesi derin bir ürkünçlük içerisinde bıraktı.
   (Bir sanat eserinin izleyici üzerindeki şok edici etkisini vurgular.)
5. Savaşın getirdiği yıkım ve sefalet, tüm insanlık için ürkünçlük Dolu bir tablo ortaya koyuyordu.
   (Soyut bir durumun veya olayın oluşturduğu genel dehşet ve korku halini mecazi olarak betimler.)

Ürkünçlük Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Ürkünçlük kelimesi, bir durumun veya varlığın yarattığı korku ve dehşet hissini ifade ederken, Türkçede bu anlamı pekiştiren veya karşıtını belirten başka kelimeler de bulunur.

Eş Anlamlıları:

• Korkutuculuk: Bir şeyin korku verme niteliği, dehşet verici olma durumu.
• Dehşet: Çok büyük korku, yılgı, korkunçluk.
• Tüyler Ürperticilik: İnsanı derinden etkileyen, tüylerini diken diken eden korkunçluk.

Yakın Anlamlıları:

• Vahşet: Acımasızlık, gaddarlık, ilkel ve korkunç durum.
• Korkunçluk: Korku veren, dehşet uyandıran nitelik.
• Tedirginlik: Huzursuzluk, kaygı Halı.

Zıt Anlamlıları:

• Güzellik: Hoşa giden, hayranlık uyandıran nitelik, estetik değer.
• Huzur: Dinginlik, rahatlık, iç barış.
• Sakinlik: Durgunluk, sessizlik, telaşsızlık hali.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Ürkünçlük Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Ürkünçlük ne demek kısaca?
Ürkünçlük, ürkütücü, korkutucu veya dehşet verici olma durumunu, bu niteliği taşıyan bir varlığın veya olayın meydana getirdiği etkiyi ifade eder.

2. Ürkünçlük hangi dilden gelir?
Bu kelime, Türkçe kökenli olup “ürk-” fiilinden türemiş “ürkünç” sıfatına “-lük” ekinin eklenmesiyle oluşmuştur.

3. Ürkünçlük kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Ürkünçlük kelimesinin eş anlamlıları arasında korkutuculuk, dehşet ve tüyler ürperticilik sayılabilir.

4. Ürkünçlük cümle içinde nasıl kullanılır?
“Eski evin karanlık koridorları, insana tarifsiz bir ürkünçlük veriyordu.” gibi bir cümleyle, bir ortamın oluşturduğu korkutucu etkiyi anlatmak için kullanılabilir.

5. Ürkünçlük kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük‘te “ürkünçlük” kelimesi tanımlanmış olup, “ürkünç olma durumu” anlamını taşır.