TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Tımar, Osmanlı İmparatorluğu döneminde askerî veya idari hizmetler karşılığında verilen belirli bir gelire sahip toprak parçası anlamını taşır. Günümüzde ise daha çok bir şeye özen gösterme, bakım yapma veya ilgi gösterme bağlamında kullanılır.
Tımar, Osmanlı İmparatorluğu’nun sosyo-ekonomik yapısında merkezi bir rol oynamış, günümüzde ise farklı anlamlarda karşımıza çıkan zengin bir kavramdır. Özellikle tarih kitaplarında ve kültürel metinlerde sıkça duyduğumuz bu kelime, bazen bir toprak sistemi olarak bazen de bir şeye gösterilen özen ve ilgi olarak kullanılır. Dilimizin zenginliğini yansıtan Tımar kelimesinin derinlemesine anlam katmanlarını ve Zaman içindeki dönüşümünü keşfetmek, hem geçmişi anlamamızı hem de güncel kullanımlarını çözümlememizi sağlayacaktır. Bu sayede, Tımar kelimesinin TDK’daki karşılıklarından kökenine, cümle içindeki kullanımlarından eş ve zıt anlamlılarına kadar tüm yönleri aydınlatılacaktır.
Tımar Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te Tımar kelimesi, isim türünde birden fazla anlam taşımaktadır:
1. Anlam (Tarihî Terim): Osmanlı Devleti’nde, bir hizmet karşılığı olarak devlet görevlilerine veya askerlere tahsis edilen, yıllık geliri belirli bir miktarı aşmayan toprak parçası. Bu toprakların gelirleri, sahipleri tarafından toplanır ve karşılığında devlete asker besleme veya hizmet verme yükümlülüğü yerine getirilirdi. Bu sistem, özellikle Osmanlı ordusunun temelini oluşturan tımarlı sipahi ordusunun finansmanında kritik bir rol oynamıştır. Bu anlam, kelimenin tarihsel ve idari bağlamdaki en yaygın kullanımıdır.
2. Anlam (Gerçek): Bir canlının veya nesnenin iyi durumda kalması için gösterilen özen, bakım veya ilgi. Özellikle hayvan bakımı, Bahçe bakımı gibi konularda kullanılan bu anlam, bir nesnenin veya canlının temizlenmesi, beslenmesi ve korunması için harcanan çabayı ifade eder. Örneğin, bir atın tımarlanması, onun temizlenip bakımlarının yapılması anlamına gelir.
3. Anlam (Mecaz): Bir kişiye veya bir duruma gösterilen aşırı ilgi, pohpohlama veya el üstünde tutma. Bu mecazî anlamda, birinin egosunu okşamak veya onu memnun etmek amacıyla yapılan abartılı davranışlar için de kullanılabilir.
Tımar Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Tımar kelimesi, Türkçeye Arapçadan geçmiştir. Arapça kökenli olan bu kelime, orijinalinde “تِمار” (timār) şeklinde yazılır ve “bakım, özen, hizmet” gibi anlamlara gelir. Osmanlı Türkçesine geçişiyle birlikte, kelimenin anlam yelpazesi genişlemiş ve özellikle tarım arazilerinin yönetimi ile askerî hizmet karşılığında toprak tahsisi bağlamında özelleşerek bugünkü ana anlamlarından birini kazanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde bu toprak sistemi büyük önem taşırken, zamanla sistemin sona ermesiyle birlikte kelimenin “bakım ve özen” anlamı daha yaygın hale gelmiş ve Günlük dildeki yerini korumuştur. Etimolojik olarak, kelimenin kökenindeki “bakım” ve “özen” kavramları, hem toprak yönetimindeki titizliği hem de genel bir şeye gösterilen ilgiyi kapsayarak anlam derinliğini oluşturur.
Tımar Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Osmanlı Devleti’nde tımar sistemi, ordunun önemli bir kısmının giderlerini karşılardı.
Bu cümle, Tımar kelimesinin tarihî ve idari bir terim olarak kullanımını açıklar.
- Çiftçi, atına her sabah büyük bir Özenle tımar ederdi.
Burada kelime, hayvan bakımı ve temizliği anlamında kullanılmıştır.
- Bahçıvan, gül fidanlarına gösterdiği tımar sayesinde bahçeyi cennete çevirmişti.
Bu örnek, bir şeye gösterilen özen ve bakım anlamını vurgular.
- Bazı yöneticiler, çalışanlarına yaptıkları aşırı tımar ile onların motivasyonunu düşürebiliyor.
Bu cümle, kelimenin mecazî anlamda, aşırı ilgi veya pohpohlama olarak kullanımına işaret eder.
- Köylüler, kendilerine verilen tımar topraklarını verimli bir şekilde işleyerek geçimlerini sağlıyorlardı.
Bu örnek, Tımar kelimesinin yine tarihsel bağlamda, toprak parçası anlamını pekiştirir.
Tımar Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Tımar kelimesinin farklı anlamlarına göre eş ve zıt anlamlıları bulunmaktadır:
Eş Anlamlıları:
- Bakım: Bir canlının veya nesnenin sağlığını, düzenini ve iyi durumunu korumak için yapılan işlemler bütünü. Özellikle hayvan tımarlaması ile doğrudan ilişkilidir.
- Özen: Bir işi yaparken veya bir şeye yaklaşırken gösterilen dikkat ve titizlik. Bahçe tımarlaması gibi durumlarda bu anlam öne çıkar.
- İlgi: Bir şeye karşı duyulan merak, alaka veya dikkat. Mecazî anlamda tımar etmek ile örtüşebilir.
Yakın Anlamlıları:
- Toprak tahsisi: Özellikle Osmanlı dönemindeki toprak sistemi anlamında, bir kişiye belirli bir hizmet karşılığı toprak verilmesi durumu.
- Gözetim: Bir şeyin veya birinin sürekli olarak izlenmesi, korunması ve kollanması.
Zıt Anlamlıları:
- İhmal: Bir şeye veya birine gereken özeni göstermemek, savsaklamak. Tımarın “bakım” ve “özen” anlamının tam karşıtıdır.
- Yüzüstü bırakmak: Bir şeyi veya birini kaderine terk etmek, ilgisiz kalmak.
İlgili İçerikler
- Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Tımar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Tımar ne demek kısaca?
Tımar, Osmanlı’da hizmet karşılığı verilen toprak veya bir şeye gösterilen özen ve bakım anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir.
- Tımar hangi dilden gelir?
Tımar kelimesi, Türkçeye Arapça “تِمار” (timār) kelimesinden geçmiştir.
- Tımar kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Tımar kelimesinin eş anlamlıları arasında bakım, özen ve ilgi gibi kelimeler sayılabilir.
- Tımar cümle içinde nasıl kullanılır?
Tımar, “Atına her gün tımar ederdi.” veya “Osmanlı’da tımar sistemi önemliydi.” gibi farklı bağlamlarda kullanılabilir.
- Tımar kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Tımar kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve farklı anlamlarıyla açıklanmaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!