Tiksinç Ne Demek? Tiksinç TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan Tiksinç, Türkçe kökenli bir kelime olup iğrenme ve nefret duygusu uyandıran, mide bulandırıcı anlamını taşır. Bu sözcük, genellikle bir durumun, nesnenin veya davranışın kişide yarattığı güçlü olumsuz tepkiyi ifade etmek için kullanılır.

Günlük konuşmada veya edebi metinlerde karşımıza çıkan bazı kelimeler, taşıdıkları anlam yoğunluğuyla dikkat çeker. Tiksinç de bu türden, güçlü bir duygusal tepkiyi ifade eden önemli bir sıfattır. Özellikle bir durumun, davranışın veya nesnenin kişide yarattığı yoğun rahatsızlık ve iğrenme hissini anlatmak için kullanılır. Bu yazıda, Tiksinç kelimesinin dilimizdeki yerini, TDK sözlük anlamlarını, kökenini, kullanım örneklerini ve eş anlamlılarını detaylıca inceleyeceğiz.

Tiksinç Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre Tiksinç kelimesi, sıfat olarak tanımlanmaktadır ve ana anlamı ‘iğrenç, tiksinti veren’ şeklindedir. Bu kelime, bir kişi, durum, olay veya nesnenin, bireyde yoğun bir iğrenme, rahatsızlık ve mide bulantısı hissi uyandırmasını anlatır. Genellikle ahlaki değerlere aykırı, çirkin, kabul edilemez veya fiziksel olarak nahoş bulunan şeyleri nitelendirmek için kullanılır. Bir şeyin tiksinç olarak nitelendirilmesi, o şeye karşı duyulan derin bir hoşnutsuzluğu ve reddedişi ifade eder. Bu anlamıyla, sadece fiziksel bir tepkiyi değil, Ayni zamanda etik veya estetik bir yargıyı da barındırır.

Tiksinç Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Tiksinç kelimesi, dilimizin köklü yapısından türemiş, öz Türkçe bir kelimedir. Kökenini, ‘mide bulanmak, iğrenmek’ anlamlarına gelen tiksinmek fiilinden alır. Bu fiile, sıfat türeten ‘-nç’ ekinin eklenmesiyle meydana gelmiştir. Türkçenin zengin ekleme ve türetme yapısının güzel bir örneğidir. Kelimenin yapısı, eylemin (tiksinme) sonucunu veya bu eylemi meydana getiren özelliği doğrudan ifade eder. Etimolojik olarak bir anlam kayması yaşamamış, kök fiilinin taşıdığı Temel iğrenme ve rahatsızlık hissini günümüze kadar korumuştur.

Tiksinç Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Odanın ortasındaki tiksinç koku, herkesi rahatsız etmişti.

   Bu cümlede, kelime fiziksel bir duyuyu, yani kötü ve mide bulandırıcı bir kokuyu nitelemek için kullanılmıştır.

2. Yaptığı bu tiksinç davranış, tüm arkadaşlarını ondan soğuttu.

   Burada ise kelime, ahlaki değerlere aykırı, kabul edilemez ve iğrenç bulunan bir hareketi tanımlamaktadır.

3. Romanın tasvir ettiği savaş sahneleri o kadar tiksinçti ki okumaya devam edemedim.

   Edebi bir bağlamda kullanılmış olup, okuyucuda yoğun bir rahatsızlık ve iğrenme hissi uyandıran görsel tasvirleri ifade eder.

4. Bu kadar tiksinç bir yalanı Nasıl söyleyebildin, aklım almıyor.

   Bu örnek, kelimenin bir eylemin ahlaki boyutunu, yani yalanın ne Denli çirkin ve kabul edilemez olduğunu vurgulamak için kullanıldığını gösterir.

5. Sanatçının sergilediği eser, bazı eleştirmenlerce tiksinç bulunurken, bazıları tarafından cesurca karşılandı.

   Kelime, sanatsal bir eserin estetik veya tematik olarak uyandırdığı yoğun olumsuz tepkiyi belirtmek amacıyla kullanılmıştır.

Tiksinç Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• İğrenç: En yaygın ve doğrudan eş anlamlısıdır, aynı mide bulandırıcı ve rahatsız edici anlamı taşır.
• Mide bulandırıcı: Fiziksel bir tepkiyi daha net vurgular, ancak tiksinç ile benzer bağlamlarda kullanılır.
• Tiksindirici: Tiksinme eylemini yaratan şeyi tanımlar, tiksinç ile neredeyse birebir örtüşür.

Yakın Anlamlıları:

• Çirkin: Özellikle ahlaki veya estetik anlamda kabul edilemez durumlar için.
• Kabul edilemez: Bir durumun veya davranışın genel normlara aykırılığını vurgular.
• Hoş olmayan: Daha hafif bir olumsuzluk ifade etse de, bazı bağlamlarda tiksinç’in yerine kullanılabilir.

Zıt Anlamlıları:

• Hoş: Keyif veren, beğenilen, rahatsız etmeyen.
• Çekici: Kendine doğru çeken, ilgi uyandıran.
• Güzel: Estetik olarak beğenilen, hoşnutluk veren.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Tiksinç Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Tiksinç ne demek kısaca?

   Kısaca tiksinç, iğrenme ve mide bulantısı hissi uyandıran, rahatsız edici veya çirkin anlamına gelen bir sıfattır.

2. Tiksinç hangi dilden gelir?

   Tiksinç kelimesi, Türkçenin kendi köklerinden türemiş, ‘tiksinmek’ fiilinden gelen öz Türkçe bir kelimedir.

3. Tiksinç kelimesinin eş anlamlısı nedir?

   Tiksinç kelimesinin en bilinen eş anlamlıları iğrenç, mide bulandırıcı ve tiksindiricidir.

4. Tiksinç cümle içinde nasıl kullanılır?

   Bu kelime, bir durumun, kokunun, davranışın veya eserin yarattığı yoğun rahatsızlığı belirtmek için kullanılır; örneğin, “Odanın ortasındaki tiksinç koku herkesi rahatsız etti.”

5. Tiksinç kelimesi TDK’da var mı?

   Evet, Tiksinç kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve “iğrenç, tiksinti veren” anlamıyla tanımlanmaktadır.