Tartışılabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Tartışılabilmek, Türkçe kökenli bir fiil olup, bir konunun veya durumun üzerinde konuşulabilir, fikir alışverişine açık olma ya da sorgulanabilir olma imkanını ifade eder. Bu kelime, günlük dilde bir meselenin farklı açılardan ele alınabilirliğini vurgulamak için sıkça kullanılır.

“Tartışılabilmek” gibi kelimeler, düşünsel derinliği ve eleştirel bakış açısını yansıtan önemli kavramlardandır. Özellikle akademik çevrelerde, felsefi tartışmalarda veya toplumsal meselelerin değerlendirilmesinde karşımıza çıkan bu ifade, bir konunun mutlak olmadığını, farklı görüşlere açık olduğunu gösterir. Bu tür bir esneklik ve sorgulayıcılık, modern düşünce yapısının Temel taşlarından biridir. Bu yazıda, “tartışılabilmek” fiilinin TDK’daki yerini, kökenlerini ve Günlük hayattaki kullanım örneklerini detaylıca inceleyeceğiz.

Tartışılabilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Tartışılabilmek fiili, Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde doğrudan bir Madde olarak yer almasa da, “tartışmak” fiilinin pasif ve yeterlilik ekleri (-ıl- ve -abil-) ile birleşmesiyle oluşan bir yapıdır. Bu kelime, bir olayın, fikrin veya durumun, farklı bakış açılarıyla ele alınmaya, üzerinde düşünülmeye, karşılıklı fikir alışverişine açık olma halini ifade eder. Yani, kesinlik arz etmeyen, doğruluğu veya yanlışlığı üzerine konuşulabilecek, sorgulanabilir bir niteliğe sahip olmak anlamına gelir. Toplumsal meselelerden bilimsel teorilere, sanatsal yorumlardan kişisel tercihlere kadar geniş bir yelpazede, bir konunun mutlak veya değişmez olmadığını, aksine eleştiriye, yoruma ve yeni bilgilere açık olduğunu belirtmek için kullanılır. Bu anlamıyla, düşünsel esnekliğin ve eleştirel düşüncenin bir göstergesidir.

Tartışılabilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

“Tartışılabilmek” kelimesi, Türkçe kökenli “tartışmak” fiilinden türemiştir. “Tartışmak” fiili ise, eski Türkçedeki “tart-” kökünden gelir. “Tartmak” fiili başlangıçta “bir şeyi ölçmek, değerlendirmek” anlamlarına gelirken, zamanla “karşılıklı fikirleri ölçmek, değerlendirmek” yani “tartışmak” anlamını kazanmıştır. “Tartışmak” fiiline eklenen “-ıl-” eki pasif çatıyı (bir şeyin tartışılması), “-abil-” eki ise yeterlilik veya olasılık anlamını (tartışılabilecek olma) katar. Son olarak “-mek” eki ise fiili isimleştirerek Mastar halini oluşturur. Dolayısıyla tartışılabilmek, bir konunun üzerinde konuşulabilir, fikir alışverişine açık olma imkanını ifade eden tamamen Türkçe kökenli, türemiş bir fiildir.

Tartışılabilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Bu kararın hukuki geçerliliği henüz tartışılabilmektedir, zira bazı maddeler anayasaya aykırı görünüyor.

Cümle, alınan bir kararın yasal açıdan sorgulanabilir olduğunu ve üzerinde konuşulması gerektiğini belirtiyor.

2. Sanat eserlerinin güzelliği, kişiden kişiye değiştiği için her Zaman tartışılabilmek potansiyeline sahiptir.

Sanatın öznel doğası gereği, estetik değerlerin sürekli olarak farklı yorumlara açık olduğunu ifade eder.

3. Bilimsel bir teorinin tartışılabilmek özelliği, onun gelişime açık ve dinamik olduğunu gösterir.

Bilimde dogmatizmin aksine, her teorinin yeni kanıtlarla sorgulanabilir ve geliştirilebilir olduğunu vurgular.

4. Toplumda bazı eski geleneklerin günümüz şartlarına uygunluğu hâlâ tartışılabilmektedir.

Geleneklerin değişen yaşam koşulları karşısında geçerliliğinin sorgulandığını ve ele alındığını belirtir.

5. Olayın perde arkası hakkında ortaya atılan iddiaların doğruluğu, henüz tüm yönleriyle tartışılabilmektedir.

Bir olayın ardındaki gerçeklerin tam olarak netleşmediğini, farklı ihtimallerin değerlendirildiğini ifade eder.

Tartışılabilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Sorgulanabilirlik: Bir konunun veya durumun sorgulanabilir, üzerinde düşünülmeye açık olma hali.
• Münakaşa edilebilir olmak: Bir mesele hakkında karşılıklı konuşma, görüş alışverişi yapma imkanı bulunmak.
• İhtilaflı olmak: Üzerinde görüş ayrılıkları bulunan, farklı fikirlerin çatıştığı bir durum.

Yakın Anlamlıları:

• Müzakere edilebilir olmak: Detaylı bir şekilde ele alınıp görüşülebilir nitelikte olmak.
• Değerlendirilebilir olmak: Farklı açılardan ele alınıp hüküm verilebilir olma durumu.

Zıt Anlamlıları:

• Kesinlik: Şüpheye yer bırakmayan, tartışma götürmez olma hali.
• Mutlakiyet: Tartışılamaz, değiştirilemez ve sorgulanamaz olma durumu.
• Dogmatiklik: Belirli ilke veya inançların sorgulanamaz kabul edilmesi.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Tartışılabilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Tartışılabilmek ne demek kısaca?

Kısaca, üzerinde konuşulabilir, fikir alışverişine açık veya sorgulanabilir nitelikte olmak demektir.

Tartışılabilmek hangi dilden gelir?

Bu kelime, tamamen Türkçe kökenli “tartışmak” fiilinden türemiş olup, dilimize dışarıdan bir alıntı değildir.

Tartışılabilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Tartışılabilmek kelimesinin eş anlamlıları arasında “sorgulanabilirlik” ve “münakaşa edilebilir olmak” sayılabilir.

Tartışılabilmek cümle içinde nasıl kullanılır?

Örneğin, “Bu konunun doğruluğu hala tartışılabilmektedir.” şeklinde, bir durumun kesinlik taşımadığını belirtmek için kullanılır.

Tartışılabilmek kelimesi TDK’da var mı?

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir madde olarak yer almasa da, “tartışmak” fiilinin pasif ve yeterlilik ekleriyle türemiş bir biçimi olarak anlamlandırılır.