Tanımlayıvermek, Türkçe kökenli bir fiil olup bir şeyi hızla, kolayca veya aniden tanımlamak anlamına gelir. Günlük dilde, genellikle bir kavramı veya durumu kısa sürede açıklama ihtiyacı duyulduğunda kullanılır.
Günlük konuşmalarda Zaman zaman karşımıza çıkan, eyleme hız ve kolaylık katan özel fiillerden biri de tanımlayıvermek kelimesidir. Bir konuyu aniden veya pratik bir şekilde açıklama ihtiyacı hissettiğimizde bu ifadeye başvururuz. Bu pratik kullanım, dilimizin zenginliğini ve anlatım gücünü ortaya koyar. Şimdi gelin, tanımlayıvermek kelimesinin TDK’daki yerini, kökenini ve çeşitli kullanım alanlarını detaylıca inceleyelim.
Tanımlayıvermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre tanımlayıvermek kelimesi, bir şeyi veya kavramı hızlı, kolay ve beklenmedik bir şekilde tanımlama eylemini ifade eden bir fiildir. Bu yapı, “tanımlamak” fiiline “-ıvermek” tezlik fiili ekinin eklenmesiyle oluşmuştur. Tevlik fiili, eylemin çabucak, aniden veya zahmetsizce gerçekleştiği anlamını katar. Dolayısıyla, bir durumu, kişiyi veya nesneyi vakit kaybetmeden, pratik bir biçimde veya hatta düşünmeden açıklayıp nitelendirmek anlamına gelir. Genellikle, karşıdaki kişiye bir şeyin ne olduğunu veya özelliklerini çabucak anlatma gerekliliği doğduğunda bu fiil kullanılır. Konuşma dilinde pratikliği ve anlık tepkiyi vurgulayan bir ifadedir.
Tanımlayıvermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Tanımlayıvermek kelimesi, köken itibarıyla tamamen Türkçe bir yapıya sahiptir. Kelimenin ana gövdesi olan “tanım” kelimesi, Eski Türkçede “tanı-” fiilinden türemiştir ve “bir şeyi bilme, ayırt etme” anlamlarına gelir. Bu köke “-la-” yapım eki eklenerek “tanımlamak” fiili meydana gelmiştir. “Tanımlamak”, bir şeyin özelliklerini açıklamak veya sınırlarını belirlemek demektir. Kelimenin sonundaki “-ıvermek” ise Türkçede tezlik fiili olarak bilinen birleşik bir ektir. Bu ek, eylemin çabuk, kolay veya beklenmedik bir şekilde gerçekleştiğini ifade eder. Dolayısıyla, tanımlayıvermek, “hızla veya kolayca tanımlamak” anlamını taşıyan, dilimizin kendi iç dinamikleriyle oluşmuş, zengin ve işlevsel bir yapıdır.
Tanımlayıvermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Öğretmen, zor konuyu bir çırpıda tanımlayıvermek için basit örnekler kullandı.
Bu cümlede, öğretmenin karmaşık bir konuyu Hızlıca ve anlaşılır bir şekilde açıkladığı vurgulanmaktadır.
Yeni tanıştığı kişiyi tek kelimeyle tanımlayıvermek istese de uygun bir sıfat bulamadı.
Burada, kişinin bir başkasını anlık ve öz bir şekilde nitelendirme çabası anlatılmaktadır.
Durumu ona telefonda kısaca tanımlayıvermek zorunda kaldım, çünkü zamanımız kısıtlıydı.
Bu kullanım, kısıtlı zaman nedeniyle bir olayın ana hatlarının aceleyle anlatıldığını göstermektedir.
Çocuğa bilmediği kelimeyi oyun oynarken kolayca tanımlayıvermek, öğrenmeyi daha keyifli hale getirdi.
Cümle, bir kelimenin anlamının zahmetsizce ve doğal bir akış içinde açıklandığını ifade eder.
Yazar, karakterin ruh halini birkaç çarpıcı cümleyle tanımlayıvermek gibi bir yeteneğe sahipti.
Bu örnek, edebi bir eserde karakterin derinliğini hızlı ve etkili bir şekilde okuyucuya aktarma becerisini vurgular.
Tanımlayıvermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Bir fiilin tezlik eki almış Halı olan tanımlayıvermek kelimesinin tam eş anlamlılarını bulmak güçtür, çünkü “-ıvermek” eki eyleme özel bir hız ve kolaylık anlamı katar. Ancak, bu hız ve kolaylık bağlamında kullanılabilecek bazı kelimeler ve ana fiilin eş anlamlıları mevcuttur.
Eş Anlamlıları:
- Açıklayıvermek: Bir şeyi hızlı ve pratik bir şekilde izah etmek, anlamını belirtmek.
- Tarifleyivermek: Bir nesneyi veya durumu çabucak betimlemek, özelliklerini sıralamak.
- Tanımlamak: Bir şeyin özelliklerini, sınırlarını belirterek ne olduğunu anlatmak (bu bağlamda hızlı ve kolay bir eylemi ima eder).
Yakın Anlamlıları:
- Nitelendirmek: Bir şeyin özelliklerini belirtmek.
- İzah Etmek: Bir konuyu açıklığa kavuşturmak.
- Betimlemek: Bir şeyi sözcüklerle resmetmek, ayrıntılarıyla anlatmak.
Zıt Anlamlıları:
- Belirsiz Bırakmak: Bir konuyu açıkça tanımlamamak, muğlak ve anlaşılmaz halde tutmak.
- Karmaşıklaştırmak: Basit bir şeyi anlaşılmaz hale getirmek, tanımlamayı zorlaştırmak veya imkansız kılmak.
- Gizlemek: Bir şeyin özelliklerini veya ne olduğunu saklamak, açıklamamaktır.
İlgili İçerikler
- Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Altıncı ayak Ne Demek? Altıncı ayak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kapayabilmek Ne Demek? Kapayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Tanımlayıvermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tanımlayıvermek ne demek kısaca?
Tanımlayıvermek, bir şeyi veya kavramı hızlı, kolay ve beklenmedik bir şekilde açıklamak veya nitelendirmek anlamına gelen bir fiildir.
Tanımlayıvermek hangi dilden gelir?
Tanımlayıvermek kelimesi, ana gövdesi “tanım” ve tezlik eki “-ıvermek” ile birlikte tamamen Türkçe kökenli bir yapıdır.
Tanımlayıvermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Tanımlayıvermek kelimesinin tam eş anlamlısı olmasa da, hız ve kolaylık bağlamında “açıklayıvermek” veya “tarifleyivermek” gibi fiiller yakın anlamlı olarak kullanılabilir.
Tanımlayıvermek cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu kelime, “Öğretmen, zor konuyu bir çırpıda tanımlayıvermek için basit örnekler kullandı.” şeklinde, bir eylemin hızlıca yapıldığını vurgulamak için kullanılır.
Tanımlayıvermek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Tanımlayıvermek kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te tezlik fiili yapısı olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!