Sürttürmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Sürttürmek, Türkçe kökenli bir fiil olup, bir nesnenin başka bir nesneye temas ederek sürtünmesini sağlamak anlamına gelir. Günlük dilde genellikle bir yüzeyi temizlemek veya bir şeyi hareket ettirmek amacıyla yapılan eylemleri ifade eder.

Günlük konuşmalarda ve çeşitli eylemlerin tarifinde sıkça karşılaştığımız ‘sürttürmek’ kelimesi, bir yüzeyin diğerine temasını ifade eden güçlü bir fiildir. Özellikle fiziksel işlerde, temizlikte veya mekanik hareketlerde bu kelimeye sıkça rastlarız. Bu fiilin dilimizdeki yerini, anlam katmanlarını ve doğru kullanımını bu içerikte derinlemesine ele alacağız.

Sürttürmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğüne göre sürttürmek fiili, en temel anlamıyla bir nesnenin başka bir nesneye temas ederek üzerinde Hareket etmesini Sağlamak eylemini ifade eder. Bu eylem, genellikle bir yüzeyin temizlenmesi, bir şeyin harekete geçirilmesi veya iki cisim arasında sürtünme kuvveti oluşturulması amacıyla gerçekleştirilir. Kelime, geçişli bir fiil olarak kullanıldığı için, eylemi gerçekleştiren bir özne ve eylemin uygulandığı bir nesne gerektirir. Örneğin, bir zımpara kağıdını bir yüzeye sürttürmek veya bir kapıyı duvara sürttürmek gibi kullanımlar, bu fiilin anlamını net bir şekilde ortaya koyar. Bu fiil, genellikle bir eylemin zorla, sürekli veya kasıtlı olarak yapıldığını da ima edebilir, bu da ona eylemde bir yoğunluk ve amaç katmaktadır.

Sürttürmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Dilimizde sıkça kullanılan sürttürmek kelimesi, Türkçe kökenli bir fiildir. Bu kelime, eski Türkçeden günümüze ulaşan ve ‘bir yüzeye değerek geçmek’ anlamındaki sürtmek fiilinden türemiştir. ‘Sürtmek’ fiiline, eylemi oldurgan hale getiren, yani bir başkasına yaptırma anlamı katan ‘-tür’ oldurganlık eki getirilerek ‘sürttürmek’ fiili meydana gelmiştir. Bu ek, fiilin anlamını ‘sürtme eylemini başkasına yaptırmak veya bir şeyi sürtmesini sağlamak’ şeklinde genişletmiştir. Dolayısıyla kelime, doğrudan Türk dilinin kendi iç dinamikleriyle oluşturulmuş ve zamanla bugünkü anlam ve kullanımına kavuşmuştur. Köken itibarıyla herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir, öz Türkçe bir yapıdır.

Sürttürmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Ahşap zemini parlatmak için cilayı bezle iyice sürttürmek gerekiyor.

   Bu cümle, bir yüzeyi temizleme veya parlatma amacıyla yapılan fiziksel bir eylemi ifade eder.

2. Motorun parçaları birbirine sürttürmek yerine, aralarına mutlaka yağlayıcı eklemeliyiz.

   Mekanik bir bağlamda, istenmeyen sürtünmeyi önlemek için alınan önlemi açıklar.

3. Çocuk, yeni oyuncağını yere sürttürmek Suretiyle garip sesler çıkarıyordu.

   Bir nesneyi başka bir yüzeyde hareket ettirme eylemini, oyun bağlamında gösterir.

4. Kapıyı zorla kapatmaya çalışırken menteşeleri duvara sürttürmekten rahatsız edici bir ses geldi.

   İstenmeyen bir temas ve sürtünme sonucunda oluşan durumu belirtir.

5. Ressam, fırçasını tuvale nazikçe sürttürmek yerine, daha sert darbelerle çalışmayı tercih etti.

   Sanatsal bir eylemin fiziksel icrasını, fırça tekniği üzerinden tanımlar.

Sürttürmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Sürttürmek kelimesinin anlamdaşları ve karşıt anlamlıları, dilimizdeki zenginliği ortaya koyar:

• Eş Anlamlıları:
  • Temas Ettirmek: Bir şeyi başka bir şeye değmesini sağlamak.
  • Değdirmek: Bir nesneyi bir yüzeye hafifçe veya tamamen temas ettirmek.
  • Sürtünmesini Sağlamak: Bir şeyin bir Yüzey üzerinde sürtünme eylemini gerçekleştirmesine neden olmak.
• Yakın Anlamlıları:
  • Ovalamak: Bir yüzeyi dairesel hareketlerle ovuşturmak, genellikle temizlik veya masaj için.
  • Sürtmek: Eylemi yapan öznenin kendisinin bir yere değerek geçmesi (sürttürmek, başkasına yaptırmadır).
• Zıt Anlamlıları:
  • Ayırmak: Birbirine temas eden şeyleri birbirinden uzaklaştırmak.
  • Uzaklaştırmak: Bir nesneyi başka bir nesnenin uzağında tutmak, teması engellemek.

Sürttürmek ile Sık Karıştırılan Kelimeler

Sürttürmek kelimesi, genellikle kendisiyle çok benzer olan ancak farklı bir eylem bildiren sürtünmek fiiliyle karıştırılabilir. Aralarındaki temel fark, eylemin öznesinin kim olduğudur:

• Sürtünmek: Eylemi gerçekleştiren öznenin kendisinin bir yüzeye temas ederek hareket etmesidir. Örneğin, “Kedi koltuğa sürtündü.” cümlesinde kedi kendi kendine sürtünme eylemini yapar. Bu, genellikle istemsiz veya kendi isteğiyle olan bir eylemdir.
• Sürttürmek: Bir şeyi (nesne) başka bir şeye sürtmesini sağlamak, eylemi başkasına yaptırmak veya bir şeye zorla yaptırmaktır. Örneğin, “Çocuk arabasını halıya sürttürdü.” cümlesinde çocuk, arabanın sürtünme eylemini gerçekleştirmesini sağlar. Bu, kasıtlı ve geçişli bir eylemdir.

İlgili İçerikler

• Matrah Ne Demek? Matrah TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• REM Uykusu Ne Demek? REM Uykusu TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sürttürmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Sürttürmek ne demek kısaca?

  Sürttürmek, bir nesnenin başka bir nesneye temas ederek sürtünmesini sağlamak anlamına gelen Türkçe kökenli bir fiildir.

• Sürttürmek hangi dilden gelir?

  Sürttürmek kelimesi, ‘sürtmek’ fiiline oldurganlık eki getirilerek oluşturulmuş, öz Türkçe bir kelimedir.

• Sürttürmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Sürttürmek kelimesinin eş anlamlıları arasında “temas ettirmek” ve “değdirmek” gibi ifadeler yer alır.

• Sürttürmek cümle içinde nasıl kullanılır?

  Bu kelime, “Kapıyı duvara sürttürmek, çizilmesine neden oldu.” gibi fiziksel bir temas ve sürtünme eylemini ifade eden cümlelerde kullanılır.

• Sürttürmek kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Sürttürmek kelimesi Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğünde yer almakta ve anlamı açıklanmaktadır.