Sözleme Ne Demek? Sözleme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sözleme, Türkçe kökenli eski bir isim olup sözleşme yapma işi veya durumu anlamına gelir. Günümüzde daha çok ‘sözleşme’ kelimesiyle ifade edilen bu kavram, geçmişte bir anlaşmaya varma eylemini tanımlamak için kullanılırdı. Bu kelime, hukuki veya ticari bağlamlarda ortaya çıkan mutabakatları ifade etmek için tercih edilirdi.

Günlük konuşmada nadiren karşımıza çıksa da, dilimizin zenginliğinde özel bir yere sahip olan bazı kelimeler vardır. Sözleme de bu kelimelerden biridir ve özellikle eski metinlerde veya hukuki bağlamlarda izlerine rastlanabilir. Bu tür kelimeler, dilin Zaman içindeki evrimini ve anlam kaymalarını gözler önüne serer. Bu kapsamlı içerikte, Sözleme kelimesinin derinlemesine anlamını, kökenini ve kullanım alanlarını keşfedeceksiniz.

Sözleme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Sözleme kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “eskimiş” olarak nitelendirilen bir isimdir. Temel olarak, “sözleşme yapma eylemi” veya “bir sözleşme durumu” anlamına gelir. Geçmiş dönemlerde, iki veya daha fazla taraf arasında karşılıklı mutabakata varılarak bir anlaşmanın sağlanması ve bunun kayda geçirilmesi sürecini ifade etmek için kullanılırdı. Günümüz Türkçesinde bu anlam, doğrudan sözleşme kelimesiyle karşılanmaktadır. Dolayısıyla, sözleme kelimesi, bir taahhüdün, anlaşmanın veya mutabakatın gerçekleşme aşamasını tanımlar. Bu anlamıyla, genellikle hukuki veya ticari metinlerde, ancak artık yaygın olmayan bir ifade olarak görülebilir.

Sözleme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Sözleme kelimesi, dilimizin özgün yapısından türemiş, Türkçe kökenli bir sözcüktür. Temelini “söz” (kelime, vaat) kelimesinden alır. “Söz” köküne, fiil yapım eki olan “-le-“ eklenerek “sözlemek” (konuşmak, vaat etmek) fiili oluşturulmuştur. Ardından, eylemi isimleştiren “-me” isim fiil eki getirilerek “sözleme” kelimesi meydana gelmiştir. Bu etimolojik yapı, kelimenin “bir sözü dile getirme, vaatte bulunma veya bir anlaşmayı ifade etme” anlamıyla doğrudan ilişkilidir. Zamanla, sözleme kelimesinin yerini daha yaygın olarak “sözleşme” kelimesi almış ve bu durum kelimenin TDK tarafından “eskimiş” olarak sınıflandırılmasına yol açmıştır. Anlam kayması yerine, daha çok kullanım sıklığı ve tercih değişikliği söz konusudur.

Sözleme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Bu kadim metinlerde, ticari bir sözlemenin şartları detaylıca anlatılıyordu.
   (Anlaşmanın detaylarını içeren eski bir belgeye atıf yapılıyor.)
2. İki köy arasında yapılan Arazi değişimi, bir sözleme ile resmileştirilmişti.
   (Bir mutabakatın hukuki belgesini ifade eder.)
3. Yüzyıllar önce, beyler arasındaki sözlemeler genellikle yazılı değil, sözlü olurdu.
   (Geçmişte yapılan anlaşmaların biçimine vurgu yapıyor.)
4. Eski bir divanda, bir şairin sevdiğiyle yaptığı sözlemeden bahsediliyordu.
   (Edebi bir metinde geçen, iki kişi arasındaki vaadi anlatıyor.)
5. Kasabanın ileri gelenleri, su kaynaklarının kullanımı üzerine yeni bir sözleme yapmaya karar verdi.
   (Toplumsal bir uzlaşmanın ve anlaşmanın gerekliliğini belirtir.)

Sözleme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Sözleme kelimesi, eski bir ifade olmasına rağmen, günümüz Türkçesinde ve farklı dillerden geçen kelimelerde birçok eş ve yakın anlama sahip alternatifleri bulunmaktadır.

Eş Anlamlıları:

• Sözleşme: Günümüzde sözleme kelimesinin yerine kullanılan en yaygın eş anlamlısıdır; iki veya daha fazla taraf arasında yapılan hukuki bir anlaşmadır.
• Anlaşma: Tarafların belirli konularda karşılıklı mutabakata varması durumunu ifade eder.
• Mukavele: Özellikle hukuki ve ticari bağlamda kullanılan, sözleşme anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir.
• Ahit: Daha çok manevi ve kutsal bir vaat veya anlaşmayı ifade eder, ancak genel anlamda sözleşme yerine de kullanılabilir.

Yakın Anlamlıları:

• Mutabakat: Taraflar arasında sağlanan fikir birliği ve uzlaşma.
• Pakt: Genellikle devletler arasında yapılan siyasi veya askeri anlaşmalar için kullanılır.

Zıt Anlamlıları:

• İhtilaf: Taraflar arasındaki anlaşmazlık, uyuşmazlık durumu.
• Fesih: Bir sözleşmenin veya anlaşmanın sona erdirilmesi, bozulması.
• Uyuşmazlık: Fikir veya çıkar ayrılığı nedeniyle ortaya çıkan anlaşmazlık.

Sözleme ile Sık Karıştırılan Kelimeler

Sözleme kelimesi, günümüzde pek kullanılmadığı için doğrudan sık karıştırılan başka bir kelimeye sahip değildir. Ancak, anlam ve yapı itibarıyla en çok ilişkilendirildiği ve aslında Ayni anlama geldiği kelime sözleşmedir. Sözleme, sözleşmenin eski dildeki karşılığıdır. Bu durum, kelimenin kullanım bağlamını anlamak için önemlidir. Genellikle “sözleşme” yerine yanlışlıkla “sözleme” kullanılması gibi bir karışıklık değil, “sözleme”nin anlamının bilinmemesi veya “sözleşme” ile bağlantısının kurulmaması şeklinde bir durum söz konusudur.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sözleme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Sözleme ne demek kısaca?
  Sözleme, eski dilde “sözleşme yapma işi veya durumu” anlamına gelen bir isimdir. Günümüzde “sözleşme” kelimesiyle ifade edilen kavramın geçmişteki karşılığıdır.
• Sözleme hangi dilden gelir?
  Sözleme kelimesi, Türkçe kökenli olup “söz” kökünden türemiştir. Öz Türkçe bir yapıya sahiptir.
• Sözleme kelimesinin eş anlamlısı nedir?
  Sözleme kelimesinin günümüzdeki başlıca eş anlamlısı sözleşme, anlaşma ve mukaveledir.
• Sözleme cümle içinde nasıl kullanılır?
  Sözleme kelimesi, özellikle eski metinlerde bir anlaşmanın veya taahhüdün yapılması eylemini belirtmek için kullanılır. Örneğin, "Taraflar arasında yeni bir sözleme imzalandı." şeklinde bir kullanım mümkündür.
• Sözleme kelimesi TDK’da var mı?
  Evet, Sözleme kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te "isim, eskimiş" olarak yer almaktadır. Anlamı "sözleşme işi veya durumu" olarak belirtilmiştir.