Sezilebilme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Sezilebilme, bir şeyin duyularla veya sezgilerle algılanabilir olma durumunu ifade eder. Özellikle soyut kavramların veya duyguların anlaşılabilirliğini belirtmek için kullanılır.

Hayatımızda karşılaştığımız birçok olgu veya duygu, bazen açıkça ifade edilemese de içsel bir algıyla kavranabilir. Sezilebilme kavramı, işte tam da bu algı yeteneği veya durumunu tanımlar. Özellikle felsefi tartışmalarda veya insan psikolojisini anlamaya çalışırken bu terimle sıkça karşılaşılır. Bu yazı, bir şeyin algılanabilir olmasının derinliklerini ve dilimizdeki yerini tüm yönleriyle ele alacaktır.

Sezilebilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Sezilebilme, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde isim türünde bir kelime olarak yer almaktadır. Bu kelime, en temel anlamıyla bir şeyin duyular, içgüdüler veya sezgiler aracılığıyla algılanabilir, fark edilebilir veya anlaşılabilir olma durumunu ifade eder. Yani, bir durumun, bir duygunun ya da bir düşüncenin doğrudan Gözlem veya mantıksal çıkarım yoluyla değil de daha çok içsel bir his veya ani bir kavrayışla idrak edilme potansiyelidir. Örneğin, bir kişinin ruh halindeki ince değişimlerin dışarıdan fark edilmesi veya bir olayın henüz gerçekleşmeden önce hissedilmesi gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilir. Kelime, genellikle somut olmayan, soyut kavramların veya derin anlamların algılanma yeteneği bağlamında kullanılır ve insan algısının incelikli yönlerini vurgular.

Sezilebilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Sezilebilme kelimesi, köken olarak Türkçe bir kelimedir ve ‘sezmek’ fiilinden türetilmiştir. ‘Sezmek’ fiili, eski Türkçede ‘sez-gül’ biçiminde ‘anlamak, fark etmek, hissetmek’ anlamlarında kullanılmıştır. Kelime yapısı incelendiğinde, ‘sez-‘ köküne ‘-il-‘ edilgenlik ekinin, ardından ‘-ebil-‘ yeterlilik (potansiyel) ekinin ve son olarak ‘-me’ isim fiil ekinin eklenmesiyle Sezilebilme kelimesi oluşturulmuştur. Bu ekler, kelimeye ‘sezilebilir olma durumu’ anlamını kazandırmıştır. Türkçenin zengin ek yapısı sayesinde, bir fiilden türetilerek Oldukça spesifik bir durumu ifade eden bu isim, dilimizin anlam oluşturma gücünü açıkça ortaya koyar. Kelimenin anlamında Zaman içinde büyük bir kayma olmamış, temel ‘sezgi ile algılama’ anlamını korumuştur.

Sezilebilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Sanat eserindeki derin anlamlar, dikkatli bir bakışla bile olsa, herkes için kolayca sezilebilme özelliğini taşımıyordu.

   Bu cümle, bir sanat eserinin içeriğinin herkes tarafından hemen anlaşılamayacağını, özel bir duyarlılık gerektirdiğini belirtir.

2. Toplantıdaki gergin hava, kimsenin açıkça dile getirmemesine rağmen, salondaki herkes tarafından sezilebilme potansiyeline sahipti.

   Burada, bir atmosferin veya duygunun, doğrudan ifade edilmese de hissedilebilir olduğunu vurgulanmaktadır.

3. Çocuğun gözlerindeki hüzün, annesi için anında sezilebilme niteliği taşıyordu; kelimelere gerek yoktu.

   Bu örnek, güçlü bir bağlamda, duyguların sözsüz iletişimin ötesinde Nasıl algılanabildiğini gösterir.

4. Felsefi metinlerdeki soyut kavramların sezilebilme derecesi, okuyucunun entelektüel birikimine göre değişir.

   Cümle, karmaşık ve soyut fikirlerin anlaşılabilirliğinin kişiden kişiye farklılık gösterebileceğine işaret eder.

5. Geleceğe dair belirsizlikler, toplumda genel bir endişe halinin sezilebilmesine yol açtı.

   Bu kullanım, geleceğe yönelik kaygıların toplumda hissedilir bir etki yarattığını ifade eder.

Sezilebilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Sezilebilme kelimesi, anlam genişliği itibarıyla farklı bağlamlarda kullanılabilecek eş ve yakın anlamlılara sahiptir.

• Eş Anlamlıları:
  • Algılanabilirlik: Bir şeyin duyular veya zihin yoluyla fark Edilebilme, kavranabilme durumu.
  • Kavranabilirlik: Zihinsel olarak anlaşılabilir veya idrak edilebilir olma hali.
  • İdrak Edilebilirlik: Bir şeyin akıl yoluyla tam olarak anlaşılması, farkına varılması durumu.
• Yakın Anlamlıları:
  • Anlaşılırlık: Bir konunun veya ifadenin kolayca fark edilebilir ve yorumlanabilir olması.
  • Fark Edilebilirlik: Bir şeyin varlığının veya özelliğinin gözlemlenebilir, belirgin olması.
• Zıt Anlamlıları:
  • Sezilemezlik: Bir şeyin duyularla veya sezgilerle hiçbir şekilde algılanamaması durumu.
  • Algılanamazlık: Herhangi bir duyu organı veya zihin tarafından fark edilememe, kavranamama hali.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Sezilebilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Sezilebilme ne demek kısaca?

  Sezilebilme, bir şeyin duyularla veya içsel bir hisle algılanabilir, fark edilebilir olma durumudur.

• Sezilebilme hangi dilden gelir?

  Sezilebilme kelimesi, köken olarak Türkçe bir kelime olup ‘sezmek’ fiilinden türetilmiştir.

• Sezilebilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Bu kelimenin eş anlamlıları arasında algılanabilirlik, kavranabilirlik ve idrak edilebilirlik bulunmaktadır.

• Sezilebilme cümle içinde nasıl kullanılır?

  Örneğin, “Çocuğun gözlerindeki hüzün, annesi için anında sezilebilme niteliği taşıyordu.” şeklinde kullanılabilir.

• Sezilebilme kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, Sezilebilme kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde isim türünde yer almaktadır.