Seçtirtmek, Türkçe kökenli bir fiil olup, bir şeyi başkasına seçtirme veya seçimi dolaylı yoldan birine yaptırma eylemini ifade eder. Günlük dilde genellikle bir otoritenin, bir konuda başkalarına seçim yaptırdığı ya da yönlendirdiği durumlarda kullanılır. Bu, dolaylı bir yaptırım içerir.
Günlük konuşmalarda, özellikle bir görevin veya sorumluluğun devredilmesi söz konusu olduğunda ‘seçtirtmek’ gibi fiillerle karşılaşabiliriz. Bu tür yapılar, eylemin doğrudan değil, dolaylı yoldan gerçekleştiğini gösterir. Bir otoritenin veya durumun, başkalarını bir tercihe yönlendirmesiyle ortaya çıkan bu eylem, dilimizdeki zengin fiil çekimlerinin güzel bir örneğidir. Bu yazıda, ‘seçtirtmek’ kelimesinin derinlemesine anlamını, kökenini ve çeşitli kullanım bağlamlarını keşfedeceksiniz.
Seçtirtmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk dilinin zengin yapısı içinde yer alan ‘seçtirtmek’ fiili, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir tanıma sahip olmasa da, ‘seçmek’ fiilinden türeyen ‘seçtirmek’ fiilinin bir ileri derecesi olarak yorumlanabilir. Temelde, bir eylemi başkasına yaptırmak anlamına gelen ettirgenlik (causative) yapısının iki katmanlı halidir. Bu bağlamda ‘seçtirtmek’, bir şeyi bir başkasına seçtirme eylemini, üçüncü bir kişi veya durum aracılığıyla gerçekleştirmeyi ifade eden bir fiildir. Yani, eylemin öznesi, seçme işini doğrudan kendisi yapmaz; bu işi birine yaptırır, o kişi de başkasına yaptırır veya o kişinin başkasına yaptırmasını sağlar. Örneğin, bir müdürün sekreterine, çalışanlardan birinin görevlendirilmesini seçtirtmesi gibi durumlarda kullanılır. Bu fiil, emir, yönlendirme veya yetki devri gibi durumları içerir.
Seçtirtmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Türkçe kökenli bir fiil olan ‘seçtirtmek’, dilimizdeki ‘seçmek’ fiilinden türemiştir. ‘Seçmek’ eylemi, bir veya birden fazla seçenek arasından tercih yapmak anlamına gelir. ‘Seçmek’ fiiline eklenen ‘-t’ veya ‘-tir’ ekleri, fiile ettirgenlik (causative) anlamı katarak eylemin başkasına yaptırılmasını sağlar. Örneğin, ‘seçmek’ten ‘seçtirmek’ fiili, birine bir şey seçtirmek anlamına gelir. ‘Seçtirtmek’ ise, bu ettirgenlik yapısının daha da ileri bir aşamasıdır; yani ‘seçtirme’ eylemini başkasına yaptırmak demektir. Bu yapı, Türk dilinin fiil köklerine çeşitli ekler getirerek yeni anlamlar üretme yeteneğinin güçlü bir göstergesidir. Kelime, anlam kaymasından ziyade, anlamın derecesini ve eylemin dolaylılığını artıran bir yapısal dönüşüm geçirmiştir.
Seçtirtmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Müdür, yeni proje ekibinin liderini çalışanlara seçtirtmek yerine kendisi belirledi.
Bu cümlede, müdürün demokratik bir yaklaşım sergilemeyip, seçimi başkalarına bırakmak yerine doğrudan kendisinin yaptığı anlatılıyor.
- Komite, en iyi tasarımın halk oylamasıyla seçtirtmek için bir Kampanya başlattı.
Burada, komitenin bir tasarımın seçimini halkın inisiyatifine bıraktığı ve bu süreci organize ettiği ifade edilmektedir.
- Eski imparator, halefini danışmanlarına seçtirtmek Suretiyle taht kavgalarını önlemeyi amaçladı.
Bu örnek, imparatorun önemli bir kararı, kendi yerine güvendiği bir gruba devrederek olası çatışmaları engelleme stratejisini gösterir.
- Bazen hayat, bize seçenekleri seçtirtmek yerine, doğrudan dayatır gibi hissederiz.
Bu mecaz kullanımda, hayatın zorlu koşullarının insanı bir seçim yapmaya zorladığı, hatta seçme özgürlüğünü elinden aldığı hissi vurgulanmaktadır.
- Otel yönetimi, yeni menüdeki yemekleri müşterilere anketle seçtirtmek istedi.
Bu cümle, otelin Müşteri memnuniyetini artırmak amacıyla, menüdeki yemeklerin belirlenmesi sürecini müşterilerin tercihine bıraktığını anlatır.
Seçtirtmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Eş Anlamlıları:
- Seçim yaptırmak: Seçme eylemini bir başkasına gerçekleştirmesini Sağlamak.
- Tercih ettirmek: Bir konuda başkalarının tercih yapmasına önayak olmak.
- Belirlettirmek: Bir şeyin ne olacağını başkalarına belirlemesini sağlamak.
Yakın Anlamlıları:
- Karar verdirmek: Bir konuda başkalarının karara varmasını sağlamak.
- Tayin ettirmek: Bir göreve veya konuma başkaları tarafından atanmasını sağlamak.
Zıt Anlamlıları:
- Kendi seçmek: Bir şeyi doğrudan kendisinin belirlemesi, başkasına bırakmaması.
- Dayatmak: Bir şeyi başkalarının iradesi dışında zorla kabul ettirmek.
- Belirlemek: Bir şeyi doğrudan kendisinin kararlaştırması veya tespit etmesi.
Seçtirtmek ile Sık Karıştırılan Kelimeler
Türkçenin zengin fiil çekimleri arasında ‘seçtirtmek’ kelimesi, özellikle ‘seçmek’ ve ‘seçtirmek’ fiilleriyle karıştırılabilir. Temelde aynı kökten gelseler de, anlam katmanları açısından önemli farklar taşırlar.
- Seçmek: Birçok seçenek arasından birini tercih etmek anlamına gelir. Eylemi doğrudan özne gerçekleştirir. (Örn: “Kitabı ben seçtim.”)
- Seçtirmek: Seçme eylemini bir başkasına yaptırmak anlamına gelir. Eylemin öznesi, seçimi başkasına yaptırır. (Örn: “Kitabı arkadaşıma seçtirdim.”)
- Seçtirtmek: Seçtirme eylemini bir başkasına yaptırmak anlamına gelir. Yani, eylemin öznesi, birine ‘seçtirme’ görevini verir. Bu, dolaylı bir yaptırım veya görevlendirmedir. (Örn: “Müdür, sekretere yeni personel adaylarını seçtirtmek istedi.”)
Bu üç fiil arasındaki temel fark, eylemin kim tarafından ve ne kadar dolaylı yolla gerçekleştirildiği noktasında yatar.
İlgili İçerikler
- Matrah Ne Demek? Matrah TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- REM Uykusu Ne Demek? REM Uykusu TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Seçtirtmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Seçtirtmek ne demek kısaca?
Seçtirtmek, bir şeyi başkasına seçtirme eylemini, yani seçimi dolaylı yoldan birine yaptırma fiilidir. Eylemin öznesi, seçimi doğrudan değil, bir aracı vasıtasıyla gerçekleştirir.
Seçtirtmek hangi dilden gelir?
‘Seçtirtmek’ kelimesi, kökeni Türkçe olan ‘seçmek’ fiilinden türemiştir. Türkçenin ettirgenlik ekleri ile zenginleşmiş bir yapısıdır.
Seçtirtmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
‘Seçtirtmek’ kelimesinin eş anlamlıları arasında “seçim yaptırmak” veya “tercih ettirmek” gibi ifadeler sayılabilir. Bu ifadeler, bir seçimin başkası tarafından yapılmasını sağlamak anlamını taşır.
Seçtirtmek cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu fiil, genellikle bir otoritenin veya kişinin, bir seçimi başkasına yaptırdığı durumlarda kullanılır. Örneğin, “Öğrenci temsilcisini okul yönetimi yerine öğrencilere kendimiz seçtirtmek istiyoruz.” şeklinde kullanılabilir.
Seçtirtmek kelimesi TDK’da var mı?
TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan ‘seçtirtmek’ maddesi bulunmamakla birlikte, ‘seçmek’ fiilinden türeyen ettirgen yapıların bir uzantısı olarak dil bilgisel açıdan geçerlidir. Anlamı, ‘seçtirmek’ fiilinin bir ileri derecesi olarak yorumlanır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!