Paralelist Ne Demek? Paralelist TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Paralelist, Latince ‘parallelus’ kelimesinden türeyen ve İngilizce üzerinden dilimize geçmiş bir isim olup, felsefe, edebiyat veya başka alanlarda **paralelcilik** akımını benimseyen veya uygulayan kişi anlamına gelir. Özellikle felsefi düşüncede ve edebi metin analizlerinde karşımıza çıkarak, belirli bir bakış açısını temsil eder.

Günlük konuşmada nadiren duyduğumuz ancak özellikle akademik çevrelerde veya felsefe ve edebiyat tartışmalarında karşımıza çıkan **paralelist** kelimesi, belirli bir düşünce veya yöntem biçimini ifade eder. Bu terim, farklı disiplinlerdeki benzerlikleri ve eş zamanlılıkları vurgulayan bir bakış açısını temsil eder. Bir kavramın derinliklerine inerek, onun kökenini, TDK’daki yerini ve farklı kullanım alanlarını detaylıca inceleyeceğiz.

Paralelist Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te doğrudan bir Madde başı olarak yer almasa da, ‘paralelcilik’ veya ‘paralelizm’ akımlarını benimseyen kişiyi tanımlamak için kullanılan **paralelist** kelimesi, özellikle akademik ve entelektüel çevrelerde kendine yer bulur. Bu terim, farklı disiplinlerdeki belirli düşünce ve yöntem biçimlerini ifade eder.

1. Anlam (Felsefe Terimi): Felsefe veya psikoloji alanında, zihin ve beden süreçlerinin birbirine paralel, eş zamanlı ilerlediğini, ancak birbirini doğrudan etkilemediğini savunan **paralelcilik** akımına mensup kişiye verilen isimdir. Özellikle 17. yüzyıl felsefesinde, René Descartes’ın ortaya attığı zihin-beden dualizmi sonrası, bu iki varlık alanı arasındaki etkileşimi açıklamakta zorlanan düşünürler tarafından geliştirilmiş bir teoridir. Bu anlamda **paralelist**, zihinsel olaylarla fiziksel olaylar arasında önceden kurulmuş bir uyum olduğunu öne süren bir bakış açısını temsil eder.

2. Anlam (Edebiyat Terimi): Edebiyatta, özellikle şiirde veya düzyazıda, anlam, yapı veya ritim açısından birbirine benzer, eşdeğer ifadelerin art arda kullanılmasıyla oluşan **paralelizm** sanatını uygulayan yazar veya şairleri tanımlar. Edebi metinlerde tekrarlar, zıtlıklar veya benzer yapılar aracılığıyla anlamı güçlendirme amacı güden bu teknik, **paralelist** bir sanatçının eserlerinde sıkça gözlemlenir. Bu tür bir kullanım, metne estetik bir ahenk ve vurgu katar.

3. Anlam (Genel Kullanım): Daha geniş bir bağlamda, herhangi bir alanda benzer veya eş zamanlı olay, durum ya da fikirlerin varlığını savunan veya bu türden benzerlikler kurma eğiliminde olan kişi. Bu kullanım, terimsel olmaktan ziyade, belirli bir bakış açısını veya düşünce biçimini ifade eder. Örneğin, iki farklı ülkenin ekonomik gelişimini **paralelist** bir yaklaşımla değerlendiren bir analistten bahsedilebilir.

Paralelist Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Paralelist kelimesinin etimolojik kökenleri Oldukça derindir ve birden fazla dilden beslenir. Kelime, kökenini Latince ‘parallelus’ kelimesinden alır. Bu Latince terim ise, Antik Yunanca’daki ‘parallēlos’ (παράλληλος) sözcüğünden türemiştir; ‘para-‘ (yanında, boyunca) ve ‘allēlos’ (birbirine) köklerinin birleşiminden oluşur, bu da ‘birbirine paralel’ veya ‘yan yana’ anlamını taşır. Türkçeye genellikle Fransızca ‘paralléliste’ veya İngilizce ‘parallelist’ üzerinden geçmiştir.

Kelimenin temelinde ‘paralel’ kavramı yatar; ‘-ist’ eki ise Batı dillerinde bir akıma, görüşe, mesleğe veya belirli bir pratiğe mensup olan kişiyi ifade eden yaygın bir sonektir. Bu bağlamda **paralelist**, ‘paralelcilik’ veya ‘paralelizm’ olarak adlandırılan düşünce veya sanatsal akımın takipçisi, savunucusu veya uygulayıcısı anlamına gelir. Türkçede doğrudan bir anlam kaymasından ziyade, terimin ait olduğu felsefi veya edebi bağlamlarda anlamı özelleşmiş ve derinleşmiştir. Dilimize bu yolla giren kelime, özellikle soyut kavramları açıklarken veya belirli düşünce sistemlerini tanımlarken tercih edilen bir araç haline gelmiştir.

Paralelist Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Felsefe dersinde, zihin ve beden arasındaki ilişkiyi açıklayan **paralelist** düşünürlerin görüşleri tartışıldı. Bu cümle, kelimenin felsefi bir terim olarak kullanımını göstermektedir.

2. Edebi analizlerinde, yazarın şiirlerindeki yapısal **paralelist** yaklaşımları dikkat çekiyordu. Kelimenin, edebi bir eserdeki biçimsel benzerlikleri vurgulayan bir kişiyi ifade ettiği bağlamdır.

3. Bazı eleştirmenler onu, modern sanat akımlarına karşı çıkan muhafazakar bir **paralelist** olarak tanımlar. Burada, kelime bir akımın veya düşünce sisteminin sıkı bir takipçisi anlamında kullanılmıştır.

4. Toplantıda, iki farklı stratejinin aslında benzer hedeflere ulaşan **paralelist** yaklaşımlar olduğu savunuldu. Bu kullanım, genel anlamda benzerlikleri veya eş zamanlılığı savunan birini ifade eder.

5. O, sadece teoride değil, pratik uygulamalarında da katı bir **paralelist** tutum sergiliyordu. Kişinin belirli bir prensibi hem düşünsel hem de eylemsel olarak benimsediğini vurgular.

Paralelist Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Paralelci: Felsefi veya edebi anlamda **paralelizm** akımını benimseyen kişi. Bu kelime, ‘paralelist’in Türkçeleşmiş ve daha yaygın kullanıma sahip bir karşılığıdır.
• Eşlemeci: Daha genel bir ifadeyle, olaylar veya fikirler arasında eşleme, benzerlik kuran kişi. Özellikle kavramlar veya durumlar arasındaki uyumu arayanları tanımlar.
• Benzerlikçi: Benzerlikleri ön planda tutan, benzer yapılar veya süreçler olduğunu savunan. Bu kişi, farklı görünen durumlar arasındaki ortak noktaları bulmaya odaklanır.

Yakın Anlamlıları:

• Senkronist: Olayların eş zamanlılığını vurgulayan, aynı anda meydana gelen durumları inceleyen. Bu terim, özellikle Zaman boyutundaki paralelliği ifade eder.
• Uyarlamacı: Belirli bir yapıya veya sisteme uyum sağlayan, benzerlikler kuran veya mevcut benzerlikleri kullanan.

Zıt Anlamlıları:

• Etkileşimci: Özellikle felsefede, zihin ve beden arasında karşılıklı bir etkileşim olduğunu savunan; bu yönüyle **paralelciliğin** temel tezine zıt bir görüşü temsil eder.
• Farklılıkçı: Benzerliklerden ziyade farklılıkları, ayrışmaları vurgulayan ve olaylar arasındaki özgün niteliklere odaklanan kişi.
• Karşıtlıkçı: Olaylar veya fikirler arasında zıtlıkları, çatışmaları ön planda tutan ve bu karşıtlıklar üzerinden analiz yapan.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Paralelist Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Paralelist ne demek kısaca?

  Paralelist, felsefe veya edebiyat gibi alanlarda **paralelcilik** veya **paralelizm** akımını benimseyen, bu düşünce veya sanatsal yaklaşımı uygulayan kişidir. Özellikle zihin ve beden arasındaki ilişkide etkileşim yerine eş zamanlılığı savunan düşünürleri tanımlar.

• Paralelist hangi dilden gelir?

  Paralelist kelimesi, kökenini Yunanca ‘parallēlos’ ve Latince ‘parallelus’ kelimelerinden alıp, Türkçeye Fransızca veya İngilizce üzerinden geçmiştir. Temelinde ‘paralel’ kavramı ve bir akıma mensubiyeti belirten ‘-ist’ eki yatar.

• Paralelist kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Paralelist kelimesinin eş anlamlıları arasında **paralelci**, **eşlemeci** ve **benzerlikçi** gibi ifadeler sayılabilir. Bu kelimeler, benzerlikleri veya eş zamanlılıkları savunan, bu yönde düşünen kişileri tanımlar.

• Paralelist cümle içinde Nasıl kullanılır?

  Paralelist kelimesi, genellikle felsefi veya edebi bağlamlarda, “Felsefe tarihinde birçok **paralelist** düşünür, zihin-beden problemine farklı bir bakış açısı sunmuştur” şeklinde kullanılır. Bu kullanım, kişinin belirli bir akıma olan bağlılığını vurgular.

• Paralelist kelimesi TDK’da var mı?

  TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “paralelist” doğrudan bir madde başı olarak yer almasa da, “paralelizm” ve “paralelci” gibi ilgili kavramlar sözlükte açıklanmaktadır. Kelimenin kullanımı daha çok akademik ve spesifik alanlarda yaygındır.