Paragözlü Ne Demek? Paragözlü TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Paragözlü, Türkçe kökenli bir sıfat olup aşırı derecede paraya düşkün, mal canlısı ve cimri kişiler için kullanılır. Günlük dilde, maddi çıkarları her şeyin önünde tutan, menfaatçi ve bencil tavırları olan bireyleri tanımlamak amacıyla sıkça karşımıza çıkar.

“Paragözlü” kelimesi, toplumda belirli karakter özelliklerine sahip bireyleri tanımlamak için yaygın olarak kullanılır. Özellikle maddi çıkarların ön planda tutulduğu durumlarda veya bir kişinin aşırı menfaatçi tutumları gözlemlendiğinde bu ifadeye başvurulur. Gündelik yaşamda insan ilişkilerinde paranın ve malın önemini sorgulayan tartışmalarda sıkça duyduğumuz bir sıfattır. Bu içerikte, TDK’daki yerinden kökenine, kullanım örneklerinden eş anlamlılarına kadar paragözlü kelimesinin tüm yönlerini detaylıca inceleyeceğiz.

Paragözlü Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Paragözlü kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “paraya düşkün, mal canlısı” şeklinde tanımlanan bir sıfattır. Bu tanım, bireyin maddi varlıklara, özellikle paraya karşı aşırı bir ilgi ve bağımlılık geliştirdiğini ifade eder. Paragözlü olarak nitelendirilen kişi, genellikle kendi çıkarlarını her şeyin üzerinde tutar, başkalarının ihtiyaçlarını veya duygularını göz ardı edebilir. Toplumda bu tür bireyler, cimri, eli sıkı veya bencil olarak da algılanabilirler. Onlar için para, sadece bir araç olmaktan öte, bir amaç haline gelmiş ve hayatlarının merkezine oturmuştur. Bu sıfat, bir kişinin karakteristik özelliğini vurgulamak amacıyla kullanılır ve genellikle olumsuz bir çağrışım taşır. Paragözlülük, kişinin maddi kazanç uğruna etik değerlerden veya insani ilişkilerden ödün vermesi durumunu da kapsayabilir. Bu durum, bireyin sosyal çevresiyle olan ilişkilerini zedeleyebilir ve toplum içinde olumsuz bir imaj sergilemesine neden olabilir.

Paragözlü Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

“Paragözlü” kelimesi, Türkçe kökenli birleşik bir sıfattır. “Para” ve “göz” kelimelerinin birleşimiyle oluşmuş, sonuna “-lü” yapım eki eklenmiştir. “Para” kelimesi dilimize Farsçadan geçmekle birlikte, “göz” kelimesi öz Türkçe bir kelimedir. “-lü” eki ise bir şeye sahip olma, bir özellik taşıma anlamı katar. Dolayısıyla “paragözlü”, kelime anlamı olarak “paraya gözü olan”, yani “parayı çok seven, paraya düşkün” anlamını taşır. Kelimenin yapısı ve anlamı, Türkçenin zengin eklemeli dil yapısını ve kelime türetme gücünü açıkça göstermektedir. Etimolojik olarak anlam kayması yaşamamış, doğrudan bileşenlerinin anlamlarını birleştiren şeffaf bir yapıdır. Bu kelime, bir kişinin karakterini ve değer yargılarını somut bir şekilde ifade etme yeteneğine sahiptir.

Paragözlü Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Bu kadar paragözlü biriyle iş yapmak istemem, her fırsatta kendi çıkarını düşünür. (Günlük kullanım, iş ilişkilerinde güven eksikliğini vurgular.)
2. O, paragözlü tavırlarıyla çevresindeki herkesi kendinden soğutmuştu. (Kişilik özelliği olarak eleştirel bir değerlendirme sunar.)
3. Romanın ana karakteri, miras peşindeki paragözlü akrabaların entrikalarıyla boğuşuyordu. (Edebi bir bağlamda, karakter tasvirinde olumsuz bir özellik olarak kullanılır.)
4. Eski dostunun bir anda bu kadar paragözlü kesilmesi, onu derinden yaralamıştı. (Duygusal bir bağlamda hayal kırıklığını ve değişimi ifade eder.)
5. Şehrin paragözlü politikacıları, halkın ihtiyaçlarını değil, kendi ceplerini düşünüyordu. (Eleştirel, toplumsal bir soruna gönderme yapan bir kullanım örneğidir.)

Paragözlü Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Cimri: Parayı harcamaktan aşırı derecede kaçınan, elisıkı ve tutumlu olmanın ötesinde bir davranış biçimi sergileyen kişiler için kullanılır. Paragözlü ile yakın anlamdadır.
• Mal canlısı: Maddi varlıklara, mala ve mülke karşı aşırı düşkünlük gösteren, bunları elde etmek ve biriktirmek için büyük çaba sarf eden kişiyi ifade eder. Paragözlünün Temel anlamlarından biridir.
• Menfaatçi: Her durumda kendi çıkarını ön planda tutan, başkalarının zararına bile olsa kendi lehine olanı tercih eden bencil kişileri tanımlar. Paragözlülüğün sıkça eşlik ettiği bir özelliktir.

Yakın Anlamlıları:

• Hırslı (maddi anlamda): Genellikle olumlu bir anlam taşısa da, maddi kazanç elde etme konusunda aşırıya kaçan, bu uğurda her şeyi göze alan kişiler için paragözlüye yakın Bir anlamda kullanılabilir.
• Eli sıkı: Parayı dikkatli harcayan, tutumlu olan kişileri ifade eder. Cimri kadar olumsuz bir çağrışım yapmaz ancak paragözlülüğün bir belirtisi olabilir.

Zıt Anlamlıları:

• Cömert: Parayı veya sahip olduklarını başkalarıyla paylaşmaktan çekinmeyen, eliaçık ve bağış yapmayı seven kişileri tanımlar. Paragözlülüğün tam karşıtı bir özelliktir.
• Yardımsever: Başkalarına karşılıksız olarak destek olan, onların ihtiyaçlarını kendi çıkarlarının önünde tutan bireyleri ifade eder. Maddi çıkarcılığın aksine, insancıl bir yaklaşımdır.
• Eliaçık: Cömertlikle Ayni anlama gelir ve maddi konularda bonkör davranan kişileri betimler. Paragözlünün kapalı, bencil tavrının zıttıdır.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Paragözlü Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Paragözlü ne demek kısaca?
   Paragözlü, kısaca paraya ve maddi çıkarlara aşırı düşkün olan, mal canlısı ve cimri kişileri tanımlamak için kullanılan bir sıfattır. Genellikle olumsuz bir niteliği ifade eder.
2. Paragözlü hangi dilden gelir?
   Paragözlü kelimesi, Türkçe kökenli olup “para” (Farsçadan gelme) ve öz Türkçe “göz” kelimelerinin “-lü” ekiyle birleşmesinden oluşmuştur. Dolayısıyla Türkçe bir birleşik kelimedir.
3. Paragözlü kelimesinin eş anlamlısı nedir?
   Paragözlü kelimesinin başlıca eş anlamlıları arasında “cimri”, “mal canlısı” ve “menfaatçi” sayılabilir. Bu kelimeler, benzer anlam tonlarını taşır ve farklı bağlamlarda kullanılabilir.
4. Paragözlü cümle içinde nasıl kullanılır?
   Paragözlü kelimesi, bir kişinin maddi çıkarlara olan aşırı düşkünlüğünü veya bencil tavırlarını belirtmek için kullanılır. Örneğin, “O kadar paragözlü ki, küçük bir menfaat için her şeyi yapar.” şeklinde cümle içinde yer alabilir.
5. Paragözlü kelimesi TDK’da var mı?
   Evet, Paragözlü kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaktadır. TDK’ya göre anlamı “paraya düşkün, mal canlısı” şeklindedir ve yaygın bir kullanıma sahiptir.