Makas Ne Demek? Makas TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Makas, Arapça kökenli olup kesme işlerinde kullanılan iki bıçaklı bir el aleti anlamını taşır. Günlük hayatta kumaş, kağıt, saç gibi malzemeleri kesmek için yaygın olarak kullanılır, aynı zamanda mecazi anlamlar da barındırır.

Günlük hayatımızda birçok farklı alanda karşımıza çıkan ve vazgeçilmez bir araç olan makas, basit bir kesme aletinden çok daha fazlasını ifade eder. El işlerinden sanata, terzilikten kuaförlüğe kadar geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir. Özellikle pratikliği ve işlevselliğiyle öne çıkan bu araç, dilimizde de çeşitli mecazi anlamlar kazanmıştır. Bu içeriğimizde, makas kelimesinin dilimizdeki derinliğini, TDK sözlük anlamlarını, kökenini ve farklı kullanım biçimlerini keşfedeceğiz.

Makas Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

TDK Güncel Türkçe Sözlük’e göre makas kelimesi, Temel olarak birden fazla anlamı barındıran bir isimdir. Günlük hayatta en sık karşılaştığımız anlamı, kesme eylemini gerçekleştiren bir alet olarak öne çıkar. Ancak, farklı sektörlerde ve mecazi kullanımlarda da kendine yer bulur.

1. Anlam (Gerçek): İki Keskin bıçağın bir eksen üzerinde birleşmesiyle oluşan ve arasına konulan nesneleri kesmeye yarayan el aleti. Genellikle kumaş, kağıt, saç gibi malzemelerin boyutunu değiştirmek veya ayırmak amacıyla kullanılır. Örneğin, bir terzinin en önemli yardımcılarından biridir.

2. Anlam (Terim – Demiryolu): Demiryollarında trenlerin bir hattan diğerine geçmesini sağlayan, rayları Hareket ettirerek yön değiştirmelerini mümkün kılan özel düzenek. Bu sistem, demiryolu trafiğinin düzenli akışında kritik bir rol oynar.

3. Anlam (Terim – Jimnastik): Jimnastik ve akrobatik hareketlerde, bacakların kalça hizasında veya daha yukarıda, zıt yönlere doğru açılıp kapanmasıyla yapılan esneklik ve denge egzersizi. Genellikle bacakların açılıp kapanma hareketine benzetildiği için bu adı almıştır.

4. Anlam (Mecaz): Bir şeyin miktarını, süresini veya boyutunu azaltma, kısaltma ya da bir farkı ortadan kaldırma eylemiyle ilişkilendirilir. Örneğin, “gelir ve gider arasındaki makası kapatmak” ifadesinde olduğu gibi, bir açığı daraltma anlamında kullanılır.

Makas Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Makas kelimesi, dilimize Arapça’dan geçmiştir. Arapça’da ‘kesmek’ anlamına gelen ‘ḳaṣṣ’ kökünden türemiş olan ‘miḳaṣṣ’ (مقص) kelimesinden alıntıdır. ‘Miḳaṣṣ’, Arapça’da doğrudan ‘kesme aleti’ veya ‘makas’ anlamına gelir. Türkçeye bu haliyle girmiş ve zamanla günümüzdeki ‘makas’ şeklini almıştır. Dilimize geçiş sürecinde büyük bir anlam kaymasına uğramamış, ana anlamını korumuştur. Ancak, zamanla demiryolu ve jimnastik gibi farklı alanlardaki terim anlamları ile mecazi kullanımları Türkçede gelişerek zenginleşmiştir. Bu durum, kelimenin temel işlevinden yola çıkarak yeni bağlamlarda adaptasyonunu göstermektedir.

Makas Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Makas kelimesi, hem gerçek hem de mecazi anlamlarıyla günlük konuşma ve yazılı dilde Sıklıkla karşımıza çıkar. İşte farklı bağlamlarda kullanımına dair örnekler:

1. Terzi, kumaşı dikkatlice kesmek için keskin makası eline aldı.
   Bu cümle, makas kelimesinin en temel ve gerçek anlamıyla, yani kesme aleti olarak kullanımını göstermektedir.
2. Demiryolu görevlisi, trenin doğru hatta ilerlemesi için makası ayarladı.
   Bu örnek, makas kelimesinin demiryolu terimi olarak, trenlerin yol değiştirmesini sağlayan düzeneği ifade ettiğini açıklar.
3. Jimnastikçi, yer hareketleri sırasında etkileyici bir makas hareketi sergiledi.
   Burada makas, jimnastikte bacakların zıt yönlere açılıp kapanmasıyla yapılan bir egzersiz terimi olarak kullanılmıştır.
4. Şirket, kâr marjını artırmak için gereksiz giderleri makaslayarak önemli ölçüde tasarruf sağladı.
   Bu cümle, makas kelimesinin mecazi olarak “azaltmak, kısmak” anlamında, genellikle “makaslamak” fiiliyle birlikte kullanılışını örneklendirir.
5. Öğrenci, ödevindeki fazla kelimeleri atmak için metne adeta bir makas attı.
   Bu kullanım, bir metni kısaltma veya gereksiz kısımlarını çıkarma eylemini mecazi olarak ifade etmektedir.

Makas Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Türkçede her kelime gibi makas da, farklı bağlamlarda eş veya yakın anlamlı kelimelerle ifade edilebilirken, belirli durumlar için zıt anlamlı karşılıkları da bulunur.

• Eş Anlamlıları:
  • Keski: Geniş anlamda kesme işi yapan aletler için kullanılsa da, özellikle metal veya ahşap kesmede kullanılan bir alet türüdür.
  • Bıçak: Tek bir keskin kenarı olan ve genellikle elde tutularak kesme, doğrama işlerinde kullanılan bir araçtır.
  • Katır (halk ağzı): Bazı yörelerde kesme işlemi yapan aletler için halk dilinde kullanılan bir ifadedir, ancak makas kadar yaygın değildir.
• Yakın Anlamlıları:
  • Orak: Biçme işlerinde kullanılan, kavisli bir bıçağı olan tarım aleti.
  • Testere: Genellikle ahşap veya metal kesmek için dişli bir bıçağı olan alet.
  • Törpü: Yüzeyleri düzeltmek, inceltmek veya pürüzlerini gidermek için kullanılan bir alet; doğrudan kesmese de şekil verme amacı taşır.
• Zıt Anlamlıları:
  • Birleştirici: Bir şeyleri ayıran makasın aksine, birleştirme veya bütünleme işlevi gören her türlü öğe veya eylem.
  • Ekleme: Bir şeyi kısaltmanın veya azaltmanın zıttı olarak, bir şeye yeni bir parça katma veya miktarını artırma eylemi.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Makas Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Makas ne demek kısaca?
  Makas, kesme işlerinde kullanılan iki bıçaklı bir el aleti olmasının yanı sıra, demiryollarında yön değiştiren düzenek ve jimnastikte bir hareketin adıdır. Aynı zamanda mecazi olarak bir şeyi azaltma veya bir farkı kapatma anlamında da kullanılır.
• Makas hangi dilden gelir?
  Makas kelimesi, Arapça kökenli olup, “kesmek” anlamına gelen “ḳaṣṣ” kökünden türemiş olan “miḳaṣṣ” kelimesinden dilimize geçmiştir.
• Makas kelimesinin eş anlamlısı nedir?
  Makas kelimesinin doğrudan eş anlamlısı olmasa da, bağlama göre keski, bıçak gibi kelimeler bazı kesme işlevleri için yakın anlamlı olarak kullanılabilir.
• Makas cümle içinde nasıl kullanılır?
  Makas, “Çiçekleri budamak için bahçe makasını kullandı.” veya “Tren, makastan geçerek yeni hatta girdi.” gibi farklı bağlamlarda kullanılabilir.
• Makas kelimesi TDK’da var mı?
  Evet, Makas kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve birden fazla anlamıyla tanımlanmaktadır.