Kuruş Ne Demek? Kuruş TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Kuruş, Farsça kökenli bir isim olup madeni para birimi veya küçük değersiz miktar anlamına gelir. Günümüzde genellikle Türk lirasının alt birimi olarak veya mecazi olarak önemsiz bir tutarı ifade etmek için kullanılır.

Günlük konuşmada sıkça duyduğumuz, özellikle alışveriş ve ekonomik bağlamda karşımıza çıkan kuruş kelimesi, Türk para sisteminin Temel taşlarından biridir. Geçmişten günümüze madeni para birimi olarak varlığını sürdüren bu sözcük, aynı zamanda mecazi anlamlar da taşır. Bu yazıda, kuruş kelimesinin dilimizdeki yerini, kökenlerini ve farklı kullanım şekillerini detaylı bir şekilde keşfedeceksiniz.

Kuruş Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre kuruş kelimesi, birden fazla anlamı kapsayan çok yönlü bir sözcüktür. Temel olarak bir para birimini ifade etse de, zamanla farklı bağlamlarda da kullanılmaya başlanmıştır.

1. Anlam (Gerçek): Türk lirasının yüzde biri değerindeki küçük para birimi. Günümüzde tedavülde olan en küçük madeni para birimlerinden biridir ve genellikle 1 lira 100 kuruş olarak ifade edilir. Bu anlamıyla, günlük finansal işlemlerde ve fiyatlandırmalarda sıkça karşımıza çıkar.

2. Anlam (Gerçek): Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde kullanılmış olan ve o dönemin para sisteminde belirli bir değeri olan madeni para birimi. Tarihsel süreçte farklı değerlerde ve boyutlarda basılmış olan kuruşlar, ekonomik tarihimizin önemli bir parçasıdır.

3. Anlam (Mecaz): Değersiz, önemsiz şey veya miktar. Bu anlamıyla, bir şeyin çok az bir değer taşıdığını veya hiç önemi olmadığını vurgulamak için kullanılır. Halk arasında “beş para etmez” veya “bir kuruş bile etmez” gibi deyimlerde bu mecazi anlam karşımıza çıkarak, bir durumun veya nesnenin kıymetsizliğini ifade eder.

Kuruş Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Kuruş kelimesinin kökeni Oldukça ilginç bir etimolojik yolculuğa sahiptir. Dilimize Farsçadan geçmiş gibi görünse de, aslında daha derinlere uzanan bir geçmişi vardır. Kelime, Farsçada “guruş” şeklinde yer almıştır. Ancak Farsçaya da Avrupa dillerinden, özellikle Almanca “Groschen” veya Latin “grossus” (büyük, kalın) kelimelerinden ödünçlenerek girmiştir. Bu kelimeler, Orta Çağ Avrupa’sında basılan büyük madeni paraları ifade etmek için kullanılıyordu.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde, özellikle 17. yüzyılda Avrupa ile artan ticari ilişkiler sonucunda bu para birimi Türkçeye girmiş ve yaygınlaşmıştır. Başlangıçta yabancı paraları tanımlamak için kullanılırken, zamanla Osmanlı İmparatorluğu da kendi kuruşlarını basmaya başlamıştır. Böylece, uluslararası bir para birimi kavramı, Türkçede kendi adını ve anlamını bulmuştur. Kelimenin anlamında büyük bir kayma olmamış, tarih boyunca hep bir para birimini ifade etmiştir.

Kuruş Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Bakkaldan aldığı sakız için cebinden son kuruşlarını çıkardı, çünkü başka parası kalmamıştı. Bu cümle, kelimenin temel anlamı olan küçük madeni para birimini ifade eder.

2. O eski antika saatin tamiri için bile bir kuruş harcamaya değmez, tamamen bozulmuş. Burada kuruş kelimesi, bir şeyin değersizliğini veya tamir masrafının anlamsızlığını vurgulamak için mecazi anlamda kullanılmıştır.

3. Yeni yıl zammıyla birlikte ekmeğin fiyatı elli kuruş artarak iki buçuk liraya çıktı. Bu ifade, Türk lirasının alt birimi olarak kuruşun günlük ekonomik yaşamdaki rolünü gösterir.

4. Müzede sergilenen Osmanlı dönemine ait gümüş kuruşlar, tarihe ışık tutan önemli eserlerdi. Bu cümle, kelimenin tarihsel bir para birimi olarak kullanımını örnekler.

5. Bu proje için bir kuruş bile bütçe ayrılmadığı için çalışmalar durma noktasına geldi. Burada kuruş, en küçük miktarı ifade ederek, bir işin maddi destekten yoksunluğunu anlatır.

Kuruş Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Dilimizde her kelimenin anlam zenginliğini artıran eş ve zıt anlamlıları bulunur. Kuruş kelimesi için de bu durum geçerlidir.

Eş Anlamlıları:

• Metelik: Özellikle eski dilde kullanılan, çok az değerli veya önemsiz para anlamında bir sözcüktür. Genellikle “metelik etmez” gibi deyimlerde kullanılır.
• Para: Daha genel bir ifade olmakla birlikte, kuruş da bir para birimi olduğu için bu kategoriye girer.
• Mangır: Halk ağzında küçük, değersiz para anlamına gelen eski bir ifadedir.

Yakın Anlamlıları:

• Cüzi miktar: Çok az, önemsiz bir tutar anlamına gelir ve kuruşun mecazi anlamıyla örtüşür.
• Değersiz şey: Yine kuruşun mecazi kullanımına yakın bir anlam taşır.

Zıt Anlamlıları:

• Servet: Çok büyük miktarda para veya mal varlığını ifade eder, kuruşun küçük ve değersiz anlamının tam tersidir.
• Yüklü miktar: Büyük ve önemli bir para tutarını belirtir, kuruşun ifade ettiği küçük meblağın zıttıdır.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Kuruş Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kuruş ne demek kısaca?
Kuruş, Türk lirasının yüzde biri değerindeki küçük bir madeni para birimi veya mecazi olarak çok az, önemsiz bir miktardır.

Kuruş hangi dilden gelir?
Kuruş kelimesi, Farsça “guruş” kelimesinden Türkçeye geçmiş olup, kökeni daha da geriye giderek Almanca “Groschen” ve Latin “grossus” kelimelerine dayanır.

Kuruş kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Kuruş kelimesinin eş anlamlıları arasında metelik, para ve mangır gibi sözcükler sayılabilir.

Kuruş cümle içinde nasıl kullanılır?
Kuruş, hem gerçek anlamda bir para birimi olarak (“50 kuruş“) hem de mecazi olarak değersiz bir miktarı ifade etmek için (“bir kuruş etmez”) cümle içinde kullanılabilir.

Kuruş kelimesi TDK’da var mı?
Evet, kuruş kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve çeşitli anlamlarıyla açıklanmaktadır.