Kondurabilmek, Türkçe kökenli bir fiil olup, “bir şeyi bir yere yerleştirebilmek, oturtmak veya uygun hale getirebilmek” anlamına gelir. Özellikle bir şeyi bir yere fiziksel olarak sabitleme veya uygun bir şekilde yerleştirme bağlamında günlük dilde sıkça kullanılır.
Kondurabilmek fiili, dilimizin zenginliğini yansıtan, eylemin yeterliliğini ifade eden önemli bir yapıdır. Özellikle bir işin başarılabilirliğini veya bir nesnenin uygun bir yere yerleştirilebilmesini anlatırken sıkça karşımıza çıkar. Bu kelime, bir durumu veya nesneyi belirli bir yere veya konuma getirebilme yeteneğini vurgular. Gelin, bu ilgi çekici fiilin derinliklerine inerek TDK sözlük anlamlarını, kökenini ve farklı kullanım şekillerini birlikte keşfedelim.
Kondurabilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
“Kondurabilmek” fiili, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “kondurmak” fiilinin yeterlilik hali olarak yer alır ve bir eylemi Gerçekleştirebilme yeteneğini ifade eder. Bu fiil, genellikle bir şeyi belirli bir yere veya duruma uygun bir şekilde Yerleştirebilme, oturtma veya uydurabilme anlamlarında kullanılır. Kelimenin yapısı, eylemin sadece yapılmasını değil, aynı zamanda başarıyla ve beceriyle yapılabilirliğini vurgular.
1. Anlam (Gerçek): Bir nesneyi veya varlığı belirli bir yerin üzerine, içine veya yanına başarılı bir şekilde Yerleştirebilmek, tutturabilmek, sabitleyebilmek. Örneğin, bir kuşu bir dala kondurabilmek veya bir yapıyı belirli bir araziye kondurabilmek bu anlamda kullanılır. Fiziksel bir yerleştirme eyleminin yeterlilikle yapılmasını ifade ederken, aynı zamanda bu eylemin zorluk derecesini aşabilme yeteneğini de içerir. İnşaat, montaj veya hassas yerleştirme gerektiren durumlarda sıkça karşımıza çıkar.
2. Anlam (Mecaz): Bir durumu, olayı, bir suçu veya bir sıfatı bir kişiye, olaya veya duruma Yakıştırabilmek, uygun görebilmek, atfedebilmek. Bu kullanım genellikle olumsuz durumlar için geçerlidir. Örneğin, “Bu kadar iyi bir insana böyle bir iftirayı kondurabilmek akıl alır gibi değil” cümlesinde olduğu gibi, bir niteliği birine layık görmeme veya yakıştıramama bağlamında kullanılır. Bu kullanımda, fiziksel bir yerleştirme değil, zihinsel veya duygusal bir atfetme söz konusudur ve genellikle bir şaşkınlık veya kabullenememe ifadesi taşır.
Kondurabilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
“Kondurabilmek” kelimesi, Türkçenin zengin türetme mekanizmalarını gözler önüne seren, özgün söz varlığından gelen bir fiildir. Kelimenin temelinde, Eski Türkçeden bu yana varlığını sürdüren “kon-” kökü yatar. “Konmak” fiili, bir yere inmek, yerleşmek, oturmak, durmak gibi çeşitli anlamlara gelir. Bu temel fiile ettirgenlik eki olan “-dur-” eki eklenerek “kondurmak” fiili oluşturulmuştur; bu da “bir şeyi bir yere konmasını sağlamak, yerleştirmek” demektir. Örneğin, “kuşu dala kondurmak” gibi. Ardından, Türkçenin karakteristik özelliklerinden biri olan yeterlilik fiili “-ebilmek” eki eklenerek “kondurabilmek” şeklini almıştır. Bu yapı, eylemi yapabilme yeteneğini, elverişliliğini veya imkanını ifade eder. Kelime, zaman içinde büyük bir anlam kaymasına uğramamış, ancak farklı bağlamlarda mecazi kullanımlar kazanarak anlam zenginliğini artırmıştır.
Kondurabilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
Usta marangoz, karmaşık dolap kapağını tek seferde yerine kondurabilmek için büyük bir dikkatle çalıştı.
Bu cümle, fiziksel bir nesneyi doğru ve başarılı bir şekilde yerine yerleştirme eylemini vurgular.
Bu kadar yoğun programına rağmen, kendine bir saatlik dinlenmeyi nasıl kondurabilmek şaşılacak bir şeydi.
Burada, zaman kısıtlılığına rağmen bir eylemi gerçekleştirme becerisi mecazi bir anlamda kullanılmıştır.
Minik kuş, rüzgarda sallanan ince dala bile ustaca kondurabilmek yeteneğiyle herkesi hayran bıraktı.
Doğal bir varlığın denge ve yerleştirme yeteneğini anlatan, gerçek anlamda bir kullanımdır.
Bunca yıllık dostluğumuza rağmen, bu haksız ithamı ona bir türlü kondurabilmek mümkün değildi.
Bu cümle, bir kişiye olumsuz bir sıfatı veya suçu yakıştıramama, uygun görmeme anlamında mecazi bir kullanımdır.
Mühendisler, köprünün son kirişini milimetrik hesaplarla yerine kondurabilmek için gece gündüz demeden çalıştı.
Resmi ve teknik bir bağlamda, hassas bir yerleştirme eyleminin başarılabilirliğini ifade eder.
Kondurabilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Eş Anlamlıları:
- Yerleştirebilmek: Bir şeyi belirli bir mekana veya konuma başarılı bir şekilde koyabilmek.
- Oturtabilmek: Bir parçayı veya nesneyi kendi yerine tam olarak sabitleyebilmek, uydurabilmek.
- Yakıştırabilmek: (Mecaz anlamda) Bir özelliği, suçu veya durumu birine uygun görebilmek, atfedebilmek.
Yakın Anlamlıları:
- Uydurabilmek: Bir şeyi başka bir şeye uygun hale getirebilmek, adapte edebilmek.
- Sabitleyebilmek: Bir şeyi sağlam bir şekilde yerine tutturabilmek, hareket etmesini Engelleyebilmek.
Zıt Anlamlıları:
- Ayırabilmek: Bir şeyi yerinden çıkarabilmek, bağlantısını koparabilmek.
- Uzaklaştırabilmek: Bir şeyi bulunduğu yerden uzağa götürebilmek.
- Yıkabilmek: (Mecaz anlamda) Bir durumu veya itibarı bozabilmek, sarsabilmek (kondurabilmek’in mecazi anlamının zıttı).
İlgili İçerikler
- Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Altıncı ayak Ne Demek? Altıncı ayak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kapayabilmek Ne Demek? Kapayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Kondurabilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kondurabilmek ne demek kısaca?
Kondurabilmek, bir şeyi bir yere başarıyla yerleştirebilmek veya bir durumu birine yakıştırabilmek anlamına gelen Türkçe kökenli bir fiildir.
Kondurabilmek hangi dilden gelir?
Bu kelime, “konmak” fiilinden türeyerek Türkçe kökenli bir yapıdır ve dilimizin zengin fiil çekimlerini yansıtır.
Kondurabilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
“Yerleştirebilmek” ve “oturtabilmek” kelimeleri, kondurabilmek fiilinin başlıca eş anlamlıları arasında sayılabilir.
Kondurabilmek cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Çok uğraştı ama parçayı yerine bir türlü kondurabilmek mümkün olmadı” şeklinde veya mecazi olarak “Bu kötü sözü ona kondurabilmek zordu” denilebilir.
Kondurabilmek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Kondurabilmek kelimesi, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “kondurmak” fiilinin yeterlilik hali olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!