Kânun Ne Demek? Kânun TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim olarak tanımlanan Kânun, Arapça kökenli bir sözcük olup yasa, kural ve ilke anlamlarını taşır. Ayrıca iki farklı ayın ve telli bir müzik aletinin adıdır. Günlük dilde genellikle hukuki düzenlemeler ve takvimsel zaman dilimleri bağlamında karşımıza çıkar.

Günlük konuşmada sıkça duyduğumuz, özellikle hukuk ve takvim konularında karşımıza çıkan Kânun kelimesi, dilimizin zenginliğini yansıtan önemli bir kavramdır. Bu kelime, sadece Bir dizi kuralı ifade etmekle kalmaz, aynı zamanda tarihsel ve kültürel derinlikleri de barındırır. Kökeni itibarıyla farklı medeniyetlerle olan etkileşimimizi gösteren Kânun, Türkçede kendine özgü bir yer edinmiştir. Bu içerikte, Kânun kelimesinin dilimizdeki farklı anlamlarını, etimolojik yolculuğunu ve çeşitli kullanım şekillerini detaylı bir şekilde keşfedeceğiz.

Kânun Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te isim türünde bir kelime olarak yer alan Kânun, birden fazla temel anlamı bünyesinde barındırır. Bu kelime, farklı bağlamlarda kullanıldığında çeşitli kavramları ifade edebilir.

1. Anlam (Gerçek): En yaygın ve temel anlamıyla kânun, devletin yasama organı tarafından çıkarılan ve uyulması zorunlu olan kurallar bütünüdür. Bu anlamda yasa, nizam veya ilke olarak da düşünebiliriz. Hukuki bir düzenlemeyi, toplumsal yaşamı düzenleyen Genelgeçer bir prensibi ifade eder. Örneğin, trafik kuralları veya ceza kânunları bu kategoriye girer.

2. Anlam (Terim): Tarihsel olarak takvimde yer alan iki aya verilen addır. Bunlar, Miladi takvimdeki Aralık ayına karşılık gelen “Kânun-ı Evvel” ve Ocak ayına karşılık gelen “Kânun-ı Sani”dir. Günümüzde bu ay isimleri yerine daha çok Aralık ve Ocak kelimeleri kullanılsa da, eski metinlerde ve bazı geleneksel ifadelerde bu kullanım hala görülebilir.

3. Anlam (Terim): Türk müziğinde önemli bir yere sahip, telli ve mızrapla çalınan geleneksel bir müzik aletinin adıdır. Genellikle dikdörtgen biçiminde olan bu çalgı, zengin sesiyle dinleyicileri büyüler ve özellikle Türk sanat müziği icrasında Sıklıkla kullanılır.

Kânun Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Kânun kelimesi, Türkçeye Arapça üzerinden geçmiş köklü bir sözcüktür. Arapçada “قانون” (qānūn) şeklinde yazılan bu kelime, aslen Süryanice “ܩܢܘܢܐ” (qanūnā) kelimesinden alıntılanmıştır. Süryaniceye ise Antik Yunanca “κανών” (kanṓn) kelimesinden geçtiği düşünülmektedir. Antik Yunancada “kanṓn”, düz bir çubuk, ölçü aleti, kural veya standart anlamına gelmekteydi.

Bu etimolojik yolculuk, kelimenin temel anlamının zaman içinde nasıl evrildiğini de gösterir. Ölçü ve standart anlamından yola çıkarak, düzenleyici ilke ve yasa anlamlarına ulaşmıştır. Türkçeye geçişiyle birlikte, hem hukuki düzenlemeleri ifade eden genel bir terim olmuş, hem de Özel İsim olarak ayları ve bir müzik aletini adlandırmak için kullanılmıştır. Bu durum, kelimenin farklı medeniyetler ve kültürler arasında bilgi ve kavram aktarımının bir örneği olduğunu açıkça ortaya koyar.

Kânun Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Kânun kelimesi, dilimizde farklı bağlamlarda ve anlamlarda karşımıza çıkabilen çok yönlü bir sözcüktür. İşte Kânun kelimesinin çeşitli kullanım alanlarını gösteren beş örnek cümle:

1. Yeni çıkarılan kânun, çevre koruma standartlarını daha da sıkılaştırıyor.

   Bu cümlede kânun, devlet tarafından yürürlüğe konulan yasal bir düzenlemeyi ifade etmektedir.

2. Osmanlı döneminde hazırlanan “Kânunnâme”ler, devlet yönetiminin temelini oluştururdu.

   Burada kânun, genel geçer kurallar ve ilkeler bütünü anlamında kullanılmıştır, dönemin yasal metinlerine atıf yapar.

3. Dedem, “Kânun-ı Evvel” ayında başlayan kışın en soğuk günlerini hep anımsardı.

   Bu cümlede kânun, Miladi takvimdeki Aralık ayını ifade eden eski bir ay adıdır.

4. Konserde kânun sanatçısı, dinleyicileri büyüleyen eşsiz bir solo performans sergiledi.

   Burada kânun, Türk müziğine özgü telli bir çalgının adı olarak kullanılmıştır.

5. Doğanın kânunlarına aykırı Hareket etmek, er ya da geç bedelini ödetir.

   Bu örnekte kânun, doğal işleyişin temel ve değişmez kurallarını anlatmak için kullanılmıştır.

Kânun Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Kânun kelimesi, farklı anlamlarıyla birlikte dilimizde çeşitli eş ve zıt anlamlılara sahiptir. Bu kelimeler, Kânun‘un ifade ettiği anlamı pekiştirmek veya karşıtını belirtmek için kullanılabilir.

Eş Anlamlıları:

• Yasa: Devletin yetkili organları tarafından çıkarılan ve herkesin uymakla yükümlü olduğu kurallar bütünüdür. Kânun kelimesinin hukuki bağlamdaki en yaygın eş anlamlısıdır.
• Kural: Bir işin, olayın veya davranışın nasıl yapılması gerektiğini gösteren ilke veya yöntemdir. Daha genel bir ifadeyle, kânunun kapsadığı düzenleyici prensipleri anlatır.
• İlke: Bir davranışa veya düşünceye temel olan genel doğru, prensip. Özellikle doğa kânunları veya etik kânunları bağlamında eş anlamlı olarak kullanılabilir.
• Nizam: Düzen, intizam, belli bir düzene göre sıralanmış olma durumu. Hukuki ve toplumsal düzenlemeleri ifade ederken kânun ile eş anlamlı sayılabilir.

Yakın Anlamlıları:

• Yönetmelik: Bir kânunun uygulanmasını göstermek veya açıklamak amacıyla çıkarılan hukuksal düzenleme.
• Talimatname: Bir işin nasıl yapılacağını gösteren yazılı belge, yönerge.

Zıt Anlamlıları:

• Kanunsuzluk: Kânunlara aykırı olma durumu, yasalara uymama hali.
• Anarşi: Kânunların ve otoritenin yokluğu, kargaşa ve düzensizlik.
• Kaos: Tam bir düzensizlik, karmaşa ve başıboşluk hali.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Kânun Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kânun ne demek kısaca?

Kânun, en temel anlamıyla devlet tarafından çıkarılan ve uyulması zorunlu olan yasa, kural veya ilke demektir. Ayrıca Aralık ve Ocak ayları ile telli bir müzik aletinin de adıdır.

Kânun hangi dilden gelir?

Kânun kelimesi, Türkçeye Arapça “qānūn” kelimesinden geçmiştir. Arapçaya ise Süryanice ve oradan da Antik Yunanca “kanṓn” kelimesinden alıntılanmıştır.

Kânun kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Kânun kelimesinin eş anlamlıları arasında en yaygın olanları yasa, kural ve ilkedir. Bağlama göre nizam da eş anlamlı olarak kullanılabilir.

Kânun cümle içinde nasıl kullanılır?

Kânun kelimesi, “Yeni kânun meclisten geçti.” gibi hukuki düzenlemeler için; “Kânun-ı Evvel ayında kar yağdı.” gibi ay adı olarak veya “Kânun çalmayı öğreniyorum.” gibi müzik aleti adı olarak cümle içinde kullanılabilir.

Kânun kelimesi TDK’da var mı?

Evet, Kânun kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaktadır. Birden fazla anlamıyla birlikte isim türünde bir kelime olarak tanımlanmıştır.