Kımıldatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te fiil olarak tanımlanan kımıldatabilmek, bir şeyi yerinden oynatma veya hareket ettirme gücüne sahip olmak anlamını taşır. Bu kelime, fiziksel bir nesneyi hareket ettirme yeteneğini ifade etmek için günlük dilde sıkça kullanılır, bir eylemin yapılabilirliğini vurgular.

Günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde karşılaştığımız kımıldatabilmek gibi uzun kelimeler, bazen anlam karmaşasına yol açabilir. Özellikle bir nesnenin Hareket ettirilip ettirilemeyeceği konusunda yapılan değerlendirmelerde bu ifade önem kazanır. Bu tür bir kelime, eylemin potansiyelini ve imkanını vurgulayarak iletişime derinlik katar. Bu içerikte, kelimenin tüm yönlerini TDK referanslarıyla detaylıca inceleyerek anlamını ve kullanımını aydınlatacağız.

Kımıldatabilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Kımıldatabilmek kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde fiil olarak yer almaktadır. Temel anlamıyla, bir şeyi yerinden oynatma, hareket ettirme veya titretme eylemini gerçekleştirme gücüne veya yeteneğine sahip olmak demektir. Bu fiil, bir nesnenin fiziksel olarak yer değiştirmesine veya bir miktar hareket etmesine imkan tanınması durumunu ifade eder. Özellikle bir ağırlığın kaldırılması, bir engelin aşılması veya bir cismin belirli bir yöne doğru itilmesi gibi durumlarda, o eylemin yapılabilirliğini belirtmek için kullanılır. Kelimenin yapısı, “kımıldatmak” eylemine “yeterlilik” anlamı katan “-abilmek” ekini almasıyla oluşmuştur. Bu da eylemin sadece gerçekleşmesi değil, aynı zamanda Gerçekleşebilme potansiyelini vurgular. Örneğin, çok ağır bir taşı yerinden kımıldatabilmek, o taşı hareket ettirme gücüne sahip olmayı ifade eder.

Kımıldatabilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Kımıldatabilmek kelimesi, köken olarak tamamen Türkçe bir yapıdır. Temeli, Eski Türkçede “kımıl” kökünden türemiş olan “kımıldamak” fiiline dayanır. “Kımıldamak”, hafifçe hareket etmek, yerinden oynamak anlamına gelir. Bu fiile ettirgenlik eki olan “-t” eklenerek “kımıldatmak” (bir şeyi kımıldamasını Sağlamak) fiili türetilmiştir. Son olarak, yeterlilik veya Yapabilme anlamı katan “-abilmek” (veya “-yabilmek”) eki eklenerek “kımıldatabilmek” fiili meydana gelmiştir. Bu kelime, Türkçenin zengin eklemeli yapısını net bir şekilde gösterir. Kelimenin anlamında herhangi bir büyük kayma olmamış, aksine temel hareket etme eyleminin ettirgen ve potansiyelini ifade eden birleşik bir anlam kazanmıştır.

Kımıldatabilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Büyük bir çabayla nihayet devasa kayayı yerinden kımıldatabilmek için yeterli gücü topladık.

   Bu cümle, fiziksel bir nesneyi hareket ettirme yeteneğini ve bu yeteneğin zorlu bir çaba sonucu elde edildiğini belirtir.

2. O kadar yorgundu ki, kolunu bile kımıldatabilmek onun için bir işkenceydi.

   Kişinin fiziksel yorgunluktan dolayı en ufak bir hareketi dahi yapamadığını, yani hareket ettirme yeteneğini kaybettiğini vurgular.

3. İş makinesi arızalanınca, tonlarca ağırlıktaki yükü insan gücüyle kımıldatabilmek imkansız hale geldi.

   Bu örnek, belirli bir ağırlığı hareket ettirme yeteneğinin koşullara bağlı olarak nasıl değişebileceğini gösterir.

4. Uzun süredir aynı noktada duran projeyi nihayet kımıldatabilmek için yeni bir strateji geliştirmeliyiz.

   Burada kelime mecazi anlamda kullanılarak, durmuş veya ilerlemeyen bir durumu harekete geçirme, ilerleme kaydetme yeteneğini ifade eder.

5. Çocuk, masanın üzerindeki oyuncağı düşürmeden kımıldatabilmek için çok dikkatli davrandı.

   Bu cümle, bir nesneyi belirli bir amaca uygun olarak, kontrollü bir şekilde hareket ettirme yeteneğini ve dikkat gerektiren bir eylemi anlatır.

Kımıldatabilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Kımıldatabilmek kelimesinin anlamdaşları ve karşıt anlamlıları aşağıda detaylandırılmıştır:

Eş Anlamlıları:

• Hareket ettirebilmek: Bir şeyi yerinden oynatma veya hareket etmesini sağlama yeteneği.
• Oynatabilmek: Bir nesneyi bulunduğu yerden az da olsa yerinden oynatma potansiyeli.
• Yerinden oynatabilmek: Bir cismin sabit konumunu değiştirme gücüne sahip olmak.

Yakın Anlamlıları:

• Kıpırdatabilmek: Hafifçe hareket Ettirebilmek, titretme anlamında da kullanılabilir.
• Deprida etmek (edebilmek): Özellikle sallama, titretme bağlamında nadiren kullanılsa da yakın anlam ifade edebilir.

Zıt Anlamlıları:

• Sabit tutmak: Bir şeyin hareket etmesini engellemek, olduğu yerde kalmasını sağlamak.
• Durdurabilmek: Hareket halinde olan bir nesnenin eylemini kesme gücüne sahip olmak.
• Hareket ettirememek: Bir şeyi yerinden oynatma veya hareket etmesini sağlama yeteneğine sahip olmamak.

İlgili İçerikler

• Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Altıncı ayak Ne Demek? Altıncı ayak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kapayabilmek Ne Demek? Kapayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Kımıldatabilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Kımıldatabilmek ne demek kısaca?

  Kısaca, bir şeyi yerinden oynatma veya hareket ettirme gücüne, yeteneğine sahip olmak demektir.

• Kımıldatabilmek hangi dilden gelir?

  Bu kelime, köken olarak tamamen Türkçe olup “kımıldamak” fiilinden türemiştir.

• Kımıldatabilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Eş anlamlıları arasında “hareket ettirebilmek”, “oynatabilmek” ve “yerinden oynatabilmek” sayılabilir.

• Kımıldatabilmek cümle içinde nasıl kullanılır?

  Örneğin, “Çok ağır olduğu için kutuyu tek başına kımıldatabilmek mümkün değildi.” şeklinde kullanılabilir.

• Kımıldatabilmek kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, “kımıldatabilmek” kelimesi Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüklerinde yer almaktadır.