Kaytarabilmek, Türkçe kökenli bir fiil olup işten veya sorumluluktan kaçınma, görevini savsaklama yeteneğine sahip olmak anlamına gelir. Günlük dilde genellikle bir kişinin sorumluluklarını yerine getirme konusundaki isteksizliğini veya beceriksizliğini ifade etmek için kullanılır.
Günlük konuşmalarda, özellikle iş hayatında veya okul ortamında sorumluluklarından kaçınmaya meyilli kişileri tanımlarken sıkça kullandığımız kelimelerden biri de ‘kaytarabilmek’tir. Bu fiil, bir görevi yerine getirme yükümlülüğünden sıyrılma veya işi savsaklama yeteneğini ifade eder. Genellikle olumsuz bir çağrışım taşıyan bu eylem, kişinin sorumluluklarına karşı tutumunu gözler önüne serer. Bu yazıda, ‘kaytarabilmek’ kelimesinin derinlemesine anlamını, kökenini ve farklı kullanım bağlamlarını keşfedeceksiniz.
Kaytarabilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre kaytarabilmek fiili, “kaytarmak” eylemini Gerçekleştirebilme yeteneğini ifade eder. Bu fiil, bir işten, görevden veya sorumluluktan ustaca kaçınma, kendini geri çekme veya bu yükümlülükleri savsaklayabilme anlamına gelir. Genellikle olumsuz bir çağrışım taşıyan bu durum, kişinin tembelliğini, isteksizliğini veya sorumluluk bilincinin eksikliğini ortaya koyar. Bir kişi, eğer verilen bir görevi yapmaktan çeşitli bahanelerle sıyrılabiliyorsa veya işini ağırdan alarak tamamlamaktan kaçınabiliyorsa, bu eylemi “kaytarabilmek” olarak tanımlayabiliriz. Bu yetenek, bazen bir durumu idare etme veya bir zorluktan akıllıca sıyrılma anlamında da kullanılabilse de, yaygın olarak görevden kaçış ve tembellik ile ilişkilendirilir. Özellikle okul ve iş hayatında sıklıkla karşılaşılan bir durumdur.
Kaytarabilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Kaytarabilmek kelimesi, dilimizin zengin yapısının bir ürünü olarak Türkçe kökenlidir. Kelimenin temelini oluşturan “kaytar-” fiili, TDK’ya göre “işten veya görevden kaçmak, savsaklamak” anlamlarına gelir. Bu fiil köküne, Türkçede bir eylemi yapabilme, o eyleme gücü yetme veya o eylemi gerçekleştirme potansiyelini ifade eden “-abilmek” yeterlilik fiili eklenmiştir. Böylece “kaytar-” fiili, “kaytarabilmek” şeklini alarak, bir kişinin sorumluluklarından kaçınma veya işini savsaklama yeteneğine sahip olduğunu belirtir. Kelimenin etimolojik yolculuğunda önemli bir anlam kayması bulunmamaktadır; doğrudan “kaytarmak” eyleminin potansiyelini ifade eder. Bu yapı, eylemin kendisinden ziyade, eylemi gerçekleştirme becerisine odaklanır ve dilimize özgü bir ifade biçimidir.
Kaytarabilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Projenin son teslim tarihine az kalmasına rağmen, ekip üyelerinden biri sürekli bahaneler üreterek işten kaytarabilmek için yollar arıyordu.
Bu cümle, bir kişinin iş sorumluluklarından kaçınma eğilimini ve bu yöndeki çabasını vurgular.
- Sınav haftasında ders çalışmak yerine, arkadaşlarla dışarı çıkıp vakit geçirmek için her türlü yolu kaytarabilmek onun için alışkanlık olmuştu.
Öğrencinin ders çalışma sorumluluğundan kaçınma yeteneğini ve bu davranışı alışkanlık haline getirdiğini belirtir.
- Toplantılarda her zaman en az konuşanlardan biri olan Mehmet, zorlu tartışmalardan ustaca kaytarabilmek konusunda oldukça başarılıydı.
Mehmet’in zorlu veya istenmeyen durumlardan konuşmadan veya sorumluluk almadan sıyrılma becerisine dikkat çeker.
- Eski bir gazeteci olarak, bürokratik engelleri aşmak ve bilgiye ulaşmak için her türlü yasal boşluktan kaytarabilmek onun mesleki yeteneğiydi.
Gazetecinin, yasal sınırlar içinde kalmak şartıyla, zorlukları aşmak için yaratıcı yollar bulma yeteneğini ifade eder.
- Çocukluktan beri sorumluluk almaktan hoşlanmayan kardeşim, ev işlerinden kaytarabilmek için her zaman yeni bir bahane bulurdu.
Kardeşinin ev işleri gibi günlük sorumluluklardan kaçınma yeteneğini ve bu durumun sürekliliğini gösterir.
Kaytarabilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Eş Anlamlıları:
- Savsaklayabilmek: Bir işi veya görevi gereği gibi yapmayıp önemsemeyerek geciktirme veya ihmal etme yeteneği.
- İşten kaçabilmek: Yapılması gereken bir görevi veya işi yapmaktan çeşitli yollarla uzak durabilmek.
- Sıyrılabilmek: Bir sorumluluktan, durumdan veya yükümlülükten ustaca Uzaklaşabilmek, kendini kurtarabilmek.
Yakın Anlamlıları:
- Görevden kaçınabilmek: Belirlenen bir görevi yerine getirmemek için çaba sarf edebilmek.
- Tembellik edebilmek: İş yapmaktan hoşlanmama ve hareketsiz kalma eğilimini Gösterebilmek.
Zıt Anlamlıları:
- Sorumluluk alabilmek: Verilen görevleri üstlenebilme ve bunları yerine getirme yeteneğine sahip olmak.
- Görevini yapabilmek: Kendisine düşen işi eksiksiz ve zamanında Gerçekleştirebilmek.
- Çalışkan olabilmek: İşini severek ve düzenli bir şekilde yerine getirme yeteneğine sahip olmak.
İlgili İçerikler
- Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Altıncı ayak Ne Demek? Altıncı ayak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Kapayabilmek Ne Demek? Kapayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Kaytarabilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Kaytarabilmek ne demek kısaca?
Kaytarabilmek, işten veya görevden kaçınma, sorumluluklarını yerine getirmeme eylemini yapabilme yeteneğidir. Genellikle tembellik veya isteksizlikle ilişkilendirilir.
- Kaytarabilmek hangi dilden gelir?
Kaytarabilmek kelimesi, Türkçe kökenli “kaytar-” fiil kökünden türemiştir.
- Kaytarabilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Kaytarabilmek kelimesinin eş anlamlıları arasında “savsaklayabilmek”, “işten kaçabilmek” ve “Sıyrılabilmek” sayılabilir.
- Kaytarabilmek cümle içinde nasıl kullanılır?
Bu kelime, bir kişinin sorumluluklarından kaçınma yeteneğini ifade etmek için kullanılır; örneğin, “Toplantılardan ustaca kaytarabilmek, onun en belirgin özelliğiydi.”
- Kaytarabilmek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Kaytarabilmek kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’ünde “kaytarmak” fiilinin yeterlilik hali olarak yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!