Kararlaştırabilmek, en temel anlamıyla bir konuda anlaşmaya varıp bunu uygulama veya gerçekleştirme gücüne sahip olmak demektir ve Türkçe kökenli bir yeterlilik fiilidir. Bu kelime, genellikle iş toplantıları, aile kararları veya arkadaş grupları arasındaki mutabakatları ifade etmek için kullanılır.
Günlük konuşmada ve özellikle resmi metinlerde sıkça karşımıza çıkan ‘kararlaştırabilmek’ kelimesi, bir eylemi gerçekleştirme yeterliliğini vurgulayan önemli bir ifadedir. Bu sözcük, bireylerin veya grupların belirli bir konuda mutabakata varıp bu kararı hayata geçirme kapasitesini anlatır. Özellikle planlama, uzlaşma ve uygulama süreçlerinde bu kelimeye rastlamak mümkündür. Bu kapsamlı içerikte, kelimenin TDK sözlük anlamından kökenine, cümle içindeki kullanımından eş anlamlılarına kadar tüm detaylarını keşfedeceksiniz.
Anlam ve Tanım
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre kararlaştırabilmek kelimesi, bir eylemi gerçekleştirebilme yeterliliğini ifade eden bir yeterlilik fiilidir. Bu sözcük, “kararlaştırmak” fiilinin yeterlilik hali olup, bir konuda üzerinde anlaşmaya varılan bir hususu yerine getirme, hayata geçirme veya uygulama gücüne sahip olmak anlamına gelir. Genellikle bir durumun veya meselenin sonucunu belirleme, fikir birliğine varma ve bu sonuca göre hareket etme kapasitesini vurgular. Bireylerin veya bir grubun, belirli bir hedef doğrultusunda ortak bir sonuca ulaşma ve bu sonucu fiiliyata dökebilme yeteneğini anlatır. Bu bağlamda, yalnızca bir karara varmakla kalmayıp, o kararı hayata geçirecek imkanlara veya becerilere sahip olmayı da içerir.
Sözcüğün Kökeni ve Etimolojisi
Kararlaştırabilmek kelimesi, Türkçe eklerle zenginleşmiş bir yapıya sahiptir. Sözcüğün temelini oluşturan “karar” kelimesi, Arapça kökenli olup “bir işin sonunda ortaya çıkan durum, hüküm, kesin yargı” anlamlarına gelir. Bu isme Türkçe “-laş-” fiilden fiil yapım eki eklenerek “kararlaşmak” (bir konuda anlaşmaya varmak), ardından “-tır-” fiilden fiil yapım ekiyle “kararlaştırmak” (bir konuda anlaşmaya varmayı sağlamak) fiili türetilmiştir. Son olarak, Türkçenin zengin yeterlilik fiili eki olan “-abilmek” eklenerek “kararlaştırabilmek” fiili meydana gelmiştir. Bu yapı, bir eylemi yapabilme gücünü veya yeterliliğini ifade eder. Kelime, Türkçeye doğrudan Arapçadan geçen “karar” kelimesinin üzerine kurulan dil içi türetmelerle bugünkü halini almıştır ve anlam kayması yerine anlam genişlemesi ve yeterlilik vurgusu kazanmıştır.
Cümle İçinde Kullanım Örnekleri
Uzun tartışmaların ardından, nihayet toplantının yerini ve saatini kararlaştırabildiler.
Bu cümle, bir grubun uzun süren fikir alışverişi sonrasında ortak bir noktada buluşup bir kararı uygulama yeteneğini gösterir.
Bütçe kısıtlılıklarına rağmen, projeyi belirlenen sürede tamamlayacak adımları kararlaştırabilmek büyük başarıydı.
Burada, zorluklara rağmen bir planı yapıp hayata geçirme becerisi vurgulanmaktadır.
Çocuklar, hafta sonu hangi oyunu oynayacaklarını bir türlü kararlaştırabilmek için uzun süre uğraştı.
Bu örnek, bireylerin kendi aralarında bir seçim yapma ve bu seçimi uygulama yeterliliğini ifade eder.
Yönetim kurulu, şirketin geleceği için önemli bir stratejik hamleyi ancak derinlemesine analizler sonucunda kararlaştırabildi.
Resmi ve ciddi bir bağlamda, büyük bir kararın alınma ve uygulanma kapasitesini anlatır.
Kalabalık bir yemek masasında herkesin damak zevkine uygun bir menüyü kararlaştırabilmek, gerçek bir diplomasi örneğiydi.
Bu cümle, farklı beklentileri olan kişiler arasında uzlaşma sağlayarak ortak bir kararı uygulama becerisini mecazi bir dille ifade eder.
Eş ve Zıt Anlamlıları
Kararlaştırabilmek kelimesinin anlamdaşları ve karşıt anlamlıları, ifade ettiği yeterlilik ve uzlaşma bağlamında çeşitlilik gösterir.
Eş Anlamlıları:
- Anlaşabilmek: Ortak bir noktada buluşup mutabakata varma yeteneği.
- Mutabık Kalabilmek: Bir konuda fikir birliğine varıp o konuda hemfikir olabilme durumu.
- Uzlaşabilmek: Farklı görüşlere sahip tarafların karşılıklı tavizlerle ortak bir zeminde buluşup anlaşma sağlayabilmesi.
Yakın Anlamlıları:
- Belirleyebilmek: Bir şeyin ne olacağını kesin olarak saptama ve tayin etme gücü.
- Tespit Edebilmek: Bir durumu veya olguyu doğru bir şekilde saptayıp ortaya koyabilme.
Zıt Anlamlıları:
- Kararlaştıramamak: Bir konuda anlaşmaya varamamak, mutabakat sağlayamamak.
- Uzlaşamamak: Farklı görüşler nedeniyle ortak bir noktada buluşup anlaşmaya varamamak.
- Belirleyememek: Bir şeyin ne olacağını kesin olarak saptayamamak, tayin edememek.
İlgili İçerikler
- REM Uykusu Ne Demek? REM Uykusu TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Selahattin Ne Demek? Selahattin TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Altıncı ayak Ne Demek? Altıncı ayak TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
Sıkça Sorulan Sorular
- Kararlaştırabilmek ne demek kısaca?
Kısaca, bir konuda anlaşmaya varıp bu kararı uygulama veya gerçekleştirme gücüne sahip olmak demektir.
- Bu kelimenin kökeni nedir?
Bu kelime, Arapça kökenli “karar” sözcüğüne Türkçe yapım ekleri olan “-laş-“, “-tır-” ve yeterlilik eki “-abilmek” eklenerek türetilmiştir.
- Eş anlamlıları nelerdir?
Bu sözcüğün başlıca eş anlamlıları arasında “anlaşabilmek” ve “uzlaşabilmek” yer alır.
- Cümle içinde nasıl kullanılır?
Genellikle bir grup veya bireyin bir konuda fikir birliğine varıp o kararı hayata geçirebildiği durumları ifade etmek için kullanılır; örneğin, “Toplantının gündemini ancak uzun görüşmeler sonunda kararlaştırabildik.”
- Bu kelime TDK’da var mı?
Evet, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almakta ve yeterlilik fiili olarak tanımlanmaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!