Kadranlı Ne Demek? Kadranlı TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

“Kadranlı”, Fransızca kökenli “kadran” kelimesinden türemiş bir sıfat olup, üzerinde kadran bulunan veya kadrana sahip olan nesneleri ifade eder. Özellikle saatler, ölçüm cihazları ve kontrol panelleri gibi göstergeli aletler için yaygın olarak kullanılır.

Günlük yaşantımızda zamanı, basıncı veya hızı gösteren birçok cihazla karşılaşırız. Bu cihazların ortak özelliklerinden biri, genellikle kadranlı bir yapıya sahip olmalarıdır. Özellikle saatler, barometreler ve hız göstergeleri gibi hassas ölçüm aletlerinde karşımıza çıkan bu ifade, bir nesnenin temel niteliğini belirtir. Bu derinlemesine inceleme, ‘kadranlı’ kelimesinin TDK’daki yerini, kökenini ve çeşitli kullanım alanlarını ayrıntılarıyla ele alacaktır.

Kadranlı Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre kadranlı kelimesi, bir sıfat olarak tanımlanır ve temel olarak bir nesnenin üzerinde kadran bulunduğunu ifade eder. Bu anlamıyla, özellikle ölçüm ve gösterge aletleri bağlamında kullanılır ve bir aygıtın görsel olarak bilgi sunma biçimini açıklar.

1. Anlam (Gerçek): Üzerinde bölmeli ve rakamlı bir gösterge levhası (kadran) bulunan, kadrana sahip olan. Örneğin, eski tip bir saat veya bir barometre için ‘kadranlı saat’, ‘kadranlı barometre’ gibi kullanımlar yaygındır. Bu, kelimenin en temel ve yaygın kullanım şeklidir ve günlük dilde Sıklıkla karşımıza çıkar. Bir cihazın görsel ve işlevsel bir özelliğini vurgular, genellikle analog göstergeleri olan aletler için tercih edilir.

Kadranlı Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Kadranlı kelimesi, Türkçe ek olan ‘-lı’ yapım ekinin, Fransızca kökenli kadran kelimesine eklenmesiyle oluşmuştur. Fransızcada ‘cadran’ şeklinde yazılan bu kelime, ‘saat kadranı, gösterge paneli’ gibi anlamlara gelmektedir. Türkçeye genellikle teknik ve ölçüm aletleriyle birlikte geçmiş olan kadran, zamanla dilimizde yerleşmiş ve ‘üzerinde bölümler ve Rakamlar bulunan gösterge levhası’ anlamını kazanmıştır. ‘-lı’ eki ise bu gösterge levhasına sahip olma durumunu belirtir, dolayısıyla kelime herhangi bir anlam kaymasına uğramadan özgün anlamını koruyarak Türkçede ‘kadrana sahip’ anlamıyla kullanılmaktadır. Bu yapı, dilimizdeki birçok türemiş kelimede olduğu gibi, bir nesnenin belirli bir özelliğe sahip olduğunu ifade etme biçiminin güzel bir örneğidir.

Kadranlı Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Kadranlı kelimesi, günlük hayatta ve teknik metinlerde çeşitli bağlamlarda kullanılır. İşte farklı durumlara uygun beş örnek cümle:

1. Büyükbabanın eski, kadranlı saati hala tıkır tıkır çalışıyordu ve duvarımızda nostaljik bir hava yaratıyordu.

   Bu cümle, kelimenin genellikle eski tip, analog saatleri tanımlamak için nasıl kullanıldığını gösterir.

2. Uçağın kokpitindeki birçok kadranlı gösterge, pilotlara hayati bilgiler sunarak uçuş güvenliğini sağlıyordu.

   Burada kelime, Havacılık gibi teknik bir alanda, birden fazla gösterge paneli olan cihazları ifade etmek için kullanılmıştır.

3. Sanatçı, soyut bir ifadeyle kadranlı bir evren tasvir etmişti; zamanın akışını ve evrensel düzeni sembolize ediyordu.

   Bu kullanım, kelimenin edebi veya sanatsal bir bağlamda, Metaforik bir düzeni veya zamanı çağrıştırmak için nasıl kullanılabileceğini örneklendirir.

4. Laboratuvardaki yeni basınç ölçer, net okunabilen büyük kadranlı bir yapıya sahipti, bu da ölçüm hassasiyetini artırıyordu.

   Bilimsel veya teknik bir ortamda, ölçüm aletlerinin belirgin bir özelliğini vurgulamak için kullanılmıştır.

5. Eski model arabaların genellikle daha estetik duran kadranlı hız göstergeleri vardı, bu da sürüş deneyimine ayrı bir keyif katıyordu.

   Bu örnek, kelimenin bir nesnenin tasarım veya estetik özelliğini belirtmek için kullanılabileceğini gösterir.

Kadranlı Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Dilimizdeki her kelime gibi kadranlı kelimesinin de bağlama göre kullanılabilecek eş veya yakın anlamlıları ve zıt anlamlıları bulunmaktadır.

• Eş Anlamlıları:
  • Göstergeli: Üzerinde herhangi bir türde gösterge bulunan anlamında kullanılır ve kadranlı kelimesinin en yakın eş anlamlılarından biridir.
  • İbreli: Özellikle bir ibre (ok) aracılığıyla bilgi gösteren cihazlar için kullanılır, kadranlı kelimesinin daha spesifik bir türünü ifade eder.
  • Belirteçli: Bir şeyin varlığını veya durumunu belirten bir işaret veya göstergeye sahip olan.
• Yakın Anlamlıları:
  • Analog: Dijitalin aksine, sürekli değişen bir değeri fiziksel bir gösterge (genellikle kadran ve ibre) ile sunan sistemler için kullanılır.
• Zıt Anlamlıları:
  • Kadransız: Üzerinde kadran bulunmayan, gösterge levhası olmayan.
  • Dijital: Bilgiyi sayılarla veya sembollerle doğrudan elektronik olarak gösteren, analog veya kadranlı olmayan.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Kadranlı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kadranlı kelimesiyle ilgili merak edilen bazı temel sorular ve yanıtları aşağıda yer almaktadır:

1. Kadranlı ne demek kısaca?

   Kısaca kadranlı, üzerinde gösterge levhası veya kadran bulunan anlamına gelen bir sıfattır.

2. Kadranlı hangi dilden gelir?

   Kadranlı kelimesi, Fransızca kökenli “kadran” kelimesine Türkçe “-lı” ekinin eklenmesiyle oluşmuştur.

3. Kadranlı kelimesinin eş anlamlısı nedir?

   Kadranlı kelimesinin eş anlamlıları arasında “göstergeli” ve “ibreli” kelimeleri sayılabilir.

4. Kadranlı cümle içinde nasıl kullanılır?

   Örneğin, “Eski bir kadranlı saat, duvarımızda nostaljik bir hava yaratıyordu.” şeklinde cümle içinde kullanılabilir.

5. Kadranlı kelimesi TDK’da var mı?

   Evet, kadranlı kelimesi Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaktadır ve sıfat olarak tanımlanmıştır.