İteleyebilme Ne Demek? İteleyebilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

İteleyebilme, Türkçe kökenli bir isim olup bir şeyi veya bir kimseyi güç uygulayarak ileri doğru hareket ettirebilme yeteneği anlamına gelir. Bu kelime, genellikle fiziksel bir engeli aşma veya bir durumu ileri taşıma bağlamında kullanılır, gündelik dilde sıkça karşılaşılır.

Günlük konuşmada ve yazılı metinlerde karşılaştığımız ‘iteleyebilme’ kelimesi, çoğu zaman bir engeli aşma veya bir durumu değiştirme kapasitesini ifade eder. Özellikle fiziksel bir objeyi hareket ettirme yeteneğinden, soyut bir konuyu ilerletme becerisine kadar geniş bir anlam yelpazesinde kullanılabilir. Bu sözcük, bireylerin veya toplulukların karşılaştıkları zorluklar karşısında gösterdikleri eylem gücünü vurgulamak için de tercih edilir. Bu kapsamlı rehberde, ‘iteleyebilme’ kelimesinin TDK sözlük anlamından kökenine, cümle içindeki kullanımlarından eş anlamlılarına kadar tüm detaylarını keşfedeceksiniz.

İteleyebilme Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te de yer alan iteleyebilme kelimesi, ‘İteleyebilmek’ fiilinin isimleşmiş halidir. Bu kelime, bir eylemi gerçekleştirme kabiliyetini ve bu kabiliyetin yarattığı durumu ifade eder.

1. Anlam (Gerçek): Bir nesneyi veya bir kimseyi, fiziksel bir güç uygulayarak bulunduğu yerden ileri doğru hareket ettirme yeteneği veya bu eylemin gerçekleştirilme durumu. Bu anlamda kelime, somut bir objeyi yerinden oynatma veya bir şeyi ileriye doğru sevk etme kapasitesini vurgular. Örneğin, ağır bir kutuyu Taşıyabilme becerisi, iteleyebilme yeteneğiyle yakından ilişkilidir ve günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir durumdur.

İteleyebilme Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

İteleyebilme kelimesi, Türkçe dilinin kendi iç türetme mekanizmalarıyla oluşmuş, özgün bir yapıdır. Kelimenin temelinde, Eski Türkçeden beri var olan “itmek” fiili bulunur. “İtmek” fiiline, eylemin sürekliliğini ifade eden “-ele-“ eki eklenerek “itelemek” fiili meydana gelmiştir.

Bu fiile yeterlilik anlamı katan “-ebil-“ yardımcı fiili eklenerek “iteleyebilmek” türetilmiş, ardından fiilden isim yapma eki olan “-me” getirilerek “iteleyebilme” ismi oluşturulmuştur. Bu yapı, hem eylemi hem de onu Yapabilme yeteneğini ifade eder ve Türkçenin zengin türetme potansiyelini gösterir.

İteleyebilme Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Ağır dolabı tek başına iteleyebilme gücü herkesi şaşırttı.

   Bu cümle, fiziksel bir nesneyi hareket ettirme kapasitesini ve bu kapasitenin yarattığı etkiyi vurgular.

2. Ekip ruhu sayesinde projenin önündeki engelleri iteleyebilme becerisi kazandık.

   Burada kelime, soyut bir engeli aşma, bir zorluğun üstesinden gelme anlamında mecazi olarak kullanılmıştır.

3. Küçük çocuk, oyuncağını zor da olsa iteleyebilme çabasıyla gülümsüyordu.

   Bu örnek, bir çocuğun fiziksel çabasını ve bir nesneyi hareket ettirme gayretini anlatır.

4. Şirketin kriz döneminde ayakta kalabilmesi, yönetim kurulunun sorunları iteleyebilme yeteneğine bağlıydı.

   İş dünyası bağlamında kullanılan bu ifade, zorlukları yönetme ve çözme kabiliyetini mecazi olarak dile getirir.

5. Fiziksel gücün yanı sıra, azim de hedeflere ulaşmada iteleyebilme kabiliyetini artırır.

   Bu cümle, hem fiziksel hem de zihinsel faktörlerin birleşerek ilerleme kapasitesini nasıl etkilediğini edebi bir dille açıklar.

İteleyebilme Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Dilimizdeki her kelimenin kendine özgü bir anlamı olsa da, bazı kelimeler benzer veya karşıt anlamlar taşıyabilir. İteleyebilme kelimesi için de bu durum geçerlidir.

Eş Anlamlıları:

• İtme Yeteneği: Bir şeyi İtebilme kabiliyeti veya gücü.
• Sevk Etme Becerisi: Bir nesneyi veya durumu ileriye doğru yönlendirme kapasitesi.
• Hareket Ettirme Gücü: Bir objeyi yerinden oynatma veya ilerletme kuvveti.

Yakın Anlamlıları:

• İleri Sürme: Bir fikri veya nesneyi öne doğru hareket ettirme.
• Yönlendirme: Bir şeye belirli bir istikamet verme.
• Taşıyabilme: Bir şeyi bir yerden başka bir yere Götürebilme kapasitesi.

Zıt Anlamlıları:

• Çekme Yeteneği: Bir şeyi kendine doğru yaklaştırma veya sürükleme gücü.
• Durdurma: Bir hareketin veya ilerlemenin önüne geçme eylemi.
• Geri Çekme: Bir şeyi eski konumuna getirme veya ilerlemesini engelleme.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

İteleyebilme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• İteleyebilme ne demek kısaca?

  İteleyebilme, bir şeyi güç uygulayarak ileri doğru hareket ettirme yeteneği veya bu eylemi gerçekleştirme durumudur. Hem fiziksel hem de soyut anlamda kullanılabilir.

• İteleyebilme hangi dilden gelir?

  İteleyebilme kelimesi, Türkçe kökenli olup, “itmek” fiilinden Türkçe türetme ekleriyle oluşmuştur.

• İteleyebilme kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Eş anlamlıları arasında “itme yeteneği”, “sevk etme becerisi” ve “hareket ettirme gücü” gibi ifadeler yer alır.

• İteleyebilme cümle içinde nasıl kullanılır?

  Bu kelime hem fiziksel (ağır kutuyu iteleyebilme) hem de mecazi (sorunları iteleyebilme) bağlamlarda kullanılabilir.

• İteleyebilme kelimesi TDK’da var mı?

  Evet, “İteleyebilme” kelimesi, Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te “itme işini yapabilme durumu veya yeteneği” olarak tanımlanmıştır.