İktidarlı Ne Demek? İktidarlı TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan İktidarlı, Arapça kökenli ‘iktidar’ kelimesine Türkçe ek gelmesiyle oluşmuş olup güç sahibi, yetkili ve yönetimde sözü geçen anlamına gelir. Bu kelime, özellikle siyaset ve yönetim bağlamında güçlü konumdaki kişileri veya yapıları ifade etmek için yaygın olarak kullanılır.

İktidarlı kelimesi, özellikle siyaset, yönetim ve güç ilişkileri bağlamında sıkça duyduğumuz bir ifadedir. Bir kişinin veya kurumun sahip olduğu gücü, yetkiyi ve bu gücü kullanma becerisini tanımlamak için kullanılır. Günlük dilde, bir alanda söz sahibi olmayı veya etkili olmayı anlatırken de karşımıza çıkar. Bu derinlemesine incelemede, “iktidarlı” kelimesinin tüm anlam katmanlarını, kökenini ve kullanım şekillerini keşfedeceksiniz.

İktidarlı Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

İktidarlı kelimesi, Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde “iktidarı olan, yetkili, gücü olan” şeklinde tanımlanan bir sıfattır. Bu tanım, kelimenin Temel anlamını açıkça ortaya koyar. Bir kişi, Kurum veya yapı için kullanıldığında, o öznenin belirli bir alanda veya genel olarak yönetimde söz sahibi olduğunu, karar alma ve uygulama gücüne sahip olduğunu ifade eder. Kelime, genellikle pozitif bir çağrışım taşır ve bir otoriteyi, etkinliği veya nüfuzu belirtir.

1. Anlam (Gerçek): İktidarı olan, yönetimde söz sahibi olan, yetkili ve gücü elinde bulunduran kişi veya kurumlar için kullanılan bir sıfattır. Bu anlam, bir makamın veya konumun getirdiği gücü ve yetkiyi vurgular. Örneğin, bir siyasi Parti iktidarlı olarak nitelendirildiğinde, ülkenin yönetimini elinde bulunduran parti olduğu anlaşılır.

2. Anlam (Genel): Bir alanda etkili, güçlü ve belirleyici bir konuma sahip olan kişiler veya durumlar için de kullanılır. Bu kullanımda doğrudan siyasi bir iktidar kastedilmese bile, bir konuda baskın veya etkili olma durumu vurgulanır. Örneğin, bir iş insanının kendi sektöründe iktidarlı olması, o kişinin sektörde önemli bir etki ve güce sahip olduğunu gösterir.

İktidarlı Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

İktidarlı kelimesi, Türkçe bir ek olan “-lı” ekinin Arapça kökenli “iktidar” kelimesine eklenmesiyle türetilmiştir. Arapça “iktidar” (اقتدار) kelimesi, “kudret, güç, yetenek, gücü yetme” gibi anlamlara gelir. Bu kelime, Arapça kökenli “kadr” (قدر) kökünden türemiştir ve “bir şeye gücü yetme, muktedir olma” fikrini taşır. Osmanlı Türkçesi döneminde dilimize girmiş ve zamanla Türkçenin yapısına uyum sağlamıştır. “İktidar” kelimesi, Türkçede hem isim (güç, yönetim) hem de fiil kökü olarak (iktidar etmek) kullanılırken, “-lı” ekiyle “iktidarlı” sıfatı, “iktidara sahip olan” anlamını kazanmıştır. Kelimenin anlamında belirgin bir kayma olmamış, aksine “iktidar” kavramının sahip olma durumunu net bir şekilde ifade etmiştir.

İktidarlı Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. Parti, seçimleri büyük bir farkla kazanarak yeniden iktidarlı konuma geldi.
   Bu cümle, bir siyasi partinin seçim zaferiyle yönetimdeki gücünü tekrar elde etmesini anlatır.

2. Şirketin yeni CEO’su, sektördeki iktidarlı duruşunu kısa sürede pekiştirdi.
   Bu örnek, bir liderin iş dünyasındaki etkinliğini ve belirleyici konumunu vurgular.

3. Edebiyat dünyasında iktidarlı bir yazar olmak, eserlerinin geniş kitlelere ulaşmasını sağlar.
   Bu kullanım, yazarın edebi camiada sahip olduğu nüfuzu ve söz hakkını mecazi anlamda ifade eder.

4. O genç diplomatın uluslararası ilişkilerdeki iktidarlı tavırları takdire şayandı.
   Bu cümle, bir kişinin uluslararası platformda etkili ve güçlü bir duruş sergilediğini belirtir.

5. Köyün muhtarı, yıllardır iktidarlı bir şekilde görevini sürdürerek halkın güvenini kazandı.
   Bu örnek, yerel yönetimde bir kişinin otoritesini ve halk nezdindeki güvenilirliğini gösterir.

İktidarlı Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

İktidarlı kelimesi, bağlamına göre farklı eş ve yakın anlamlılarla ifade edilebilirken, zıt anlamlıları da gücün veya yetkinin yokluğunu vurgular.

Eş Anlamlıları:

• Güçlü: Fiziksel, ekonomik veya siyasi anlamda kuvvetli, muktedir olan.
• Yetkili: Belirli bir konuda karar verme ve uygulama hakkına, otoritesine sahip olan.
• Söz sahibi: Bir konuda görüşü dinlenen, kararlarında veya gelişiminde etkili olan kişi veya kurum.

Yakın Anlamlıları:

• Nüfuzlu: Çevresi üzerinde etkisi ve saygınlığı olan, etki alanı geniş.
• Otoriter: Yönetimde veya davranışlarında buyurgan, emredici ve kararlı olan (ancak bazen olumsuz bir çağrışımı da olabilir).
• Etkin: İşi başarma gücüne sahip, aktif ve verimli bir şekilde sonuç alabilen.

Zıt Anlamlıları:

• Güçsüz: İktidarı veya etkisi olmayan, zayıf, aciz.
• İktidarsız: Yönetim gücünden yoksun, herhangi bir konuda etkili olamayan.
• Etkisiz: Herhangi bir tesiri olmayan, pasif veya sonuç alamayan.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

İktidarlı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• İktidarlı ne demek kısaca?
  İktidarlı, genel olarak iktidara sahip olan, yetkili ve gücü elinde bulunduran kişi veya kurumları tanımlayan bir sıfattır. Bir alanda etkili ve söz sahibi olmayı da ifade eder.

• İktidarlı hangi dilden gelir?
  İktidarlı kelimesi, Arapça kökenli “iktidar” kelimesine Türkçe “-lı” ekinin eklenmesiyle dilimize geçmiştir. Orijinal Arapça kökü “kadr” kelimesine dayanır.

• İktidarlı kelimesinin eş anlamlısı nedir?
  İktidarlı kelimesinin başlıca eş anlamlıları güçlü, yetkili ve söz sahibi kelimeleridir. Bu kelimeler bağlama göre birbirlerinin yerine kullanılabilir.

• İktidarlı cümle içinde nasıl kullanılır?
  “Yeni başkan, mecliste Oldukça iktidarlı bir duruş sergiledi.” gibi cümlelerde bir kişinin veya kurumun gücünü, yetkisini ve etkisini vurgulamak için kullanılır.

• İktidarlı kelimesi TDK’da var mı?
  Evet, “iktidarlı” kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer almaktadır ve “iktidarı olan, yetkili, gücü olan” şeklinde tanımlanır.