Gözü gönlü tok Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Türkçe bir deyim olarak kullanılan Gözü gönlü tok, maddi şeylere karşı tamahı olmayan, elindekiyle yetinen ve kanaatkar kişi anlamına gelir. Bu ifade, özellikle cömertlik ve dünya malına değer vermeme gibi erdemleri vurgulamak için günlük dilde sıkça kullanılır.

Günlük konuşmada, Dünya malına karşı ilgisiz, elindekiyle mutlu olan ve başkalarının sahip olduklarına özenmeyen kişileri tanımlamak için gözü gönlü tok ifadesini sıkça duyarız. Bu deyim, genellikle bir erdem olarak kabul edilen kanaatkarlığı ve cömertliği ön plana çıkarır. Özellikle maddi beklentilerin ötesinde, manevi değerlere odaklanan bir yaşam biçimini benimseyen bireyler için kullanılır. Bu derin anlamlı ifadeyi, TDK sözlük anlamından kökenine, cümle içindeki kullanımlarından eş ve zıt anlamlılarına kadar tüm yönleriyle keşfedeceksiniz.

Gözü gönlü tok Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Gözü gönlü tok, maddi değerlere karşı aşırı bir düşkünlüğü olmayan, başkasının malında gözü bulunmayan, elindekilerle yetinmeyi bilen ve kanaatkâr bir kişiliği ifade eden bir deyimdir. Bu ifade, genellikle bir kişinin cömertliğini, dünya malına karşı kayıtsızlığını ve gönül zenginliğini vurgulamak amacıyla kullanılır. Gözü gönlü tok olan kişi, kolay kolay bir şeylere tamah etmez, hırs yapmaz ve sahip olduklarıyla mutlu olmayı başarır. Bu durum, Ayni zamanda kişinin iç huzurunu ve dinginliğini de yansıtır. Toplumda saygı duyulan bir özellik olarak kabul edilir, zira bu tür insanlar genellikle daha paylaşımcı ve bencil olmayan bir yapıya sahiptirler. TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “tok” kelimesinin anlamlarından yola çıkarak bu deyim, açgözlülükten uzak duran anlamıyla açıklanır.

Gözü gönlü tok Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Gözü gönlü tok ifadesi, tamamıyla Türkçe kökenli kelimelerden oluşmuş bir deyimdir. Kelimelerin her biri derin anlamlar taşır: ‘Göz’, genellikle isteği, arzuyu veya bir şeye duyulan ilgiyi simgelerken; ‘gönül’, kalbi, iç dünyayı, duygusal tatmini ve manevi zenginliği ifade eder. ‘Tok’ kelimesi ise aç olmayan, doymuş veya bir şeye karşı isteksiz olma durumunu belirtir. Bu üç kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan deyim, kişinin maddi şeylere karşı duyduğu arzunun ve içsel beklentisinin zaten dolu olduğunu, bu nedenle daha fazlasına ihtiyaç duymadığını anlatır. Deyimin anlamında herhangi bir kayma yaşanmamış, aksine kelimelerin sembolik anlamları birleşerek güçlü ve net bir ifade oluşturmuştur. Türk kültüründe kanaatkarlık ve cömertlik gibi değerleri vurgulamak için yüzyıllardır kullanılmaktadır.

Gözü gönlü tok Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. O kadar zengin olmasına rağmen, komşularına karşı her Zaman gözü gönlü tok bir insan olmuştur, kimsenin malında gözü yoktur.

   Bu cümle, kişinin maddi varlığına rağmen başkalarının malında gözü olmadığını ve cömert bir karaktere sahip olduğunu vurgular.

2. Şehrin en güzel evlerini alabilecek gücü olsa da, küçük bahçeli evinde gözü gönlü tok bir şekilde yaşar, lükse asla prim vermez.

   Bu kullanım, kişinin elindekiyle yetinme ve Lüks düşkünlüğü olmama halini ifade eder.

3. Maaşı ne kadar düşük olursa olsun, işini severek yapan ve gözü gönlü tok çalışanlar, her zaman daha mutlu ve verimli olurlar.

   İş hayatında, maddi beklentilerin ötesinde işine bağlılık ve memnuniyeti anlatır.

4. Politikacı, halkın sorunlarına çözüm bulmaktan başka hiçbir şeye tamah etmeyen, gözü gönlü tok bir lider profili çiziyordu.

   Siyasi bağlamda, çıkar gözetmeyen, dürüst ve halkına hizmet odaklı bir lideri betimler.

5. Sanatçı, eserlerinden elde ettiği şöhret ve paraya rağmen, mütevazı yaşam tarzını sürdüren ve her zaman gözü gönlü tok bir kişilik sergiledi.

   Sanat dünyasında, ün ve paranın cazibesine kapılmayan, alçakgönüllü bir sanatçıyı tanımlar.

Gözü gönlü tok Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Eş Anlamlıları:

• Kanaatkar: Elindekiyle yetinmeyi bilen, daha fazlasını arzulamayan kişiyi tanımlar.
• Tamahkar olmayan: Başkasının malında gözü olmayan, açgözlülükten uzak duran anlamındadır.
• Nefsi tok: Kendi istek ve arzularına karşı doygunluk hisseden, bu konuda tatmin olmuş kişiyi ifade eder.

Yakın Anlamlıları:

• Mütevazı: Alçakgönüllü, gösterişten uzak duran bir kişilik yapısını belirtir.
• Gönlü zengin: Maddi varlık yerine manevi değerlere önem veren, eli açık ve paylaşımcı kişileri anlatır.

Zıt Anlamlıları:

• Açgözlü: Her şeye sahip olmak isteyen, doymak bilmeyen ve sürekli daha fazlasını arzulayan kişiyi tanımlar.
• Tamahkar: Başkasının malında gözü olan, hırslı ve bencil karakterdeki insanları ifade eder.

İlgili İçerikler

• Katılabilme Ne Demek? Katılabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Katabilmek Ne Demek? Katabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Kavuşuverme Ne Demek? Kavuşuverme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Gözü gönlü tok Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

• Gözü gönlü tok ne demek kısaca?

  Maddi şeylere karşı tamahı olmayan, elindekiyle yetinen ve kanaatkar olan kişileri tanımlayan bir deyimdir. Dünya malına değer vermeyen, gönül zenginliğini ön planda tutan bir ifade taşır.

• Gözü gönlü tok hangi dilden gelir?

  Bu ifade, tamamıyla Türkçe kökenli kelimelerden oluşmuş bir deyimdir. ‘Göz’, ‘gönül’ ve ‘tok’ kelimeleri Türkçe kökenlidir.

• Gözü gönlü tok kelimesinin eş anlamlısı nedir?

  Kanaatkar, tamahkar olmayan ve nefsi tok kelimeleri, “gözü gönlü tok” ifadesinin eş veya yakın anlamlıları arasında yer alır. Hepsi benzer bir anlam derinliği taşır.

• Gözü gönlü tok cümle içinde nasıl kullanılır?

  Bu deyim, genellikle bir kişinin maddi beklentilerinin ötesinde, içsel tatmin ve cömertlik gibi özelliklerini vurgulamak için kullanılır. Örneğin, “O, paraya hiç önem vermeyen, gözü gönlü tok bir insandı.”

• Gözü gönlü tok kelimesi TDK’da var mı?

  “Gözü gönlü tok” ifadesi doğrudan bir kelime olarak değil, TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “tok” kelimesinin altında bir deyim olarak yer almaktadır. Anlamı, “açgözlü olmamak, tamahkâr olmamak” şeklinde açıklanır.