Geveleyivermek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni

Geveleyivermek, Türkçe kökenli bir fiil olup, bir şeyi tam olarak anlamadan, aceleyle veya üstünkörü bir şekilde söyleyivermek, ağzında geveleyerek ifade etmek anlamına gelir. Bu kelime, genellikle bir bilginin veya fikrin net bir şekilde aktarılmadığı durumları vurgulamak için kullanılır.

Giriş

Günlük konuşmada bazen tam anlaşılmayan, aceleyle söylenmiş ifadelerle karşılaşırız. Özellikle düşüncelerini tam olarak toparlayamamış veya bir konuyu geçiştirmek isteyen kişilerin kullandığı bu tür ifadeler, iletişimde bazı belirsizliklere yol açabilir. İşte tam da bu noktada karşımıza çıkan ‘geveleyivermek’ kelimesi, bir eylemin hızla ve üstünkörü yapıldığını anlatır. Bu metin, ‘geveleyivermek’ kelimesinin derinlemesine anlamını, kökenini ve çeşitli kullanım alanlarını ayrıntılarıyla inceleyecektir.

Geveleyivermek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer alan geveleyivermek fiili, bir sözü veya düşünceyi tam olarak ifade etmeden, aceleyle ve üstünkörü bir biçimde söylemek, ağızda dolaştırmak anlamını taşır. Bu kelime, genellikle kişinin ne dediğinin tam olarak anlaşılmadığı, konuyu geçiştirmeye çalıştığı veya düşüncelerini netleştirmeden konuştuğu durumlar için kullanılır. Kelimenin yapısındaki ‘-ivermek’ eki, eylemin bir anda, çabucak veya kolaylıkla gerçekleştiğini vurgular. Dolayısıyla, bir şeyi tam anlamıyla açıklamak yerine, hızla ve belirsiz bir şekilde ifade etme eylemini anlatır. Bu durum, özellikle bir konuyu detaylandırmak istemeyen ya da yeterince bilgi sahibi olmayan kişilerin tavrını yansıtabilir. Konuşmacının isteksizliğini veya bilgisizliğini dolaylı yoldan işaret eden bu ifade, günlük dilde Sıklıkla karşımıza çıkar ve iletişimdeki belirsizliği vurgular.

Geveleyivermek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Geveleyivermek kelimesi, Türkçe kökenli ve yapısal olarak birleşik bir fiildir. Kelimenin temelini oluşturan gevelemek fiili, çok eski zamanlardan beri Türkçede var olan ve ‘ağızda çiğnemek, bir şeyi açıkça söylememek, ağzında dolaştırmak’ gibi anlamlara gelen bir eylemi ifade eder. Bu fiil, zamanla anlam genişlemesi veya farklı bağlamlarda kullanımıyla, bir konuyu netleştirmeden konuşma anlamını da kazanmıştır. Kelimenin sonundaki -ivermek eki ise, Türkçede tezlik fiili olarak bilinir ve eylemin çabuk, kolay veya aniden gerçekleştiğini ifade eder. Bu iki dilsel ögenin birleşimiyle geveleyivermek, ‘bir şeyi aceleyle ve üstünkörü söylemek’ şeklinde kendine özgü ve belirgin bir anlam kazanmıştır. Bu yapı, kelimenin sadece bir eylemi değil, Ayni zamanda o eylemin hızını ve niteliğini de vurgulamasını sağlar. Türkçe’nin zengin ek sisteminin bir örneği olarak bu kelime, dilimizin ifade gücünü gösterir.

Geveleyivermek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

1. “Sınav sonuçlarını sorduğumda, öğretmenim konuyu geveleyivermekle yetindi, net bir cevap alamadım.”
   Bu cümle, öğretmenin sınav sonuçları hakkında açık konuşmak yerine, konuyu geçiştirdiğini ifade eder.
2. “Çocuk, yaptığı hatayı açıklarken mazeretlerini geveleyiverdi, kimse ne Demek istediğini tam anlamadı.”
   Burada çocuğun hatasını net bir şekilde açıklayamadığı, mazeretlerini anlaşılmaz bir şekilde dile getirdiği vurgulanır.
3. “Toplantıda önemli bir karar beklenirken, başkan konuyu yine geveleyiverdi ve net bir açıklama yapmaktan kaçındı.”
   Başkanın, beklenen kararı net bir şekilde belirtmeyip, konuyu üstünkörü geçtiğini anlatır.
4. “Bu zor mesele hakkında konuşurken, kelimelerini dikkatli seçmeli, sakın geveleyiverme.”
   Karşıdaki kişiye, hassas bir konuda net ve anlaşılır konuşması gerektiği, belirsiz ifadelerden kaçınması yönünde bir uyarıdır.
5. “Gazeteci, skandalın detaylarını öğrenmek istediğinde yetkili, birkaç laf geveleyiverip hızla uzaklaştı.”
   Yetkilinin, gazetecinin sorularına net yanıt vermeyip, konuyu geçiştiren kısa ve belirsiz ifadeler kullandığını belirtir.

Geveleyivermek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Geveleyivermek kelimesinin dilimizdeki eş ve yakın anlamlıları, ifade ediliş biçiminin belirsizliğini ve aceleciliğini yansıtır.

• Eş Anlamlıları:
  • Ağzında gevelemek: Bir şeyi açıkça söylememek, belirsiz bir şekilde konuşmak.
  • Mırıldanmak: Alçak sesle, anlaşılmaz bir şekilde konuşmak (yakın anlamlı).
  • Geçiştirmek: Bir konuyu tam olarak ele almadan, üstünkörü bir şekilde geçmek.
• Yakın Anlamlıları:
  • Kıvırmak: Konuyu saptırmak, dolaylı konuşmak.
  • Mırın kırın etmek: Bir konuda kesin konuşmaktan kaçınmak, bahaneler öne sürmek.
• Zıt Anlamlıları:
  • Açıkça söylemek: Bir şeyi net, anlaşılır ve tereddütsüz bir şekilde ifade etmek.
  • Net ifade etmek: Düşünceleri veya bilgiyi hiç şüpheye yer bırakmayacak şekilde aktarmak.
  • Açıklığa kavuşturmak: Bir konuyu tüm detaylarıyla aydınlatmak, anlaşılır hale getirmek.

İlgili İçerikler

• Koklayabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Geveleyivermek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Geveleyivermek ne demek kısaca?
   Bir şeyi tam olarak anlamadan, aceleyle veya üstünkörü bir şekilde Söyleyivermek, ağzında dolaştırarak ifade etmek demektir.
2. Geveleyivermek hangi dilden gelir?
   Bu kelime, Türkçe kökenli “gevelemek” fiiline tezlik bildiren “-ivermek” ekinin eklenmesiyle oluşmuştur.
3. Geveleyivermek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
   “Ağzında gevelemek” ve yakın anlamlı olarak “geçiştirmek” veya “mırıldanmak” kelimeleri eş anlamlı olarak kullanılabilir.
4. Geveleyivermek cümle içinde nasıl kullanılır?
   Genellikle bir kişinin bir konuyu netleştirmeden, aceleyle veya üstünkörü bir şekilde konuştuğu durumları ifade etmek için kullanılır. Örneğin, “Cevap vermemek için konuyu geveleyiverdi.”
5. Geveleyivermek kelimesi TDK’da var mı?
   Evet, “geveleyivermek” kelimesi Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ünde yer alan, anlamı belirli bir fiildir.