TDK Güncel Türkçe Sözlük’te bir yeterlilik fiili olarak tanımlanan Gerileyebilmek, bir durumun veya sürecin geriye doğru gitme, kötüleşme veya eskisi gibi olma potansiyelini ifade eder. Bu kelime, genellikle ekonomik göstergeler, kişisel gelişim veya toplumsal durumlar gibi çeşitli bağlamlarda düşüş olasılığını belirtir.
Günlük konuşmada ve yazılı metinlerde, özellikle bir durumun olumsuz bir yöne doğru ilerleme ihtimalini dile getirirken “gerileyebilmek” kelimesiyle karşılaşırız. Bu fiil, mevcut konumdan daha kötü bir duruma düşme veya bir konuda beklenen ilerlemenin aksine bir düşüş yaşama potansiyelini ifade eder. Özellikle ekonomik analizlerde, sosyal bilimlerde veya kişisel gelişim bağlamında karşımıza çıkan bu ifade, bir sürecin olumsuz bir dönüşüm geçirme olasılığını vurgular. Bu yazıda, “gerileyebilmek” kelimesinin derinlemesine anlamını, kökenini, farklı kullanım alanlarını ve eş/zıt anlamlılarını keşfedeceğiz.
Gerileyebilmek Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan bilgilere göre gerilemek fiilinin yeterlilik hali olan gerileyebilmek, bir şeyin veya bir durumun mevcut seviyesinden daha aşağıya düşme, kötüleşme veya eski haline dönme potansiyelini ifade eden bir fiildir. Bu kelime, bir eylemin veya durumun olumsuz bir şekilde İlerleyebilme yeteneğini veya olasılığını belirtir.
1. Anlam (Gerçek): Bir konuda veya durumda, ileriye doğru gitmek yerine geriye doğru hareket etme, düşüş yaşama veya beklenen seviyenin altına inme potansiyeline sahip olmak. Örneğin, bir ülkenin ekonomisinin gerileyebilmesi, üretimde veya kişi başına düşen gelirde düşüş yaşama ihtimalini gösterir. Bir öğrencinin ders başarısının gerileyebilmesi ise notlarının düşme veya bilgi seviyesinin azalma olasılığını anlatır. Bu kullanım, genellikle somut veya soyut bir ilerlemenin tersine dönme kabiliyetini vurgular.
Gerileyebilmek Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi
Gerileyebilmek kelimesi, kökeni itibarıyla tamamen Türkçe bir yapıya sahiptir. Sözcük, “geri” isminden türeyen “gerilemek” fiiline yeterlilik eki “-ebil-“in eklenmesiyle oluşmuştur. “Geri” kelimesi, Türkçenin en eski dönemlerinden beri kullanılan, bir şeyin arkasını, önceki durumunu veya olumsuz bir yöne doğru hareketi ifade eden bir köktür. Buna “-le-” yapım eki eklenerek “gerilemek” fiili oluşturulmuştur; bu ek, bir isimden fiil türetme işlevini görür ve “geri olma”, “geriye gitme” anlamını kazandırır.
Daha sonra “gerilemek” fiiline, bir eylemi yapabilme gücünü veya olasılığını belirten “-ebil-” yeterlilik eki gelmiş ve son olarak da mastar eki “-mek” ile birleşerek gerileyebilmek fiili ortaya çıkmıştır. Bu etimolojik yapı, kelimenin “geri gitme potansiyeli veya kabiliyeti” anlamını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Kelimenin anlamında herhangi bir kayma olmamış, kök anlamı üzerine inşa edilen eklerle yeni bir anlam katmanı kazanmıştır.
Gerileyebilmek Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı
- Ekonomik göstergelerdeki son durum, enflasyonun yeniden gerileyebilmek potansiyelini işaret ediyor.
Bu cümle, ekonomik bir durumun kötüye gitme veya düşüş yaşama olasılığını vurgulamaktadır.
- Uzun süredir devam eden kuraklık nedeniyle tarım üretiminin önemli ölçüde gerileyebilmek ihtimali bulunuyor.
Burada tarımsal verimliliğin olumsuz etkilenebileceği ve düşüş gösterebileceği anlatılmaktadır.
- Eğer gerekli önlemler alınmazsa, şirketin pazar payı rakip firmalar karşısında hızla gerileyebilmek durumunda kalabilir.
Bu örnek, rekabet ortamında bir şirketin konumunun zayıflayabileceği olasılığını belirtir.
- Hasta, tedaviye rağmen bazı fonksiyonlarının gerileyebilmek riskini taşıdığı için dikkatli olunmalı.
Cümle, bir sağlık durumunun iyileşme yerine kötüleşme veya eski haline dönme ihtimalini ifade eder.
- Eski ustalardan öğrenilen el sanatları, gençlerin ilgisizliği yüzünden zamanla tamamen gerileyebilmek tehlikesiyle karşı karşıya.
Bu kullanım, kültürel bir değerin veya becerinin kaybolma, önemini yitirme olasılığını mecazi bir şekilde anlatmaktadır.
Gerileyebilmek Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları
Eş Anlamlıları:
- Düşüş Yaşayabilmek: Bir durumun veya seviyenin aşağı inme, azalma potansiyeli.
- Kötüye Gidebilmek: Mevcut durumun olumsuz bir yönde ilerleme veya bozulma ihtimali.
- Geriye Dönebilmek: İlerlemiş bir aşamadan önceki, daha kötü bir duruma geri gelme olasılığı.
Yakın Anlamlıları:
- Azalabilmek: Miktar, yoğunluk veya seviyede düşüş Gösterebilmek.
- Zayıflayabilmek: Gücünü, etkinliğini veya etkisini yitirme potansiyeli.
- Bozulabilmek: Bir şeyin işlevini, yapısını veya kalitesini kaybetme ihtimali.
Zıt Anlamlıları:
- İlerleyebilmek: Bir konuda veya durumda olumlu yönde gelişme, mesafe kat etme potansiyeli.
- Gelişebilmek: Daha iyi bir seviyeye ulaşma, olgunlaşma veya büyüme kabiliyeti.
- Yükselebilmek: Mevcut seviyesinden daha üst bir konuma veya duruma Çıkabilme ihtimali.
İlgili İçerikler
- Koklatabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
- Koklayabilme Ne Demek? Koklayabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
- Konduruverme Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
Gerileyebilmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Gerileyebilmek ne demek kısaca?
Gerileyebilmek, bir durumun veya sürecin olumsuz bir yönde ilerleme, kötüleşme veya mevcut seviyesinden aşağıya düşme potansiyelini ifade eden bir fiildir.
Gerileyebilmek hangi dilden gelir?
Bu kelime, kökeni itibarıyla tamamen Türkçe olup, “geri” isminden türeyen “gerilemek” fiiline yeterlilik eki “-ebil-“in eklenmesiyle oluşmuştur.
Gerileyebilmek kelimesinin eş anlamlısı nedir?
Gerileyebilmek kelimesinin eş anlamlıları arasında “düşüş Yaşayabilmek” ve “kötüye Gidebilmek” gibi ifadeler bulunur.
Gerileyebilmek cümle içinde nasıl kullanılır?
Örneğin, “Ekonomik veriler, büyüme hızının yeniden gerileyebilmek riskini taşıyor.” şeklinde, bir düşüş olasılığını belirtmek için kullanılabilir.
Gerileyebilmek kelimesi TDK’da var mı?
Evet, Gerileyebilmek kelimesi, “gerilemek” fiilinin yeterlilik hali olarak Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’te yer almaktadır.
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!