Gerici Ne Demek? Gerici TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

TDK Güncel Türkçe Sözlük’te sıfat olarak tanımlanan gerici, Türkçe kökenli bir kelime olup ilerlemeye, yeniliğe karşı olan veya eski düzeni savunan kimse anlamına gelir. Günlük dilde genellikle değişime direnç gösteren, çağdaş düşünceleri reddeden veya geçmişe bağlı kalan kişileri tanımlamak için kullanılır.

Günlük konuşmalarda ve özellikle siyasi tartışmalarda sıkça duyduğumuz ‘gerici’ kelimesi, zaman zaman yanlış anlaşılmalara yol açabilen güçlü bir kavramdır. Toplumların ilerleyişini, yenilikçi fikirleri ve çağdaş yaşam biçimlerini reddeden bir tutumu ifade eder. Bu kelime, bireylerin veya grupların değişim karşısındaki duruşunu anlamak için anahtar bir role sahiptir. Bu içerikte, ‘gerici’ kelimesinin dilimizdeki derinliğini ve farklı kullanım bağlamlarını detaylıca inceleyeceğiz.

Gerici Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı

Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğüne göre gerici kelimesi, hem bir niteliği hem de bu niteliği taşıyan kişiyi ifade eden önemli bir kavramdır. Kelimenin farklı kullanım alanları ve anlamları aşağıda açıklanmıştır:

1. Anlam (Sıfat): TDK’ya göre gerici, ilerlemeye ve yeniliklere karşı duran, değişimi reddeden veya eski, çağ dışı düzenleri savunan kişi, düşünce veya akımları tanımlamak için kullanılan bir sıfattır. Bu anlamda, bir toplumun ya da bireyin çağdaşlaşma çabalarına direnç gösteren tutumunu ifade eder. Özellikle toplumsal evrim ve kültürel gelişim bağlamında, mevcut statükoyu koruma veya geçmişe dönme eğilimini belirten bir niteliktir.

2. Anlam (İsim): Aynı zamanda bir isim olarak da kullanılan gerici, bu türden düşüncelere sahip olan kişiyi ifade eder. Yani, ilerlemeye ve yeniliğe karşı bir duruş sergileyen, geçmişin değerlerine aşırı bağlılık gösteren bireyler için kullanılır. Bu tanım, genellikle toplumsal veya siyasal bağlamda bir eleştiri veya niteleme amacıyla karşımıza çıkar ve bir grubun veya ideolojinin temel özelliklerinden biri olarak öne çıkar.

Gerici Kelimesinin Kökeni ve Etimolojisi

Gerici kelimesi, Türkçe kökenli olup “geri” sözcüğünden türemiştir. “Geri” kelimesi, bir şeyin arkası, geçmişi veya önceki durumu anlamlarına gelirken, “-ici” yapım eki ise bir işi yapanı veya bir niteliği taşıyanı belirtir. Bu bağlamda, “gerici”, “geriye dönük”, “geride kalmış” veya “ilerlemeye karşı” gibi bir anlam kazanmıştır. Türkçeye özgü bu türetme, kelimenin anlamını doğrudan yansıtır ve herhangi bir yabancı dilden alıntı değildir. Kelime, özellikle Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet dönemine geçişte, toplumsal ve siyasi arenada belirli bir ideolojik duruşu tanımlamak için yaygınlaşmıştır. Bu durum, kelimenin basit bir geri durma halinden, ilerlemeye karşı bir ideolojiyi temsil etme noktasına evrildiğini gösterir.

Gerici Kelimesinin Cümle İçinde Kullanımı

Gerici kelimesinin farklı bağlamlarda nasıl kullanıldığını gösteren örnek cümleler ve açıklamaları aşağıdadır:

1. “Toplumda değişimlere ayak uyduramayan gerici düşünceler, ilerlemeyi engeller.” (Toplumsal dönüşüme karşıt fikirleri vurgular.)
2. “Eski kafalı ve gerici politikacılar, gençlerin geleceğine yön vermekte zorlanıyor.” (Siyasi alanda yeniliklere kapalı kişileri tanımlar.)
3. “Sanat dünyasındaki bazı gerici akımlar, modern eserleri hor görüyor.” (Sanatta yeniliklere karşı çıkan grupları ifade eder.)
4. “Onun bu gerici tavırları, toplantıda büyük tepki topladı.” (Kişisel bir davranışın veya tutumun eleştirisini belirtir.)
5. “Eğitimde gerici müfredatlar yerine, çağdaş ve bilimsel yaklaşımlar benimsenmeli.” (Eğitim sistemindeki eski ve yetersiz yaklaşımlara gönderme yapar.)

Gerici Kelimesinin Eş Anlamlıları ve Zıt Anlamlıları

Gerici kelimesinin anlamdaşları ve karşıt anlamlıları, dilimizdeki zenginliği ortaya koyar:

Eş Anlamlıları:

• İrticacı: Genellikle dinî temelli gericiliği ifade eden, eski düzeni veya şeriatı savunarak ilerlemeye karşı duran kimse.
• Mürteci: İrticacı ile aynı anlamda kullanılan, Arapça kökenli bir kelime olup, dinî veya toplumsal alanda geriye dönüşü savunan kişileri tanımlar.
• Tutucu: Yeniliklere kapalı, mevcut düzeni, gelenekleri ve değerleri koruma eğiliminde olan, değişime ihtiyatlı yaklaşan kimse.

Yakın Anlamlıları:

• Muhafazakâr: Geleneklere bağlı, değişime temkinli yaklaşan, mevcut değerleri korumayı önemseyen. (Genellikle “gerici” kadar olumsuz bir çağrışım taşımaz, ancak bağlamda benzer bir duruşu ifade edebilir).
• Yobaz: Dini konularda aşırı bağnaz ve hoşgörüsüz olan, farklı düşüncelere kapalı (genellikle olumsuz bir çağrışım ve dar görüşlülükle ilişkilendirilir).

Zıt Anlamlıları:

• İlerici: Yenilikleri, gelişmeyi ve çağdaşlaşmayı destekleyen, geleceğe dönük bir bakış açısına sahip olan.
• Devrimci: Köklü değişiklikler ve yenilikler peşinde olan, mevcut düzeni ve anlayışları temelden değiştirmeyi amaçlayan.
• Çağdaş: Kendi döneminin koşullarına uygun, modern, güncel ve ilerici düşüncelere açık olan.

İlgili İçerikler

• Uyanabilmek Ne Demek? TDK Anlamı ve Kökeni
• Uyarlayabilmek Ne Demek? Uyarlayabilmek TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni
• Uyanabilme Ne Demek? Uyanabilme TDK Sözlük Anlamı ve Kökeni

Gerici Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Gerici ne demek kısaca?

Gerici, ilerlemeye ve yeniliklere karşı duran, eski düzeni veya düşünceleri savunan kişiyi ya da niteliği tanımlayan Türkçe kökenli bir kelimedir.

Gerici hangi dilden gelir?

Gerici kelimesi, Türkçe kökenlidir ve “geri” sözcüğüne “-ici” yapım eki getirilerek türetilmiştir.

Gerici kelimesinin eş anlamlısı nedir?

Gerici kelimesinin eş anlamlıları arasında irticacı, mürteci ve tutucu gibi kelimeler bulunmaktadır.

Gerici cümle içinde nasıl kullanılır?

“Bu gerici fikirler, toplumun gelişimine engel oluyor.” şeklinde, bir düşünceyi veya tutumu nitelemek için kullanılabilir.

Gerici kelimesi TDK’da var mı?

Evet, gerici kelimesi TDK Güncel Türkçe Sözlük’te “ilerlemeye, yeniliğe karşı olan, eskiyi savunan” anlamıyla sıfat ve isim olarak yer almaktadır.