Birini esnerken gördüğünüzde siz de esnemekten kendinizi alamıyor musunuz? Merak etmeyin, yalnız değilsiniz! Esnemenin bulaşıcı olması, insanların yaklaşık %60-70’inde görülen oldukça yaygın bir durumdur. Peki, neden başka birinin esnemesi bizi de aynı refleksife sürüklüyor? Bilim dünyası, bu ilginç fenomeni açıklamak için empatiden beyin soğutmaya kadar birçok teori üretiyor. Gelin, esnemenin bulaşıcı doğasının ardındaki sırları birlikte keşfedelim.
Esneme ve Empati Arasındaki İlginç Bağ
En popüler teori, bulaşıcı esnemenin bir empati işareti olduğudur. Bu düşünceye göre, birini esnerken görmek, onunla duygusal bir bağ kurduğumuzu ve onun içinde bulunduğu duruma (genellikle yorgunluk veya sıkılma) uyum sağladığımızı gösterir.
Bunu destekleyen önemli bir çalışma, 2010 yılında Connecticut Üniversitesi’nde yapıldı. Araştırma, çocukların yaklaşık 4 yaşına kadar, yani empati becerileri gelişene kadar bulaşıcı esnemeden etkilenmediğini ortaya koydu. Benzer şekilde, empati kurmada zorluk çeken otizmli çocukların da yaşıtlarına kıyasla daha az esneme yakaladığı gözlemlendi. Yetişkinlerle yapılan bir başka çalışmada ise, empati puanı düşük olan üniversite öğrencilerinin, esneme videoları izlerken daha az esnediği tespit edildi.
Yaşlanınca Esneme Bulaşıcılığı Azalır mı?
Empati teorisi her şeyi açıklayamıyor. Duke İnsan Genom Varyasyonu Merkezi’nde yapılan kapsamlı bir araştırma, bulaşıcı esnemenin en güçlü belirleyicisinin empati veya zeka değil, yaş olduğunu gösterdi. 328 katılımcıyla yapılan çalışmada, yaşlı bireylerin esneme videolarına karşı daha dirençli olduğu, yani daha az esnedikleri görüldü. Ancak yaşın, bu durumu açıklamada yalnızca %8’lik bir paya sahip olması, bilim insanlarını genetik ve diğer faktörleri araştırmaya itti.
Hayvanlar Alemi ve Bulaşıcı Esneme
Esneme neden bulaşıcıdır sorusunun cevaplarını aramak için sadece insanlara bakmıyoruz. Hayvanlar dünyası da bize önemli ipuçları sunuyor.
- Şempanzeler: Kyoto Üniversitesi’ndeki bir araştırma, şempanzelerin de videodaki diğer şempanzeleri esnerken gördüklerinde aynı tepkiyi verdiğini gösterdi. İlginç olan, sadece ağız açma hareketine değil, sadece gerçek esnemelere tepki vermeleriydi. Tıpkı insan çocukları gibi, yavru şempanzeler de bu davranışı göstermedi.
- Köpekler: İnsanların en iyi dostu köpekler de onlarla yaşadıkları güçlü bağın bir sonucu olarak esnememize kapılabiliyor. Yapılan çalışmalar, bir insan esnediğinde köpeklerin de esneme olasılığının yüksek olduğunu, ancak bu tepkinin yedi aydan büyük köpeklerde daha belirgin olduğunu ortaya koydu.
- Diğer Hayvanlar: Sadece memeliler değil, bazı balık ve kuş türlerinde de benzer davranışlar gözlemlenmiştir. Örneğin, Siyam balıkları saldırı öncesi esneyerek oksijen alımını artırır, penguenler ise kur rituaları sırasında birbirlerine esnerler.
Beyin Soğutma Teorisi: Esneme Beynin Kliması mı?
Son dönemde oldukça popüler olan bir diğer teori ise, esnemenin asıl amacının beyin sıcaklığını düzenlemek olduğu yönünde. Bu fikre göre, derin bir nefes alarak (esneyerek) kan akışını ve soğuk havayı artırarak beynimizi soğuturuz. Bulaşıcı esneme ise, bir grup içinde aynı anda uyku zamanının geldiğini veya dikkat seviyelerinin düştüğünü ileten sosyal bir sinyal olabilir.
Sıcaklıkla ilgili bir deneyde, muhabbet kuşlarının bulunduğu ortamın sıcaklığı vücut sıcaklığına yaklaştırıldığında esneme sayılarının arttığı gözlemlenmiştir. Aynı şekilde uyku deprivasyonu yaşayan sıçanların beyin sıcaklığının arttığı ve esnemenin bu sıcaklığı düşürerek beyin fonksiyonlarını iyileştirdiği düşünülmektedir.
Kesin Bir Cevap Yok, Ama Güçlü Teoriler Var
Kısacası, bilim esnemenin neden bulaşıcı olduğuna dair kesin ve tek bir cevap veremiyor. Görünen o ki, bu durum empati, sosyal bağ, yaş ve beyin termoregülasyonu gibi bir dizi faktörün karmaşık bir etkileşiminin sonucu. Bir dahaki sefere esnediğinizde, bunun beyninizin sizi serinletmeye çalışması veya etrafınızdakilerle kurduğunuz görünmez bir bağ olabileceğini düşünün!
Etiketler: esneme neden bulaşıcı, bulaşıcı esneme, esneme ve empati, esneme teorileri, beyin soğutma, hayvanlarda esneme, sosyal bağ, psikoloji, nöroloji
İlgili İçerikler
- G3 Jeomanyetik Fırtına: Etkileri, Tarihçesi ve Korunma Yolları
- Yin Yang Sembolünde Eşit Siyah Beyaz Alanlar Neyi Anlatır?
- Uğur Şahin Kimdir? Bilim ve Girişimciliğin İlham Veren Hikayesi
TEK TIKLA İNDİR
Sosyal medya videolarını anında kaydet!